tag:blogger.com,1999:blog-51019029222679098082011-10-26T08:30:04.878+05:30Meghana Bhuskutehttp://www.blogger.com/profile/04372215318513246601noreply@blogger.comBlogger651100tag:blogger.com,1999:blog-5101902922267909808.post-22564018947347286752011-10-26T08:30:00.000+05:302011-10-26T08:30:04.895+05:30<div dir="ltr" style="text-align: left;" trbidi="on">मंडळी,<br /><br />सलग चौथ्या वर्षी ’रेषेवरची अक्षरे’च्या अंकासह तुमच्या भेटीला येताना आनंद तर वाटतो आहेच, खेरीज थोडा अभिमान आणि जबाबदारीही.<br /><br /><a href="http://reshakshare.blogspot.com/">इथे</a> ’रेषेवरची अक्षरे २०११’चा अंक ब्लॉगवर आणि पीडीएफमध्येही उपलब्ध आहे.<br /><br />दर वर्षीपेक्षा तिपटीनं ब्लॉग वाचूनही संकलित साहित्याचा भाग मात्र संख्येनं आणि दर्जानंही आहे तिथेच आहे, याची खंत आहेच. पण ब्लॉगरांकडून नवं काही लिहून घेण्याचा प्रयोग यंदा यशस्वी झाला आणि ’लैंगिकता आणि मी’ यासारख्या अनवट विषयावरचं साहित्य अंकात सामील करता आलं, त्याचा आनंदही आहे. त्याबद्दल तुमचे सगळ्यांचेच आभार मानले पाहिजेत.<br /><br />अंक वाचा, आपल्या सुहृदांना पाठवा, तुमच्या प्रतिक्रिया, तक्रारी, सूचना, सुधारणा कळवा. तुमच्या प्रतिसादाची वाट पाहतो आहोत.<br /><br />तुम्हा सगळ्यांना, तुमच्या कुटुंबीयांना आणि मित्रपरिवारालाही दिवाळीच्या खूप खूप शुभेच्छा! ही दिवाळी सुखासमाधानाची, आनंदाची आणि भरपूर सकस साहित्याची जावो...<br /><br />ए सेन मॅन, ट्युलिप, मेघना, संवेद<br /><br />संपादक<br /><br />रेषेवरची अक्षरे<br /><br />२०११</div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/5101902922267909808-2256401894734728675?l=meghanabhuskute.blogspot.com' alt='' /></div>Meghana Bhuskutehttp://www.blogger.com/profile/04372215318513246601noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-5101902922267909808.post-17167694202232997572011-01-07T18:06:00.003+05:302011-01-07T18:10:22.222+05:30कुणी आत्महत्या करायचं नक्की कधी नक्की करतं?<br />असतो असा - एकच एक क्षण?<br />एखादी फिल्मी शाम-ए-गम? <br />एखादी लांबलचक काळीकुट्ट रात्र?<br />एखादी भण्ण उदासलेली दुपार?<br />असतो असा - एकच एक क्षण - नक्की बोट ठेवता येणारा?<br /><br />एखाद्या बोगद्यातून जात जात जात जात जात जात जात राहावं-<br />अंतरं कापण्याचं त्राण तर दूरच -<br />दूरवरचा उजेडाचा ठिपकाही भासमान वाटत जावा.<br />अशा <br />ना दिवस ना रात्र<br />ना आत ना बाहेर<br />ना जागृत ना निद्रिस्त -<br />अशा उंबर्‍यावरच्या संदिग्ध ठिकाणी स्वत्त्वाचं भान हरपलेलं असताना कधीतरी -<br /><br />तुटून जात असेल दोरी.<br /><br />मग काही अस्पष्ट स्मृती गेल्या जन्मातल्या उत्कट दुःखांच्या<br />पाऽर मागल्या बाकावरून मान उंचावून उंचावून पाहाव्यातश्या<br />झगमगत्या<br />चुटपुटत्या<br />पाहता पाहता निसटून जाणार्‍या.<br /><br />मग एक निर्वात पोकळीतलं बधीर आयुष्य.<br />अंगावर ओरखडाही न उठू देणार्‍या गेंडाकातडीतलं.<br />लांबलचक, सुखासीन.<br /><br />त्यात नेमका क्षण कसा शोधणार?<br /><br />असतो का खरंच असा एकच एक क्षण, नक्की बोट ठेवता येणारा?<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/5101902922267909808-1716769420223299757?l=meghanabhuskute.blogspot.com' alt='' /></div>Meghana Bhuskutehttp://www.blogger.com/profile/04372215318513246601noreply@blogger.com9tag:blogger.com,1999:blog-5101902922267909808.post-26002866382948274902010-11-29T21:15:00.001+05:302010-11-29T21:16:33.556+05:30जादूचा दिवा हरवून किंवा झिजून गेल्यानंतरच्या सर्वसामान्य अल्लाउद्दिनची गोष्ट ऐकलीय कुणी कधी?<br /><br />किंवा<br /><br />वंडरलॅंडचा पत्ता विसरून गेलेल्या; पोरंबाळं आणि त्यांचे होमवर्क्स, विजबिलं-किराणा, क्रेडिड-कार्डाची बिलं या लबेद्यात गुरफटलेल्या ऍलिसची?<br /><br />किंवा<br /><br />मगलवर्ल्डमधे अडकून पडलेल्या आणि सकाळ-संध्याकाळ इमाने इतबारे लॉग-इन-लॉगाउट करणार्‍या आणि महिनाअखेरीस टाइमशिट भरणार्‍या हॅरीची?<br /><br />आय वण्डर. कसं असेल त्यांचं आयुष्य?<br /><br />किंवा खरं तर -<br /><br />आय डोण्ट वण्डर.<br /><div><br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/5101902922267909808-2600286638294827490?l=meghanabhuskute.blogspot.com' alt='' /></div>Meghana Bhuskutehttp://www.blogger.com/profile/04372215318513246601noreply@blogger.com7tag:blogger.com,1999:blog-5101902922267909808.post-41193076127484375752010-11-04T12:57:00.003+05:302010-11-05T10:53:20.628+05:30<div class="post-body" id="post-5551090037993599450" style="font-family: Times,serif; font-size: 16.8px; line-height: 22px; margin: 0px; padding: 0px;"><div style="display: inline; height: 0px; margin: 0px; overflow: visible; padding: 1px 0px;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Times,serif; font-size: small; line-height: 22px; margin: 0px; padding: 0px;">‘रेषेवरची अक्षरे’चा तिसरा अंक प्रकाशित करत आहोत.</span></div><div style="margin: 0px; padding: 0px;"><span style="font-size: small;"><br style="margin: 0px; padding: 0px;" /></span></div><div style="margin: 0px; padding: 0px;"><span class="Apple-style-span" style="font-family: Times,serif; font-size: small; line-height: 22px; margin: 0px; padding: 0px;"><a href="http://reshakshare.blogspot.com/" style="color: #6131bd; margin: 0px; padding: 0px; text-decoration: underline;">इथे</a>&nbsp;जाऊन (किंवा <a href="http://reshakshare.blogspot.com/">इथे</a>) आवर्जून पाहा नि कसा वाटतोय जरूर कळवा. दिवाळीच्या हार्दिक शुभेच्छा! :)</span></div><div style="display: inline; height: 0px; margin: 0px; overflow: visible; padding: 1px 0px;"></div><div style="clear: both; margin: 0px; padding: 0px;"></div></div><div class="post-footer" style="color: #341473; display: block; font-family: Verdana,sans-serif; font-size-adjust: none; font-size: 83%; font-stretch: normal; font-style: normal; font-variant: normal; font-weight: normal; line-height: 1.6em; margin: 15px 0px 25px; padding: 4px 0px 5px; text-align: left; text-decoration: none;"></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/5101902922267909808-4119307612748437575?l=meghanabhuskute.blogspot.com' alt='' /></div>Meghana Bhuskutehttp://www.blogger.com/profile/04372215318513246601noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-5101902922267909808.post-37025124962473107602010-09-30T22:05:00.004+05:302010-09-30T22:07:52.463+05:30सांजावून आलेले.<br />भीती काजळी धरून येते. <br />करकरीत तिन्हीसांजा. <br />ठोका चुकतो काळजाचा.<br />पाऊल पुढे टाकवत नाही.<br /><br />अंधुकलेल्या उजेडात-<br />धुसर वाट लांबवर.<br />चालल्याशिवाय इलाज नाही हे ठाम माहीत असलेले.<br />थांबून जिवाला गोड लागण्याइतके नशीब नाही आपले.<br />चहूबाजूंनी अंधारून येते आहे-<br />कुणी अंगावर चाल करून यावे तसे.<br />आतड्याची माणसेही लांबवर <br />निवार्‍याला.<br />आपापल्या उद्योगात. <br />गाढ बुडून.<br />ती त्यांची वाट असेल...<br />आपली आपल्यापाशी.<br />सोडता येत नाही.<br />पाऊल पुढे टाकवत नाही.<br /><br />या पावलापुढे पसरून आहे <br />जन्मजन्मांतरीचे भय.<br />अशुभाच्या एकवटून आलेल्या चाहुली.<br />निर्धाराला कळंजून टाकणारी दु:स्वप्ने.<br />कसे टाकावे पाऊल?<br />टाकवत नाही.<br /><br />या पावलाला जिंकले पाहिजे.<br />असलेनसलेले बळ एकवटून एकदाच.<br />मग कभिन्न रात्र येईल.<br />उत्तररात्रही.<br />आणि मग हळूहळू उजाडेल.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/5101902922267909808-3702512496247310760?l=meghanabhuskute.blogspot.com' alt='' /></div>Meghana Bhuskutehttp://www.blogger.com/profile/04372215318513246601noreply@blogger.com3tag:blogger.com,1999:blog-5101902922267909808.post-61019002572322409642010-09-22T01:30:00.002+05:302010-09-22T01:38:04.845+05:30चौकटीचा मोह कुणाला कधी सुटलाय? आणि चौकट मोडण्याचं अनिवार आकर्षणही? <br /><br />कुणीसं म्हटलंय, तसा हा न संपणारा खेळ. हिवाळ्यातल्या साळिंदरांच्या खेळासारखा. <br /><br />एकमेकांच्या उबेसाठी अधिकाधिक प्रेमानं एकमेकांच्या जवळ सरकत राहायचं आणि मग काटे टोचायला लागले की पुन्हा एकदा फणकारून लांब. <br /><br />लांब-जवळ-लांब-जवळ-लांब.... <br /><br />अंतहीन. <br /><br />***<br /><br /><span style="color: #999999;"><strong>कुटुंब।</strong> [कुटुऽम्ब] (बा-, बे, बां-) <em>नपुं. सा. ना.</em> - १. विवाहित <span style="font-size: x-small;">(पाहा: विवाह)</span> जोडपे, त्या जोडप्याची मुले व जोडप्याशी बहुतकरून रक्ताचे नाते असलेली कमीअधिक वयाची माणसे यांनी बनलेले, एका किंवा अनेक घरांत (पाहा: घर) पसरलेले, परस्परावलंबी आणि परस्परपूरक सदस्य असलेले, दुर्भेद्य सामाजिक एकक. २. पत्नी <span style="font-size: x-small;">(लाक्ष.) - आपट्यांचे कुटुंब माहेरी गेलेले दिसते.</span> कौटुंबिक <em>वि.</em> - कुटुंबाशी संबंधित (बाब); सर्व कुटुंबाला एकत्रितपणे उपभोग घेता येण्याजोगा (चित्रपट, नाटक); कुटुंबवत्सल (गृहस्थ) <strong>समा.</strong>परिवार; </span><br /><span style="color: #999999;"><br /></span><br /><span style="color: #999999;"><strong>।-कबिला</strong> - कुटुंब, बहुतकरून दूरचे नातेवाईक आणि इतर आनुषंगिक गोष्टी (कुटुंबसदस्य मानले जाणारे पाळीव प्राणी, कौटुंबिक जबाबदार्यात इ.) यांचा एकत्रित समुच्चय.</span><br /><span style="color: #999999;"><br /></span><br /><span style="color: #999999;"><strong>।संस्था</strong> - कुटुंब या एककाच्या माध्यमातून सर्वस्पर्शी सामाजिक व्यवस्था निर्माण करणारी संस्था.</span><br /><br />***<br /><br />आपल्याला लग्न नावाचा प्रकार हवाय की नकोय? <br /><br />हवा असेल तर कशासाठी कुठल्या-कुठल्या किंमती भरून? चूक-बरोबरचे तर्क निर्धारानं बाजूला ठेवले काही काळ, तरी कुणालातरी दाखवण्यासाठी म्हणून आपला फोटो काढणं आपल्याला जमेल का? <br /><br />न आवडलेल्या ’स्थळा’ला नकार देताना पत्रिका ढालीसारखी वापरतात, हे कितीही तार्किक पद्धतीनं पटवून घेतलं, तरी कुणी जोडीदार सापडण्याच्या आशाळ-चिकट मोहापायी आपली पत्रिका+फोटो+अमुक इतका पगार+जात+आवडता लेखक/दिग्दर्शक+ आवडता रंग या छापाची माहिती कुणाला पाठवणं आपल्याला जमेल का? <br /><br />ज्या भावंडांसोबत वाढून आपण इतके विचारी-बिचारी होऊन बसलो, तीच भावंडं आपापली लग्नं जमवताना ’अरे, नवीन पंच्याऐशीची मॉडेल्स आलीयेत म्हणे बाजारात’ अशी मस्करी स्वत:शीही करू शकतात आणि त्यांच्या-त्यांच्या घरातली वडीलधारी माणसं या विनोदांवर माफक का होईना हसू शकतात; तर त्यांनाच समकालीन असलेल्या आपल्याला -<br /><br />संस्कृतीच्या माजघरी-सुखद काळोखातून, स्त्रीमुक्ती आणि मग स्त्रीवादाचे वळसे बळंच पचवत, समलिंगी संबंध हाही नॉर्मल आयुष्याचा एक भाग असू शकतो या जाणीवेच्या कड्यावर बळंच आणून लोटलेल्या आणि तरीही डोळ्यांवरची पट्टी सोडायला हट्टीपणानं नकार देणार्याय एका समाजात जन्मलेल्या-वाढलेल्या आपल्याला-<br /><br />कॉलेज आणि तत्सम पौगंडाळू वयातून पुढे आलेल्या, प्रगल्भ आणि नकारात्मक- डोळस आणि कडवट-शहाण्या आणि निबर असलेल्या आपल्याला-<br /><br /><span lang="MR">जवळच्या मित्रमैत्रिणींना लग्नाच्या चौकटीत जाऊन निराळंच कुणी होताना पाहणार्‍या आणि आपल्याच निनावी पझेसिव्ह नात्यांचे काच न बोलता चुपचाप साहणार्‍या पिढीतल्या आपल्याला-</span><br /><br />जोडीदार या गोष्टीबद्दल कितपत स्वप्नाळू राहणं परवडू शकतं?<br /><br />तटबंदीबाहेरचे रोकडे प्रश्न. म्हटलं, तर आपण त्या गावचेच नाही असं दाखवत - तिर्‍हाईत खुनशी नजरेनं परतवून लावता येणारे. <br /><br />तटबंदीच्या आत?<br /><br />गळ्याला मिठी घालणारं कोवळं भाचरू. नातेवाइकांनी घरात हक्कानं घेतलेला पाहुणचार. निभावलेली परस्परांची दुखणी-बाणी. खिदळत जागवलेल्या मंगळागौरी. पहिल्यावहिल्या पगाराचे पैसे घरी आणल्यावर घरातल्या वडीलधा<span lang="MR">र्‍या</span>&nbsp;माणसानं काढलेली दृष्ट. दबक्या पण उत्साही-खवचट आवाजात केलेली गॉसिप्स...<br /><br />जी कधीच कसलेच प्रश्न विचारत नाही, जिच्यात सहेतुक निवडीतल्या स्वातंत्र्याचा आणि जबाबदा<span lang="MR">र्‍यां</span>चा लवलेशही नसतो, जी एकत्र राहिल्यावर कुत्र्या-मांजरांबद्दल आणि कुत्र्या-मांजरांनाही चुकत नाही, जिच्यात वाहत्या आयुष्याचा अटळ-हताश-प्रवाही स्वीकार असतो-<br /><br />अशी ओढाळ-चिकट-निर्बुद्ध माया...<br /><br />***<br /><br /><span style="background-color: white;"><span style="color: #999999;"><strong>विवाह।</strong> [विवाऽह] (हा-, ह, हां-) <em>पुं. सा. ना.</em> - स्त्री व पुरुष <span style="font-size: x-small;">(पाहा: वधू-वर)</span> यांनी परस्परांशी केलेला; कुटुंबसंस्थेला <span style="font-size: x-small;">(पाहा: कुटुंब)</span> जन्म, अधिष्ठान आणि संरक्षण पुरवणारा; आजीव सहजीवनाचा आणि एकनिष्ठेचा सामाजिक करार. (या करारानंतर वधू-वर / स्त्री-पुरुष हे पती-पत्नी होतात आणि एकत्रित सहजीवनाला <span style="font-size: x-small;">(पाहा: संसार)</span> सुरुवात करतात. घटस्फोट या आधुनिक विधीने हा करार रद्द करता येतो (पाहा: घटस्फोट)). <strong>अनुलोम-, प्रतिलोम-, गांधर्व-</strong> इ. (जातींच्या उतरंडी व धार्मिक मान्यता यांच्या प्रतवार्यांलवर आधारित विवाहाचे निरनिराळे प्रकार) <strong>समा.</strong>लग्न, शरीरसंबंध (कालबाह्य), पाट(लावणे) (धार्मिकदृष्ट्या विवाहाइतकी राजमान्यता नसलेला, पण लोकमान्यता देणारा, उच्चवर्णीयांमध्ये प्रतिष्ठा नसलेला प्रकार, निकाह (मुस्लिम* धर्मातील विवाह);</span></span><br /><span style="background-color: white;"><br /><span style="color: #999999;"></span></span><br /><span style="background-color: white;"><span style="color: #999999;"><strong>।बाह्य</strong> (संबंध) - लग्नाच्या जोडीदाराखेरीज तिसर्यात व्यक्तीशी ठेवलेले (शारीरिक / मानसिक / आत्मिक संबंध) <span style="font-size: x-small;">(पाहा: व्यभिचार)</span>;</span></span><br /><span style="background-color: white;"><br /><span style="color: #999999;"></span></span><br /><span style="background-color: white;"><span style="color: #999999;"><strong>।विधी</strong> - वधू-वरांच्या कराराला पूर्णत्व देणारा धार्मिक संस्कार. (आधुनिक समाजात धार्मिक विधीचे महत्त्व कमी झालेले नाही. मात्र या विधीशिवाय कराराला वैधता देणारा कायदेशीर विवाहविधीदेखील अलीकडे लोकसंमत होऊ लागला आहे. धार्मिक विधीमध्ये ’देव, ब्राह्मण आणि वयोवृद्ध’ या साक्षीदारांना परंपरा महत्त्व देते, तर कायदेशीर विवाहविधीमध्ये सज्ञान वधूवर आणि दोन सज्ञान साक्षीदार विधीची पूर्तता करू शकतात.);</span></span><br /><span style="background-color: white;"><br /><span style="color: #999999;"></span></span><br /><span style="background-color: white;"><span style="color: #999999;"><strong>।संस्था</strong> - विवाह या धार्मिक-सामाजिक विधीच्या माध्यमातून साधनसंपत्ती, सत्ताकारण आणि समाजकारण यांवर नियंत्रण ठेवू पाहणारी; सामाजिक दबावाचा प्रभावी वापर करणारी; काही विशिष्ट अटींच्या पूर्ततेच्या बदल्यात व्यक्तीला समाजगटाचा भक्कम आधार पुरवणारी लोकप्रिय आणि यशस्वी संस्था;</span></span><br /><span style="background-color: white;"><br /><span style="color: #999999;"></span></span><br /><span style="background-color: white;"><span style="color: #999999;"><strong>।सोहळा</strong> - आप्त-मित्रांचा गोतावळा आमंत्रित करून त्यांच्या मान्यतेसह जाहीरपणे केला जाणारा विवाहविधी व त्यासह सामाजिक दबाव व रूढीपोटी अपरिहार्य होणारे बहुतांशी खर्चीक स्नेहभोजन.</span></span><br /><br />***<br /><br /><span style="color: #999999;"><strong>घर<span style="font-size: xx-small;">१</span>।</strong> [घऽर] (रा-, रे, रां-)* <em>नपुं. सा. ना.</em> - १. सुरक्षित निवा<span lang="MR">र्‍या</span>ला उपयुक्त असे, मालकीचे किंवा भाड्याचे, लहान किंवा मोठे, ठिकाण २. कुटुंबातील <span style="font-size: x-small;">(पाहा: कुटुंब, विवाह)</span> सदस्यांमधील चिवट नातेसंबंधांतून जन्म घेणारे जिव्हाळ्याचे वातावरण जेथे आहे, असे वास्तव्याचे ठिकाण; (एखाद्याशी) <strong>घरोबा करणे</strong> - (एखाद्याशी) विवाह करणे; <strong>घर थाटणे</strong> - अ] विवाह करून संसाराला सुरुवात करणे आ] नवीन घरात राहायला सुरुवात करणे; (एखाद्याच्या) <strong>मनात घर करणे</strong> <em>(लाक्ष.)</em> - एखाद्याच्या मनात जिव्हाळ्याची जागा मिळवणे <span style="font-size: x-small;">गुलाबी ओढणी घेणा<span lang="MR">र्‍या</span>&nbsp;मुलीने चंदूच्या मनात घर केले</span>, एखादी कल्पना मनात पक्की रुजणे <span style="font-size: x-small;">चित्रपटात काम मिळवण्याच्या कल्पनेने तिच्या मनात घर केले</span> <strong>समा.</strong>आलय, गृह, घरकुल, निवास, सदन;</span><br /><span style="color: #999999;"><br /></span><br /><span style="color: #999999;">।<strong>-काम</strong> - घरातील स्वयंपाक, साफसफाई, बाजारहाट इ. काम;</span><br /><span style="color: #999999;"><br /></span><br /><span style="color: #999999;">।<strong>-जावई</strong> - विवाहानंतर पत्नीने पतीच्या घरी राहायला जायचे या रूढीसंमत प्रकाराने न वागता पत्नीच्या मातुलगृही वास्तव्याला येणारा पुरुष;</span><br /><span style="color: #999999;"><br /></span><br /><span style="color: #999999;"><strong>।-दार</strong> - कुटुंबसंस्थेचा आधार, तसेच त्यातून व्यक्तीला जन्माने प्राप्त होणारी किंवा घर थाटून <span style="font-size: x-small;">(आ])</span> थाटून मिळवता येणारी मालमत्ता.</span><br /><br />***<br /><br />मला ते घर अनेकदा दिसतं स्वप्नात. <br /><br />तसं ते देखणं. <br /><br />काहीसं काळोखलेलं. पण देखणंच.<br /><br />पुढ्यातली बाग, मग अंगणातला मांडव, पडवी, ओटी, माजघर. ओटीवरून माजघरात जाताना लागणारं, एकात एक गेलेल्या अनेक काळ्या-कुळकुळीत नक्षीदार चौकटींचं, भलं-मोठ्ठं दार आणि त्यातून आत गेलं की लगेच उजव्या हाताला माडीचं दार. लाकडी जिन्यावरून वर माडीत गेलं, की मागे विहिरीकडे डोकावून पाहणारी घरगुती स्वभावाची, काहीशी जुनाट भासणारी माडी, मागचं तुळशीवृंदावन आणि पलीकडचं हिरवं परस. पुढे बागेकडे पाहणारी परीटघडीची, शिष्ट पण टुमदार माडी. <br /><br />माजघरातून आत जाताना प्रशस्त देवघर आणि तिथला तो रोखून पाहणारा गणपती. आत गेलं की चूल-वैलासकटचं, सारवलेलं, कौलाच्या जागी घातलेल्या काचेतून येणारा कवडसा मिरवणा<span lang="MR">रं</span>, अंधारा-उजेडाच्या कोलाजानं न्हालेलं स्वैपाकघर. मागे न्हाणी आणि विहिरीकडे उतरणारी पडवी. <br /><br />देवघराच्या मागे स्वैपाकघर आणि माजघराला जोडणारी अंधारी बोळकांड. ती थेट बाळंतिणीच्या खोलीच्या दाराच्या पुढ्यात बाहेर पडते...<br /><br />लालचुटूक कौलं. पाणपट्ट्या. तेलपाणी केलेले पडवीचे एकसारखे लाकडी गज. खिर्र-कट्ट वाजणारा पितळी कड्यांचा झोपाळा. <br /><br />ओटी आणि पडवीला वेगळं करणा<span lang="MR">र्‍या</span>&nbsp;तीनच दगडी पाय<span lang="MR">र्‍या</span>. मग काळाकभिन्न खांब. खांबापासून ओटीच्या भिंतीपर्यंत एखाद्या सदरेवर असावा तसा डौलदार लाकडी कठडा. त्याला काटकोनात असलेल्या भिंतीवर उघडणारी नक्षीदार जाळीची खिडकी. तिच्यातून डोकावून पाहिलं, तर बाळंतिणीच्या खोलीतल्या खोल अंधाराखेरीज काहीच दिसत नाही...<br /><br />झोपेतून जाग येते, तेव्हा त्यातल्या देखणेपणापेक्षाही तिथे गोठून राहिलेल्या काळाचं एक चमत्कारिक दडपण जाणवतं. दिवसभर जाणवत राहतं.<br /><br />एखाद्या करड्या नजरेच्या गूढ पुराणपुरुषासारखं त्या घराचं असणं. आपली जिवंत मुळं जमिनीच्या पोटात खोलखोल विस्तारत गेलेलं, वठल्याश्या भासणा<span lang="MR">र्‍या</span>&nbsp;विस्तीर्ण-करड्या खोडासारखं आणि तरीही ओलसर पालवल्यागत नव्हाळ-पोपटी भासणारं. त्याचं अतीव आकर्षण आणि पराकोटीचा तिरस्कार - एकाच वेळी. त्याच्या काळोख्या थंडगार पोटात खोल दडून काळाचं भान गमावून बसावं असा पावलांना खेचणारा जीवघेणा-रसरशीत-काळाशार मोह, आणि त्याच वेळी आपल्या पाखंडी-बंडखोर-बेताल वागण्यानं त्याची मुळं निर्दयपणे उचकटत जावं-आतल्या बुरसटलेल्या काळोख्या कोनाड्यांना दिवसाच्या निर्लज्ज उन्हात उघडंवाघडं करत जावं असा आतून उसळणारा धगधगता विखार...<br /><br />या परस्परविरोधी ताकदींचं का हे दडपण? कुणास ठाऊक. <br /><br />स्वप्न पडायचं थांबत मात्र नाही...<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/5101902922267909808-6101900257232240964?l=meghanabhuskute.blogspot.com' alt='' /></div>Meghana Bhuskutehttp://www.blogger.com/profile/04372215318513246601noreply@blogger.com4tag:blogger.com,1999:blog-5101902922267909808.post-77962559561140320492010-07-30T15:35:00.000+05:302010-07-30T15:35:03.646+05:30कधी कधी असं वाटतं, की सगळ्याच गोष्टींची पुनरावृत्ती होते आहे. हातातून वाळू निसटत जावी, तशी आपली माणसं आपल्या आयुष्यातून निसटून जाताहेत. आणि आपण हताशपणे निव्वळ उभे आहोत. <br /><br /><br />हा असा भूतकाळाशी सतत तुलना करण्याचा चाळा निरर्थक आणि काही अंशी मनोरुग्णतेचं द्योतकच, हे मान्य आहे. तरीही त्याच्या पकडीतून पूर्णपणे सुटता येत नाही. आणि आता तर असं वाटतं, की पूर्णांशानं अशी सुटका करून घेणं कुणालाच कधीच शक्य नाही. स्मृती नावाचं जे टूल माणसाला मिळालेलं आहे, त्याचीच ही अपरिहार्य बाजू आहे. अनुभव आहे, आठवण आहे, आणि अपरिहार्यपणे तुलनाही आहे. कुठलाच अनुभव आता अनाघ्रात, ताजा, अस्पर्श असणार नाही. आपल्या संचिताची छाया त्यावर अनंत काळ असत असणार आहे.<br /><br />अशा वेळी माणसं नव्यानं कशी जन्मून येत असतील? आज-आत्ताच्या क्षणात कशी जगत असतील? ही साधना त्यांना कशी साधत असेल? काळाचं हे प्रचंड राक्षसी दडपण झुगारायला किती प्रचंड ताकद लागत असेल?<br /><br />हेही प्रश्न निरर्थकच. माणसं असं करतात किंवा करत नाहीत. परिश्रमांनी साधण्यासारखी ही गोष्टच नव्हे. तुम्ही ती करता किंवा करत नाही. अधेमधे काही संभवत नाही. कसलाही पूल नाही.<br /><br />आपण अशा माणसांमध्ये मोडत नाही, हे आता स्वीकारलं पाहिजे.<br /><br />---<br /><br />हवं तसं वागणारी माणसं स्वीकारताना, तसं न वागणार्‍या माणसांच्या आयुष्यातून तुकडा तोडल्यासारखी बाजूला फेकलं जाताना, अधिकाधिक कडवट - आग्रही होत जाताना -&nbsp; काही चुकत असेल का? याचा नीट मुळापासूनच विचार केला पाहिजे.<br /><br />आपण कुठली मूल्यं मानतो?<br /><br />दुसर्‍या माणसांची आयुष्यं चालवण्याचा - त्यांना आपल्या नियंत्रणाखाली ठेवण्याचा अधिकार आपल्याला नाहीय.<br /><br />पण त्याच वेळी, आपल्या जीवनदृष्टीशी समांतर असणारी माणसं निवडून त्यांच्या जवळ जाण्याचा (आणि उलटही, म्हणजे न आवडणार्‍या प्रकारच्या माणसांपासून लांब जाण्याचा) हक्क आहे. <br /><br />भिन्न जीवनदृष्टी समजून घेण्याचा प्रयास आपण करू शकतो. पण तिच्याशी जुळवून घेऊ शकत नाही. तसं केलं, तर आपलाच रस्ता बदललेला असेल. तसा तो बदलायलाही हरकत नाहीच - जर तसं करण्यानं सुख लागत असेल तर. त्या रस्त्याबद्दल आतून समाधान असेल तर. अन्यथा नाही.<br /><br />यांत कसलाही भावनिक दबाव असू नये. (किंवा अधिक मानवी बोलायचं झालं, तर तो शक्यतोवर कमीत कमी असावा.) धमक्या असू नयेत. <br /><br />’आपल्या जातीचा मिळो मज कोणी’ अशा जातीची निवळशंख आस असावी फक्त.<br /><br />या मूल्यांना अनुसरून आपण वागतो का?<br /><br />होय.<br /><br />मग आपली माणसं अशी दूर जातात (किंवा अधिक नेमकं बोलायचं तर आपण त्यांच्यापासून दूर येतो), या वस्तुस्थितीबद्दल आपण काय करू शकत असतो? <br /><br />कितीही पीळ पडला आतड्यांना, तरीही?<br /><br />काहीही नाही.<br /><br />हा दुराग्रह आहे? हट्ट आहे? डॉमिनन्स आहे? उद्मेखून इन्फ्लुएन्शिअल असणं आहे?<br /><br />कुणास ठाऊक. असेल, किंवा नसेलही. <br /><br />पण आपण त्याबद्दल काय करू शकत असतो?<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/5101902922267909808-7796255956114032049?l=meghanabhuskute.blogspot.com' alt='' /></div>Meghana Bhuskutehttp://www.blogger.com/profile/04372215318513246601noreply@blogger.com10tag:blogger.com,1999:blog-5101902922267909808.post-50300502536976838992010-07-22T20:44:00.005+05:302010-07-22T20:55:22.242+05:30<a href="http://samvedg.blogspot.com/2010/07/blog-post.html">संवेदच्या ’खो’ला</a> दिलेलं हे क्षीण उत्तर.<br /><br />ही कविता कुणाची ते मला ठाऊक नाही. कुठल्याश्या युगोस्लाव्हियन कवीच्या या कवितेचा कुणीसा हिंदीत केलेला अनुवाद मी विजय पाडळकरांच्या एका लेखात वाचला होता. व्हॅन गॉगनं त्याच्या भावाला लिहिलेल्या पत्रांच्या संदर्भात तिचा उल्लेख झाला होता.<br /><br />कविता डोक्यात घट्ट जाऊन बसली. <br /><br />अनुवादाचा प्रयत्न केला खरा. पण ‘अनुवाद काही खरा नव्हे गड्या, निदान आपलं काम तरी नक्की नव्हे’ असं आत्मज्ञान देऊनच तो झाला. असो.<br /><br />ही मूळ कविता - <br /><br />ऐसा होता है कभी कभी<br />शरद की रात्री में<br />जब एशफॉल्ट पर चेस्टनट गिरते है<br />और दूरकी घाटियोंसे<br />कुत्तों का भोंकना सुनाई देता है<br />तब जन्म लेती है<br />इतने अकथनीय रूपसे लालसा किसी की<br />जो अच्छा हो, आत्मीय हो<br />अंतरंग हो, साथी हो<br />जिसे लिख दे सबकुछ जो हमारे अंतर में है<br />खत हम जरूर लिखते<br />लेकिन<br />वह, जो नही है.<br /><br />अनुवाद -<br /><br />कधीकधी होतं असं पानगळीच्या दिवसांत,<br />रात्रीची नीरव शांतता, <br />टिपूर चांदणं <br />आणि दूरवर कुठेतरी भुंकणारी कुत्री...<br />अशा वेळी एक अनामिक तहान लागते जीव शोषून घेणारी<br />कुणीतरी असावं –<br />कुणीतरी जिवाजवळचं, <br />आपलं म्हणावं असं, <br />आतड्याचं –<br />मनात उसळणारं सारं सारं ओतावं ज्याच्या पुढ्यात<br />असं कुणीतरी.<br />लिहिलंही असतं म्हणा.<br />पण –<br />असं कुणीच तर नाही.<br /><br />माझा खो <a href="http://bolaacheekadhee.blogspot.com/">गायत्री</a>, <a href="http://www.shabd-pat.blogspot.com/">श्रद्धा</a> आणि <a href="http://bashkalbadbad.blogspot.com/">यॉनिंग डॉग</a>ला.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/5101902922267909808-5030050253697683899?l=meghanabhuskute.blogspot.com' alt='' /></div>Meghana Bhuskutehttp://www.blogger.com/profile/04372215318513246601noreply@blogger.com6tag:blogger.com,1999:blog-5101902922267909808.post-42181594226631203262010-05-09T18:04:00.000+05:302010-05-09T18:04:02.218+05:30दर दिवशी नवी निवड. नवीन पर्याय. नवीन प्रश्न. त्यांतून रोज नवे होत गेलेले आपण. आणि रोज बदलत जाणार्‍या आपल्या नोंदी ठेवणारेही आपण.<br />काय दिसतं त्यातून? वर-खाली, मागे-पुढे, ठळक-पुसट, नव्या-जुन्या, जोरकस-नाजूक रेषांच्या खुणा. दर दिवशी नवीन चित्र? आणि मग? बदलत गेलेले आणि तरीही पुन्हा पुन्हा नव्यानं जन्मत राहिलेले आवर्तातले आपण?<br />वर्तुळ?<br />हम्म.<br />वर्तुळ.<br />पाळी येते. दर अठ्ठावीस दिवसांनी. शरीरात रक्त फेर धरतं. कुणी नाही आलं, तर समंजस निमूटपणे आपलं घर मोडून वाहून जातं. दर महिन्याला तोच खेळ. न कंटाळता.<br />तसंच हे? आपल्यातल्या बदलांनी पुन्हा पुन्हा आपलं बदललेलं तरीही तेच चित्र काढत राहायचं? कशासाठी? कधीतरी बीज पडावं म्हणून?<br />कधी पडतं बीज? आपल्याला कधीही खरी न होणारी आणि तरीही खरं होण्याची स्वप्नं दाखवणारी स्वप्नं पडतात तेव्हा?<br />खरं होण्याचं आणि न होण्याचं तरी काय? त्या त्या स्वप्नांपुरते तर खरेच असतो की आपण. नाहीतरी स्वप्न आणि सत्य यांतलं नक्की कुठलं खरं, हे कोडं तरी कुठे सुटलं आहे कुणाला अजून?<br />स्वप्नं हवीत.<br />आपल्या ऋतुचक्राची समंजस जाणीव घेऊन दर साल पाऊस येतो.<br />तसा पाऊस हवा.<br />स्वप्नं हवीत.<br />काही रुजावं वा न रुजावं.<br />मातीनं तयार असायला हवं.<br /><div><br /></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/5101902922267909808-4218159422663120326?l=meghanabhuskute.blogspot.com' alt='' /></div>Meghana Bhuskutehttp://www.blogger.com/profile/04372215318513246601noreply@blogger.com14tag:blogger.com,1999:blog-5101902922267909808.post-67797734264348429032010-03-09T20:13:00.001+05:302010-03-09T20:49:37.542+05:30<a href="http://abhijitbathe.blogspot.com/2010/03/blog-post.html">अभिजीतने न दिलेला खो</a> मी घेतला नि हे खरडलं.<br /><br />बायका फक्त बायका आहेत म्हणून त्या करतील ते ते आपोआपच महान / प्रगतिशील / पुरोगामी ठरतं; या गृहितकाची जिम्मा मी तरी अल्पसंख्याकांचं नेहमीच बरोबर आणि ते कायमच सहानुभूतीस लायक, दलित साहित्य चाकोरीबाहेरचं / गावकुसाबाहेरचं असल्यामुळे थोर, योनी या निषिद्ध शब्दाभोवती आणि अवयवाभोवती फिरणारं नाटक केलं म्हणून ते आपोआपच चांगलं - या आणि असल्या समीकरणांमधेच करते. मग महिलादिनाचं आणि ’त्या होत्या म्हणून आम्ही आहोत’चं प्रयोजन काय?<br /><br />लेट मी क्लिअर - माझेही या प्रश्नाबाबत मेजर घोळ आहेत. तेच सोडवायचा प्रयत्न चाललाय.<br /><br />इतिहासात शिरायचं की कसं? मरो, होऊन जाऊ दे. अजूनही बायका स्वेच्छेनं मंगळसूत्रं, मुलंबाळं, घर-संसार, धुणी-भांडी, लिंगभेद आणि बरंच काय काय करतात किंवा करत नाहीत, हे मान्यच. तसंच अजूनही काही ब्राह्मणेतर जातीतल्या पोरानं ब्राह्मण (’ब्राह्मण’च्या जागी कुठलाही उच्चवर्णीय समाज घातला तरी चालेल) पोरगी गटवली, की त्याचा / त्याच्या आप्तांचा इगो कुठेतरी सुखावतोच. मग जातिभेद महान (किंवा गेला बाजार अपरिवर्तनीय वगैरे तरी) आहेत आणि त्यांच्या उच्चाटनाची /&nbsp; किमान त्यांतून होणार्‍या प्रत्यक्ष-अप्रत्यक्ष शोषणाच्या उच्चाटनाची गरज / शक्यता नाही असं म्हणायचं का? <br /><br />कुठल्याही समाजात आपलं होणारं शोषण / आपल्यावर होणारा अन्याय या बाबींचा साक्षात्कार सगळ्याच्या सगळ्या शोषितांना एकसमयावच्छेदेकरून झाला, असं कधीच होत नाही. काही लोकांच्या लक्षात आधी येतं, काहींच्या नंतर. काहींच्या शतकानुशतकांनंतरही - किंवा खरं तर, कधीच - लक्षात येत नाही, तर काही जण सुधारकी रेट्याची वाट पाहण्यात वा समकालीन समाजाच्या वेगाशी सामोपचारानं जुळवून घेण्यात अजिबात वेळ दवडत नाहीत. स्वत:च्या आयुष्यातला अन्याय दूर करून मोकळे होतात. हे जे बाकीच्या समाजानं बदलण्याची वाट बघण्याचं नाकारणारे लोक असतात, त्यांचं उदाहरण पाहून बर्‍याच - सगळ्या नाही, बर्‍याच - परप्रकाशित लोकांनाही परिस्थितीचा साक्षात्कार होतो. हे परप्रकाशित लोक संख्येनं पुष्कळ असतात आणि त्यामुळे त्यांच्या बदलण्याचा परिणाम दृश्यस्वरूपात जाणवतो. त्यांच्या बदलातले फायदे-तोटे अधिक स्पष्ट होऊन दिसतात. तेव्हाच त्यांपैकी एखादा फायदेशीर बदल लोकमान्य होतो. ही लोकमान्यताही पहिल्याच टप्प्यात मिळत नाही. निरनिराळी घनता आणि शोषणक्षमता असलेल्या विस्तीर्ण प्रदेशात एखादा द्रवपदार्थ सावकाश झिरपत जावा, त्याची मातीत मुरण्याची तीव्रता, प्रमाण, वेग सगळंच मातीनुसार सापेक्ष असावं, तशी ही प्रक्रिया असते. एकाच वेळी निरनिराळ्या प्रदेशात निरनिराळ्या टप्प्यांवर असणारी. <br /><br />हे साखळीच्या बाहेरचं एकांडा शिलेदार असणं ते साखळीतलाच एक महत्त्वाचा दुवा म्हणून स्वीकारलं जाणं - या प्रवासाला प्रदीर्घ कालावधी लागतो. आणि तरीही प्रक्रियेचा अंतिम बिंदू म्हणून काळाच्या कुठल्याही तुकड्यावर बोट ठेवता येणं अशक्य असतं. <br /><br />आता अशा प्रकारे बदलाच्या एका टप्प्यावर असताना, बदल आपल्याला फायदेशीर ठरत असताना बदल सुरू करून देणार्‍या काही स्वयंप्रकाशी लोकांबद्दल कृतज्ञता वाटावी आणि ती व्यक्त करावी; यात राग येण्यासारखं काय आहे? हां, आता त्या कृतज्ञतेला किती वेटेज द्यायचं, आपल्या वाटचालींचे टप्पे यशस्वी मानून धन्य व्हायचं की नाही, आपलं आणि समकालीनांचं एकूणच यशापयश त्यांच्या मापानं तोलायचं की त्याला वर्तमानाचे अधिक कठीण निकष लावायचे या सगळ्या प्रश्नांची उत्तरं त्या त्या व्यक्तीच्या तारतम्यानुसार सापेक्ष आहेत.<br /><br />अंधश्रद्धानिर्मूलनाची चळवळ आवश्यकच. पण एकंदर धर्मसंकल्पनेच्या आवाक्यामध्ये तिचं स्थान किती लहान-किती मोठं हे प्रत्येकाला दिसणार्‍या चित्राच्या समग्रतेवरच अवलंबून नाही का?<br /><br />हॅपी विमन्स डे, बाय दी वे!<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/5101902922267909808-6779773426434842903?l=meghanabhuskute.blogspot.com' alt='' /></div>Meghana Bhuskutehttp://www.blogger.com/profile/04372215318513246601noreply@blogger.com4tag:blogger.com,1999:blog-5101902922267909808.post-71076457511329822842009-10-17T14:02:00.001+05:302009-10-18T19:48:05.299+05:30यंदाच्या ’मायबोली’च्या दिवाळी अंकात प्रकाशित झालेली <a href="http://vishesh.maayboli.com/diwali-2009/607">ही</a> कथा.<br />------------------------------------------------------------------<br /><br />सुशीलाकाकू आणि तत्सम पंचेचाळिशी-आसपास सुखवस्तू-संवेदनशील बायकांबद्दल तिला एक विचित्र, हिंस्र राग होता.<br /><br />म्हणजे तिच्याखेरीज दुसर्‍या कुणाला ते कळलं नसतंच. उलट तिचं या सगळ्या बायकांशी असलेलं गूळपीठ तसं प्रसिद्धच. त्यांच्याबद्दल कोणी काही बोललं, की ती कड घ्यायला धावलीच. पण तरी आत राग होताच. नेमका कसला राग, असा प्रश्न स्वत:लाच अनेकवार विचारूनही उत्तरावर बोट ठेवता येत नसे; आणि राग अजून अजून धुमसतच जाई.<br /><br />'इतक्या कसल्या गं गप्पा मारायच्या असतात तुम्हांला तासन् तास?' किंवा 'तुझ्याएवढी असताना मी नोकरी सांभाळून आदित्याच्या वेळच्या बाळंतपणात होते, आता बघ की एखादा मुलगा. की मी बघू?' हे आणि असले प्रश्न त्या मानानं निरुपद्रवी. स्नेकच्या गेममध्ये गुंग झाल्याचं दाखवत असतानाच कानावरून वाहून जाऊ शकणारे. पण त्यांचं ते नेमानं दर श्रावणात सगळ्या रामरगाड्यासकट सत्यनारायण घालणं, इमेल करायला शिकणं आणि एखाद्या अवघड सोशिअल प्रसंगी 'ह्यांना म्हणजे काऽऽऽही कळत नाही' असा कळे न कळेसा तुच्छतादर्शक कटाक्ष टाकून, काहीतरी समयोचित धूर्त बोलून बघता बघता प्रसंग आपल्याला हवा तसा वळवणं - या सगळ्यांमधली विसंगती तिला झेपेनाशीच होई.<br /><br />आपण त्यांचा लसावि न काढता आल्यामुळे उखडतो की अनिश्चिततेच्या टप्प्यावरच्या आपल्याला त्यांच्या लवचिक आत्मविश्वासाचा मत्सर वाटतो, ते न उलगडता आल्यामुळे तिनं ते भिजत घोंगडं डोक्याच्या मागे टाकून द्यायला सोईस्कर सुरुवात केली होतीच. तरी एखाद्-दुसर्‍या अवघड वेळेला मध्ये उभा राहणारा हा पेच वारून आपल्याच जिवाजवळच्या या बायकांशी दुहेरी वागता वागता तिचा जीव कासावीस होऊन जाई.<br /><br />एकीकडे त्या हळव्याहून हळव्या भासत. अरुणा ढेर्‍यांची 'रंगीबेरंगी इच्छांच्या रथात बसून निघालेल्या उत्कट मुलीची गोष्ट' वाचून जिव्हारी लागल्यासारखी ओली नजर लपवणारी सुशीलाकाकू अजून आठवते की तिला. पण एकीकडे त्या तितक्याच क्रूर, निर्घृण भासत. 'अहो, असे काय पेंगताय भर बैठकीत वेंधळ्यासारखे? नीट झोपा की आत जाऊन. नैतर तोंड धुऊन या - जा...' असं वसकन् खेकसणारी प्रमिलामामी आणि खडबडून जागा होत शीपिशली हसणारा मामा बघताना घशाशी आवंढा आला होता, तो काय फक्त ती 'आपल्या' मामाला बोलली म्हणून? व्हीआरेस घेतलेल्या या कंटाळवाण्या आणि काहीशा केविलवाण्या, उतारवयातल्या माणसाशी काहीच बंध जुळले नसतील तिचे? आपल्याला त्याच्या वयाकडे बघून जे वाटतं, पोटात कालवून येतं, ते त्याच्यासोबत आयुष्य काढलेल्या आणि गाताना विलक्षण कोवळा सूर लावू शकणार्‍या या बाईला जाणवतच नसेल?- की त्याच्याबरोबर आयुष्य काढूनच ती अशी झाली असेल? - असे प्रश्नांचे लाख तुकडे एका क्षणात नव्हते आठवून गेले तिला?<br /><br />नेहमी टाकत असे, तसंच आताही तिनं हे स्वत:लाच न कळणारं प्रश्नोपनिषद मागं टाकून दिलं असतं. पण "अगं, आपणच ढकलावं लागतं मुलांना, त्यांना काय कळतंय?" असं हलक्या आवाजात धूर्त शहाजोगपणे म्हणणार्‍या सुशीलाकाकूचा सूर बघता बघता तिच्या डोक्यातच गेला. "मी म्हटलं तिला - बघ बाई, हा मुलगा मी गेलं वर्षभर तुझ्याबरोबर बघते आहे. महत्त्वाकांक्षी आहे नि साधाही आहे अगदी. 'तसलं' काही वाटत नाही असं स्पष्ट म्हणालीस, तरी त्याच्या वागण्यात तसूभर फरक नाही की शिष्टपणा नाही. मग तुझं 'तसलं' वाटणं म्हंजे तरी काय? मित्र म्हणून आवडतो नं तो तुला? नवरा मित्रासारखा असण्यापेक्षा अजून मनासारखं काय असणारेय? विचार कर. मजेत जगाल आयुष्य दोघंही. प्रेम वाटायला लागतं आपोआप... मला काही बोलली नाही. पण त्याच्याशी बोलली मग ती परवा स्वत:हूनच. म्हंजे - तीच सांगत होती गं. जवळ जवळ ठरवल्यातच जमा म्हणायचं..." असं म्हणताना तिच्या स्वरातला न लपलेला यशाचा आनंद. 'अनुभवी' आनंद.<br /><br />तोंडभर हसून तिला तिच्या आनंदात कंपनी देताना आतून तडकत - धुमसत गेली ती. आपल्याच निष्ठांशी अशी बेईमानी? आपल्याच पोराच्या कोवळ्या निराकार भावना मॅनिप्युलेट करून त्याचं चौकटीतलं भलं करायला बघावं? असं कसं करू शकतं कुणी? 'आपलं' कुणी?<br /><br />तेव्हा तिच्या रागाचे सगळे लखलखते कंगोरे सर्रदिशी तिच्या पुढ्यात उभे ठाकले. डोक्यातला कोवळा तुकडा तिनं तिच्यापुरता जाळून-विस्कटून टाकला. स्वत:शीच चालवलेली लढाईही. आणि मग मोबाइल वापरताना त्यांची तिरपीट होई, त्यावर तिच्या वयाचे लोक खिंकाळून-टाळ्या देऊन देऊन हसत, त्यात आपलाही उंच निरपराध स्वर तिनं अलगद मिसळून दिला.<br /><br />***<br /><br />'वक्त जाता सुनाई' द्यायला ती काही गुलजार नव्हती.<br /><br />आपल्या सोकॉल्ड संवेदनशीलतेचं धारदार पातं दुधारी असतं आणि ते बेईमान होऊन आपल्यावरच उलटतं, तेव्हा मुकाट रक्ताळत जाण्याखेरीज दुसरे काही पर्यायच असत नाहीत हे कळायलाही.<br /><br />तरीही वक्त उलटलाच. जिवाजवळच्या मित्राचं मोडकळीला आलेलं अफेअर त्याच्यासोबतीनं भोगताना आपल्याच संवेदनांचे शापही तिनं भरभरून भोगले. चिंतनबैठका, तारस्वरातली भांडणं, रात्री-बेरात्री फोनवर बोलत काढणं, काही दिवस सगळं काही गोडगुलाबी होणं. पुन्हा एकदा आकांतानं आतून आतून रडणं. आपल्याच नात्यांचे काच आपल्याला सोसेनासे होतात तेव्हा ते झुगारून द्यायला बघणं. आणि सवयीचे झालेले बंध कापले जाण्याच्या कल्पनेनं अनाथ - निराधार वाटून, शहारून पुन्हा पुन्हा नात्याच्या आसर्‍याला परतणं. यांत सुरुवातीचे कोवळे दिवस कसे बघता बघता निबर - राठ होत जातात ते पाहताना बुद्धासारखी आतून विटत विटत गेली ती.<br /><br />पण बोधिवृक्षाखालचा क्षण मात्र तिनं सुशीलाकाकूच्या नावे लिहून दिला.<br /><br />प्रेमात न पडण्याच्या कन्फर्म्ड वयातला तिचा एक गृहस्थ-मित्र. अवकाश आणि काल आणि नियती अशी जुळून आली - बघता बघता शहाणा गृहस्थ तिच्या प्रेमात पडला. त्याची घालमेल - ओढाताण - कासाविशी - म्हटलं तर तिला कळली आणि कळली नाहीही. तळ्या-मळ्याच्या काठावरून तिनं हे सगळं पुन्हा नव्यानं अनुभवलं. समोरच्या माणसाला आपल्याबद्दल हे असं मरणप्राय उत्कट काहीतरी वाटतं आहे आणि आपण मात्र त्याची सगळी घालमेल एखाद्या गणितज्ञासारखी निर्विकारपणे निरखतो आहोत, सिनेमातल्या एखाद्या व्यक्तिरेखेसाठी 'बाहेरून' आणि 'असहाय'पणे व्हावं तसे दु:खी होतो आहोत - आपल्याला या जीवघेण्या वादळाचा परीघ मोजता येतो आहे, पण केंद्रबिंदू बघणारी नजर मात्र आपण गमावली आहे...<br /><br />हे सगळे सगळे साक्षात्कार तिला झाले ते तेव्हाच.<br /><br />पण स्वत:साठी टिपं गाळत न बसता - तिच्या मते - मोठ्या कौशल्यानं तिनं त्याला प्रेम आणि इतर तत्सम भावनांमधला फोलपणा विशद करून सांगितला. उलटतं वय, शरीरातली आणि मनातली बदलत जाणारी रसायनं आणि निव्वळ निव्वळ निव्वळ योगायोग - यांचा परिपाक म्हणून हे असं काहीतरी वाटत असल्याचं तिनं मित्राला यशस्वीपणे - तिच्या मते - पटवून दिलं. शी ऑल्मोस्ट टॉक्ड हिम आउट ऑफ इट - अर्थात तिच्या मते. त्यालाही हे असं स्वत:ला पटवून घेण्याची निकड भासली असेलच कदाचित. वादळं झेलण्यात भव्य-दिव्य दिमाख असतो, पण ते तितकंसं सुखकारक प्रकरण नसतं, हे समजण्याइतका - जाणिवेच्या वा नेणिवेच्या पातळीवर - मित्र परिपक्व इत्यादि होताच. त्याची समजूत पटली. नंतर कधीतरी पुलाखालून पुष्कळ पाणी वाहून गेल्यावर, शिळोप्याच्या गप्पा छाटताना 'किती मॅच्युअर्ड आहेस गं. तेव्हा मी कुठल्याकुठे वाहवत जाऊ शकलो असतो...' हे त्याचं वाक्य ऐकलं आणि त्या बेसावध क्षणी तिला आपल्यातली सुशीलाकाकू अशी वेगळी होऊन लख्ख दिसली.<br /><br />आताही तिचा त्या पंचेचाळिशी-आसपास बायकांवरचा राग मावळलेला नाहीच. पण आता तिला आपल्या रागाला टोक काढून तो कुणाच्याही अंगावर नेम धरून सोडता येणं जमेनासं झालं आहे. सुशीलाकाकू तिला हल्ली 'मोठी झाली हो लेक आमची - ' असं जनरल वडीलधार्‍या प्रेमानं म्हणते. त्यात पंखांखाली घेणारी निखळ जवळीक असते की चुकल्या फकिराला मशिदीत घेणारी कावेबाज माया असते, ते तिला अजूनही ठरवता येत नाहीच.<br /><br />राग - कंटिन्यूड.<br /><br />------------------------------------------------------<br /><br /><span style="color: #999999;">शेवटच्या शब्दामुळे फसू नका. कथा इथेच संपली आहे.&nbsp;</span><br /><span style="color: #999999;">हे सांगायला लागावं यात सगळं आलं. :(</span><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/5101902922267909808-7107645751132982284?l=meghanabhuskute.blogspot.com' alt='' /></div>Meghana Bhuskutehttp://www.blogger.com/profile/04372215318513246601noreply@blogger.com13tag:blogger.com,1999:blog-5101902922267909808.post-20913382397207709902009-10-17T14:01:00.000+05:302009-10-17T14:01:15.815+05:30’<a href="http://www.reshakshare.blogspot.com/">रेषेवरची अक्षरे २००९</a>’ प्रसिद्ध झाला आहे. वाचून नक्की अभिप्राय द्या.<br /><br />सुचवण्या, तक्रारी, दाद - सगळ्यांचं मनापासून स्वागत.<br /><br />शुभ दीपावली!<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/5101902922267909808-2091338239720770990?l=meghanabhuskute.blogspot.com' alt='' /></div>Meghana Bhuskutehttp://www.blogger.com/profile/04372215318513246601noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-5101902922267909808.post-88583217665109967682009-08-10T02:04:00.006+05:302009-08-11T23:52:16.074+05:30ती होय, ती माझ्या प्रियकराची प्रेयसी.<br />होय होय, प्रेयसीच.<br />तिच्याच नसण्याचा गंध आमच्या रोमॅण्टिक रात्रीला.<br />तिच्याच हसण्याचे बंध आमच्यातल्या मॅच्युअर्ड मैत्रीला.<br />छे! जेलसी? काहीही काय!<br />तुमचा काहीतरी गैरसमज होतोय.<br />ती माझ्या प्रियकराची प्रेयसी!<br />बस.<br /><br />---<br /><br />तो कविता लिहून वहीचं पान उलटून टाकतो. पण कविता अजून संपलेली नाही, हे त्याला पक्कं ठाऊक आहे. तसा तो शब्दाचा पक्का. म्हणजे वचन पाळणारा वगैरे भंपक अर्थानं नव्हे. शब्दाचा पक्का, म्हणजे पक्का लेखक. कविता लिहिणं थांबलं, म्हणजे कविता संपत नाही. ती आपल्यापासून पुरती तुटावी लागते, हे त्याला पक्कं ठाऊक. तर अजून कविता संपलेली नाही. संपेपर्यंत चिंता नाही. संपेपर्यंत सुटका नाही. ओव्हर ऍण्ड आउट. बॅक टू आयुष्य.<br /><br />तर तशा त्याला बघून काकू नेहमी खुशालतात. ’तुझी मैत्रीण गेलीय बाहेर, पण माझ्याशी मार की गप्पा,’ असं म्हणून नव्या पुस्तकांवर वगैरे त्याला यथास्थित पकवतात. पण परवा ’काकू, पोरीचं शिक्षण झालं आणि ती ऑलरेडी वयात आलीय म्हटल्यावर लग्न करून द्यायलाच हवं का लगेच,’ असं त्यानं काहीश्या बेसावधपणे विचारलं, तेव्हा ’हो. हवंच’ हे त्यांचं उत्तर आणि ’हवंच’नंतरचा ठळक टायपातला पण अदृश्य पूर्णविराम त्यानं ऐकला आणि त्याच्या डोक्यात सर्रकन काहीतरी हललं. तसं कळेल त्याला उपरोधिक आणि नाही त्याला निर्मळ वाटेलसं आपलं हातखंडा हसू हसत त्यानं तो क्षण सहज खिशात घातला खरा. पण ’घशात काहीतरी टोचल्यासारखं वाटतंय’ची नोंद त्याला तेव्हा घ्यावी लागलीच आहे.<br /><br />मैत्रीण त्याची प्रेयसी नव्हे. तोही मैत्रिणीचा प्रियकर वगैरे नव्हे. ते तसले ’प्यार - मोहोब्बत - दोस्ती’वाले करण जोहरी फण्डे त्यानं आणि मैत्रिणीनं कटाक्षानं लांब ठेवलेले. त्याचं लेखक असणं; ती तिच्या बॉयफ्रेंडशी भांडून, वैतागून पार रडकुंडीला आली की तिला बाईकवरून सुसाट घुमवणं; तिला अजून नीट पेटवता येत नाही, पण मनापासून आवडते म्हणून खास प्रसंगी हातात बापानं चॉकलेट ठेवावं तशी तिच्या हातात सिगरेट पेटवून देणं; व्यासापासून तुकारामपर्यंतचा तिचा इतिहास वेळोवेळी घोटवून घोटवून, दर भांडणात कोट्स, कथा आणि किस्से तोंडावर फेकून पक्का करून घेणं; स्वत:चा काही कारणानं भडका उडाला की तिला फोन करून सुमारे तीन मिनिटं अवाक्षरही न बोलता फक्त आपला श्वास काबूत आणत राहणं... हे सगळं आणि असलं बरंच त्यांच्यामधलं शेअरिंग. बरंच बोलून, बरंच न बोलता. पण त्यांच्या इतर माणसांशी असलेल्या नात्यांवर छाया पडत राहावी इतकं आणि असं अथांग. हे सगळं वजा करून ती तिच्या सध्याच्या बॉयफ्रेंडशी काय आणि कसं बोलत असेल, हा चिवट प्रश्न या आठवड्यात त्याला कितव्यांदातरी पडतो. या वेळच्या तिच्या बॉयफ्रेंडबद्दल त्यांच्यात तसं विशेष बोलणं झालेलं नाही. म्हणजे नेहमीसारखी चर्चा इत्यादी घडलेली नाही. पण चर्चा न घडताही, नेहमीचंच बोलत असल्याच्या आविर्भावात कळत नकळत मैत्रीण त्याच्याबद्दल पुरेसं बोललेली आहे. आपली भिवई नकळत उंचावते आहे हे त्याला जाणवून, किंचित आश्चर्यानं पण सफाईदारपणे, त्यानं विषय बदलूनही. हे निराळं आहे याचीही नोंद त्याला तेव्हा घ्यावी लागलीच आहे.<br /><br />तो अस्वस्थ होऊन खांदे उडवतो आणि मनात उगवलेले शब्द कागदावर रुजवत जातो. त्याला इतकंच करणं शक्य आहे. बस.<br /><br />---<br /><br />ती चांगले मुलींसारखे ठसठशीत झुमके घालणारी,<br />थोडी लाडीक, थोडी निर्बुद्ध, बरीच भित्री.<br />पण विलक्षण उत्कट. विलक्षण नशीबवान. विलक्षण ’बाई’.<br />तिच्या ’बाई’पणातच माझ्या प्रियकराच्या पौरुषाच्या पहिल्यावहिल्या पाऊलखुणा.<br />त्याच्या काहीश्या परिपक्व शहाण्या आणि पुष्कळदा सेक्सी टकलावर तिच्यासोबतच्या प्रेमभंगाच्या खुणा.<br />तिला कशी स्वीकारू?<br />आणि तिला कशी नाकारू?<br />ती माझ्या प्रियकराची पहिली प्रेयसी.<br /><br />---<br /><br />कविता संपत नाही. एरवी यावरून फ्रस्टेट होऊन त्यानं मैत्रिणीशी हमखास वादळी भांडण उकरून काढलं असतं. पण या वेळी नाही. स्वत:तून जणू निराळा होऊन, एखाद्या अनुभवी सुईणीसारखा एकाच वेळी सराईतपणे नाजूक आणि कुशलपणे निर्दय होत तो कविता वेगळी होताना निरखतो आहे.<br /><br />आज मैत्रिणीच्या बॉयफ्रेंडला भेटायचं आहे. वर वर बिनधास्त असल्याचं दर्शवत खिदळणारी मैत्रीण त्याच्या प्रत्येक प्रतिक्रियेकडे घारीच्या नजरेनं पाहत असणार हे त्याला ठाऊक आहे. सगळे प्रश्नं, सगळी गुपितं, सगळे पराकोटीचे वैताग, सगळ्या नव्हाळीच्या कविता निरागसपणे त्याच्या पुढ्यात आणून टाकणारी मैत्रीण. त्याच्या निष्प्राण सराईत शब्दांना एका नापसंतीच्या कटाक्षासरशी मोडीत काढून त्याला चकित करणारी त्याची धिटुकली जाणकार मैत्रीण. तिच्या सगळ्या प्रतिक्रिया आता म्हटलं तर त्याच्या नजरेतल्या पसंतीदर्शक छटेवर अवलंबून आहेत.<br /><br />इथे त्याला जबाबदारीच्या जाणिवेनं पोटात एकदम खड्डा पडल्यासारखं होतं.<br /><br />पण म्हटलं तर बॉयफ्रेंडला त्याला भेटण्यासाठी आणते आहे म्हणतानाच तिनं पसंती-नापसंतीचे सगळे पूल एकटीनंच पार केले असल्याचंही उघड आहे.<br /><br />इथे त्याला एकदम आउट होऊन मैदानाच्या बाहेर बसल्यासारखं हेल्पलेस वाटतं.<br /><br />असले जीवघेणे झोके घेत तो त्या दोघांना भेटतो. सराईतपणे बेअरिंग सांभाळून असला, तरी त्याला तारेवरून चालणारी डोंबारीण असल्याचा फील येतो आहे, हे मैत्रिणीपासून लपत नाहीच. पण त्याला चकित करण्याची आपली नेहमीची लकब वापरून ती नेत्रपल्लवीतून सहजपणे उलटा त्यालाच धीर देते. बघता बघता बॉयफ्रेंडशी हॉवर्ड रोआर्कबद्दल जिव्हाळ्यानं बोलण्याइतकी कम्फर्ट लेव्हल त्यांच्यात येते, ती नक्की कुणामुळे -त्याच्यामुळे, तिच्यामुळे की बॉयफ्रेंडमुळे - ते त्याला कळेनासं होतं.<br /><br />---<br /><br />काही भांडणं. हे मैत्रिणीचं नेहमीचंच. काही वादळी जीवघेणी भांडणं. हेही नेहमीचंच. पण त्याच्यापासून अलगद वेगळ्या, निर्लेप होत गेलेल्या काही भेटी. कधी तिचं कासावीस होऊन त्याच्याकडे येणं, पण अवाक्षराचेही तपशील न देणं. काही असंबद्ध प्रश्न विचारणं. कधी चक्क मुलींसारखं लाजणं. हे मात्र नेहमीसारखं नाही. नाहीच. ’ये की एकदा. बर्‍याच दिवसांत आला नाहीस,’ काकूंचा आग्रहाचा फोन. घरदार लग्नाच्या आणि बोलणी करण्याच्या आणि तारखा-मेन्यू ठरवण्याच्या कल्लोळात दंग. स्वत:च्याच इच्छेविरुद्ध त्याला वाटलेलं परकेपण आणि ते नीटच समजून सगळ्या भाऊगर्दीतही त्याला अजिबात एकटं न सोडणारे मैत्रीण आणि बॉयफ्रेंड.<br /><br />ती परकी इत्यादी होत गेलेली नाही हे स्वत:लाच पटवून देताना त्याला भयानकच कष्ट पडतात. त्या परवा आलेल्या बॉयफ्रेंडला आपण इतक्या चटकन आपल्यात स्वीकारलं की काय, या प्रश्नाला उत्तर देतानाही तितकेच कष्ट पडतात. पण त्याला आरपार वाचणारी तिची धारदार नजर पाहिल्यावर, ती तितकी लांब गेलेली नाही, हे त्याला मान्य करावंच लागतं. चिडचिडीचा / आत्मपीडनाचा / आत्मकरुणेचा एक रस्ता बंद. रस्ते बंद होऊन कोंडीत सापडलं की त्याला नेहमी येतं, तसं अनावर हसू येऊ लागलेलं. कविता संपत आली आहे की काय? कुणास ठाऊक. तो खुशालतो आणि धुमसतोही.<br /><br />ओव्हर ऍण्ड आउट. बॅक टू कविता.<br /><br />---<br /><br />कधीकधी हिरवाचार संताप उभा राहतोही माझ्या डोळ्यांत, नाही असं नाही.<br />सगळीभर असलेले तिच्या बोटांचे ठसे पाहून मला असुरक्षित वाटतं, अजूनही वाटतं काहीबाही.<br />कन्फेस करण्यासारखं काही, काही मी स्वत:पाशीही कबूल करणार नाही...<br />पण<br />ती काही त्याच्यापासून निराळी नाही.<br />त्याच्या आजच्या असण्यात तिच्या ’काल’ची माती मिसळलेली आहे, हे मला विसरून चालणार नाही.<br />जेलसी?<br />छे हो, अजिबात नाही.<br />ती माझ्या प्रियकराची माजी प्रेयसी, बाकी काही नाही!<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/5101902922267909808-8858321766510996768?l=meghanabhuskute.blogspot.com' alt='' /></div>Meghana Bhuskutehttp://www.blogger.com/profile/04372215318513246601noreply@blogger.com20tag:blogger.com,1999:blog-5101902922267909808.post-76893714835966842702009-08-03T22:23:00.001+05:302009-08-03T22:25:14.875+05:30पाड्यावरच्या प्रत्येकाने<br />बेभान होऊन दातओठ खात दगड हाणून रक्त काढावे एखाद्या चेटकिणीचे,<br />आणि मग वाद्यांच्या चढत्या कल्लोळानिशी एका मंतरल्या क्षणी तिच्या डोसक्यात दगड घालून संपवावा सगळा खेळ पिसाटपणे;<br />तिच्या याराने डोळ्यांत उतरलेल्या रक्तासकट, शरीराच्या कणानकणाला आग लावून टक्क नजरेने केवळ पाहात राहावे तिचा मृत्यू अगतिकपणे,<br />आणि मग भण्ण शांतता पसरून राहावी आसमंतात.<br />तसेही यावे मरण नात्याला.<br />वाजतगाजत.<br />समारंभाने.<br />निर्विवाद - निर्णायक - वजनदार डोंबपावले टाकत.<br /><br />पण,<br />जगण्याच्या धुगधुगीचे कसलेही संदेह,<br />आतड्याला कोडगेपणाने फसवत खेळलेले वाट पाहण्याचे खेळ,<br />वा मरणाच्या कल्पनेनं निष्प्राण झालेल्या पावलांना फरफटवत चालवलेल्या भेसूर वाटा -<br />यांपैकी काहीही न जागवता.<br />अंधाराचा पोलादी पडदा टाकत.<br />एखाद्या कसबी नटासारखे, तेजस्वी प्रकाशझोतात, रोखलेल्या श्वासांत, अगदी अगदी खरे.<br /><br />नात्याला मरण असे यावे.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/5101902922267909808-7689371483596684270?l=meghanabhuskute.blogspot.com' alt='' /></div>Meghana Bhuskutehttp://www.blogger.com/profile/04372215318513246601noreply@blogger.com4tag:blogger.com,1999:blog-5101902922267909808.post-15280300640273805122009-06-05T21:14:00.000+05:302009-06-05T21:15:15.817+05:30खूप जिवाजवळच्या माणसांबद्दल आपण मोकळेपणानं आणि तटस्थपणे बोलूच शकत नाही, तसंच काहीसं पुस्तकांबद्दल वाटायचं . अजूनही वाटतं. पण आपल्यातले काही भाग आपल्यातून सोडवून हे असे तळहातावर निरखायला घेतले, म्हणजे मग त्यांच्या निराळ्याच बाजू दिसायला लागतात. आपल्याही. <br /><br />---<br /><br />तर पुस्तकं.<br /><br />मला काय वाटतं पुस्तकांबद्दल? अगदी प्रामाणिक आणि तत्काळ उत्तर - प्रचंड इन्सेक्युअर्ड वाटतं. <br /><br />स्वतःची पुस्तकं नीट कव्हरं-बिव्हरं घालून जपून, कडेकोट बंदोबस्तात वगैरे ठेवणं तर ठीकच आहे. सगळेच जण कुठल्या ना कुठल्या टप्प्यावर ते करतातच. पण पुस्तकांच्या दुकानात किंवा लायब्ररीच्या काउंटरवर आपल्या हातातली पुस्तकं सोडून शेजारच्या माणसानं कुठली पुस्तकं घेतलीयेत ते बघून जीव कासावीस व्हावा? रद्दीवाल्याच्या समोरचा जुन्यापान्या पुस्तकांचा ढीग कुणी उलथापालथा करत असेल, तर आपल्या डोक्यातलं घाईचं काम सोडून आपणही तिथे धाव घ्यावीशी वाटावी? ताज्या दिवाळी अंकांची थप्पी घरी घेऊन जात असताना वाटेत कुणी ओळखीची काकू-मावशी भेटून त्यांनी अंक मागू नये म्हणून आपण आडगल्ली पकडावी? वाढदिवसाला घरी आलेल्या लोकांनी दिलेली पुस्तकं ताबडतोब एकट्यानं उघडता यावीत, म्हणून कधी एकदा पाहुणे जाताहेत असं होऊन जावं? <br /><br />मला कुणी हे सांगितलं असतं तर मी सांगणार्‍याच्या तोंडावरच फिदिफिदी हसले असते, इतकं वेडसर आहे हे. पण आहे.<br /><br />---<br /><br />एखादा खूप वापरून झालेला पत्त्यांचा कॅट असतो. त्यातल्या किलवर गोटूचा एक कोपरा थोडा झिजलेला असतो. चौकट एक्का पोटातून वाकलेला असतो. आणि इस्पिक मेंढीच्या एका कोपर्‍याचा टवका उडालेला असतो. पूर्ण सुट्टी जर इमाने-इतबारे पत्ते खेळण्यात घालवली असेल, तर सुट्टी सरता सरता सफाईदारपणे ही तिन्ही पानं ओळखता येतात. त्याच जातीचा संबंध माझा माझ्या पुस्तकांशी असतो. <br /><br />उदाहरणार्थ 'नेगल'च्या पान नंबर अडतीसवर नेगलच्या फोटोपाशी एक लिंबाच्या सरबताचा थेंब पडलेला मला नीट आठवतो. वाचता वाचता तो आला नाही, तर एकदम चुकल्या चुकल्यासारखं होतं. किंवा 'दुस्तर हा घाट'मधे 'मनुष्याने मोहाला नेहमी शरण जावे, असं ऑस्कर वाईल्ड म्हणतो'पाशी ही पेन्सिलीची अलगद खूण कुणी करून ठेवली असेल? मी तर असल्या अभ्यासू खुणा करत नाही. मग? दर वेळेला तिथे यायच्या आधीच, दिमित्रीच्या वाक्यासोबत मी त्या खुणेचीही वाट बघत असते नकळत. तिथे पोचून 'कुणी केली असेल खूण'चा निरर्थक निष्फळ खेळ खेळूनच पुढे सरकायचं. किंवा रद्दीवाल्याकडून नकद रुपये पाच मोजून आणलेलं 'कोसला' वाचताना त्याच्या मुखपृष्ठाचं पान दुसर्‍या हातात सांभाळावं लागतं, किंवा बाजूला काढून ठेवावं लागतं. तरी ते तस्सं सांभाळायचं. <br /><br />आपल्या पुस्तकांशिवाय परक्या शहरात राहताना, पुस्तकं उसनी आणून वाचताना 'आपल्या' पुस्तकातलं एखादं पान - त्यांतली एखादी ओळ संदर्भहीन वा ससंदर्भ डोळ्यांसमोर येते, तेव्हा काय करायचं? पुस्तकांना फोन थोडाच करता येतो?<br /><br />---<br /><br />पुस्तकातली पात्रं पुस्तकातली नसतातच. उदाहरणार्थ 'बाधा'मधली रमा. किंवा 'रेणुकेचे उपाख्यान'मधली रेणू. किंवा 'मुखवटा'मधली नानी. <br /><br />पण लोक चक्क अमकं अमकं पात्र असं का वागलं, अशा छापाच्या चर्चा करतात. त्यांच्या वागण्याची आणि त्यांना तसं वागायला लावणार्‍या लेखकाच्या अकलेची चर्चा. असं कसं करू शकतं कुणी? <br /><br />ती पात्रं नसतात. माणसंच असतात. जिवंत. हाडामांसाची. आपले आपले निर्णय घ्यायला मजबूर असणारी. लेखकाला मुकाट बसवून ठेवणारी. आपण पुस्तकाबाहेर. वादळाबाहेर. वार्‍यापावसाआड. किनार्‍यावर सुरक्षित. अशा परिस्थितीत त्यांचे न्यायनिवाडे करणारे, त्यांच्या बर्‍या-वाईट निर्णयांना तोलत चिकित्सा करणारे आपण कोण? <br /><br />पण अशा चर्चा होतात. आणि आपल्याच घरातल्या कुणाबद्दल चव्हाट्यावर चवीनं बोललं जावं आणि आपण नेभळटपणानं ते ऐकून घ्यावं, हेही मुकाट मान्य करावं लागतं. <br /><br />---<br /><br />मालकीचं पुस्तक. बक्षिसाचं पुस्तक. आपल्या पैशांनी विकत घेतलेलं पुस्तक. कुणी भेट दिलेलं पुस्तक. कुणाचं ढापलेलं पुस्तक. कुणाचं परत करायचं राहून गेलेलं पुस्तक. अनेक निरनिराळे टप्पे. <br />दर टप्प्यावर मालकी हक्काच्या भावना, त्यांची तीव्रता आणि टोक, त्यामागची कारणं बदलत जातात. <br />दर टप्प्यावर तीच पुस्तकं निरनिराळे अर्थ, निरनिराळ्या जातीच्या सोबती देऊ करतात. <br />आता आपली बस भरली, असं कितींदा मनाशी आलं; तरी आयुष्यात हक्कानं-नव्यानं पाय ठेवायला येणार्‍या माणसांसारखी पुस्तकं जमा होत जातात. <br /><br />तरी अजून मला पुस्तकांबद्दल वाटणारी मूलभूत भावना बदललेली नाहीच आहे. इन्सेक्युअर्ड वाटणं. ते आहेच! <br /><br />हे बरं लक्षण म्हणायचं की वाईट?<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/5101902922267909808-1528030064027380512?l=meghanabhuskute.blogspot.com' alt='' /></div>Meghana Bhuskutehttp://www.blogger.com/profile/04372215318513246601noreply@blogger.com23tag:blogger.com,1999:blog-5101902922267909808.post-82430487324415635482009-05-28T11:36:00.003+05:302009-05-28T19:01:39.864+05:30शुक्रवार रात्री नऊसाडेनऊ:<br /><br />उद्या (तरी) सकाळी उठून फिरायला जायचंच, मी कितव्यांदातरी निग्रहानं स्वत:शी घोकते. नेहमीप्रमाणे साडेपाच वगैरे वाजताचा अघोरी गजर लावते. मग एकदम पापमुक्त झाल्यासारखं वाटून लोळत टीव्ही. मग काही वेळ कादंबरी. झोप येण्यापुरती हातात धरलेलं अभ्यासाचं पुस्तक. व्हिक्स. पाणी. गाणी. झोप.<br /><br />शनिवार सकाळी नऊसाडेनऊ:<br /><br />डोळ्यांवर आलेलं ऊन. पंख्याचा घर्र घर्र आवाज. अंगभर आळस. ’माझा गजर कुणी बंद केला?’ माझी जोर नसलेली कुरकुर. उत्तरादाखल काही तुच्छतादर्शक कटाक्ष. मग शनिवार सकाळचा स्वस्तातला मल्टिप्लेक्स सिनेमा गाठायसाठी जोरदार धावाधाव. लायब्ररी. शॉपिंग मॉल. भाजी मार्केट. दुपारची स्वर्गीय झोप. सगळं स्वर्गीय वाटत असतानाच शनिवारची रंगीन रात्र कधी कूस बदलते समजत नाही. शिवाय कितीही अपराधभाव असला, तरी रविवार सकाळसाठी गजर लावायचं महापाप काही कुणी करत नाही.<br /><br />रविवार संध्याकाळ सात-साडेसात:<br /><br />काहीही कल्पना नसताना पायाखालची जमीन हिसकावून घ्यावी कुणी आणि आपण एकदम अनाथ एकटे कातरवेळी समुद्रकिनारी - अशा पद्धतीत वीकान्त संपून गेलेला, सोमवार पुढ्यात उभा ठाकलेला. ’उद्यापासून मात्र कुठल्याही परिस्थितीत उठायचंच. काही लाज वाटते का तुला?’ वगैरे सेल्फटॉक. पुन्हा एकदा गजर.<br /><br />सोमवार सकाळी पावणेसहा:<br /><br />गजर. स्नूझ. गजर. च्यायला. वाजतोय साला. उठावं का? मरू दे. ऊठ. ऊठ. ऊठ. बाहेर पाखरं किलबिलताहेत, हवा कशी गार आहे. मरू देत ती पाखरं, पांघरुणात छान वाटतेय गार हवा. ऊठ. ऊठ ****. अखेरशेवट मी उठते. <br />आरोग्यदायी आल्याचा चहा, व्यायामी जामानिमा, लाजेकाजेस्तव वॉर्म-अप करून बाहेर पडेपर्यंत साडेसहा. <br />बागेत आणि बागेभोवती हीऽऽऽऽ गर्दी. गर्दी बघून मी दचकते. आत्ता काय झालंय काय? इतके सगळे लोक? मग यथावकाश डोळ्यांवरची झोप उडून दोनेक फेर्‍या होईस्तोवर ते सगळे उत्साही आरोग्यवंत लोक असल्याचं मला कळतं. <br />च्यायला, संध्याकाळी सातसाडेसातनंतर खिडक्यादारं बंद करून खुडूक बसणार्‍या या शहरातले हे मंद लोक, आणि पहाटे आरोग्य सांभाळायची ही अहमहमिका, अं? येडपट साले... माझी उगाच चिडचिड. <br />सहावी फेरी मारताना शेजारून स्टायलिशपणे पळणारा एक मुलगा हळूच बागेच्या आतल्या बाजूनं पळणार्‍या एकीच्या वेगाचा अंदाज घेत मंदावतो. पण मग माझी नजर जाणवून, गडबडून परत एकदा जोरात पळत सुटतो. मला नकळत हसू फुटतं.<br /><br />मंगळवार सकाळ सहा:<br /><br />थोडासा पाऊस शिंतडून गेल्यामुळे नेहमीचे भुरे रस्ते ताजे तुकतुकीत काळेभोर दिसतायत. त्यावर ही जांभळी किनखापी फुलं? च्यायला, एकेका शहराचं नशीब असतं खरंच. माझ्या मुंबईकर मनातला मत्सर पृष्ठभागापाशीच. वर डोकवायला सदैव उत्सुक. त्याला तस्संच दाबून मी बागेकडे वळते. <br />कालचा तो मुलगा दिसतोच. मला बघून चक्क नजर चोरून पुढे? हा हा हा! <br />तिसर्‍या फेरीत बागेतल्या कोपर्‍यात एक हसर्‍या आजी-आजोबांचं वर्तुळ. एक टाळी. हा:! दोन टाळ्या. हु:! तीन टाळ्या. हा:हा:हु:हु:! त्यांना तसंच टाकून पुढे जाणं मला चक्क जड जातं. मी ऑलमोस्ट पळत पळत माझी फेरी पुरी करून त्यांच्यापाशी परत येतेय, तोवर त्यांचं शवासन चालू झालेलं. फुस्स. <br />मग माझं लक्ष बागेसमोरच्या घरांकडे जातं. पांढराशुभ्र रंग आणि बाल्कनीतून लडिवाळपणे खाली येऊ बघणारी गुलबाक्षी रंगाची कागदीची फुलं. <br />दुसरं घर. व्यक्तिमत्त्वहीन पिस्ता कलर. हे अगदीच काकूबाई घर. नीटनेटकं-स्वच्छ वगैरे आहे, पण स्वभाव एकदम ’सातच्या आत घरात’. हॅ, काय गंमत नाही. <br />तिसरं घर. वॉव, समोर चक्क दगडी फरसबंदी वगैरे? आणि व्हरांड्यात टांगलेला खानदानी पितळी कंदील? पण या घराच्या समोरचा गुलमोहोर गायब केला, तर हे रुबाबदार घर एकदम बापुडवाणं दिसायला लागेल, माझी खात्रीच पटते. असला परावलंबी रुबाब काय कामाचा? हॅट, नापास. <br />चौथं घर. रंग पिस्ताच. पण बाळबोध बटबटीत पिस्ता नव्हे. इंग्लिश कलरचा तोरा. शिवाय सगळीकडून घराला पडदानशीन करून टाकणारा अस्ताव्यस्त पसारेदार विलायती गुलमोहोर. मुंबईसारखा पाऊस कोसळला इथे, तर या खिडकीत बसायला काय बहार येईल, माझा फुकाचा कल्पनाविस्तार. तितक्यात मागच्या बाल्कनीत वाळत टाकलेले टॉवेल्स आणि चड्ड्या-बड्ड्या दिसतात आणि मी रागारागानं पुढे जाते. <br />पाचवं घर. हे नवंच दिसतंय. अजून समोर वाळूचा लहानसा ढीग, थोड्या विटा वगैरे आहेत. पण रंग मात्र सुरेख चकचकीत पांढरा. आणि ’हम दिल दे चुके सनम’च्या सेटची आठवण करून देणार्‍या तीन तीन गच्च्या. त्यावर लालचुटूक कौलं. अरे, पुढचं दार उघडं? हॉलमधून वर जाणारा वळसेदार जिना आणि मागच्या खिडकीतून दिसणारं हिरवंगार परस. काका पेपर वाचतायत की काय? घड्याळपण एकदम जुन्या पद्धतीचं ’टोले’जंगी दिसतंय. बाप रे, साडेसात? पळा...<br /><br />बुधवार सकाळ सव्वासहा:<br /><br />हा:हा:हु:हु: गाठायला धावत येऊनही फार काही हाताला लागत नाही. एक सात्विक चेहर्‍याच्या पण तितक्याश्या प्रेमळ न वाटणार्‍या आजी संशयानं तेवढ्या बघतात. मी घाईघाईत पुढे जाते. <br />’तो’ मुलगा दिसतोच. चक्क एक निसटतं स्माइल. सलग तिसर्‍या दिवशी मला बघून माझ्याबद्दलचा तुच्छत्वाचा भाव त्याला सोडून द्यावा लागला असेल का, असा विचार करून माझ्या नियमितपणाबद्दल मी स्वत:वरच निहायत खूश होते. <br />एक फेरी. दुसरी. तिसरी. चौथी. पाचवी. <br />’मग मी म्हटलं वन्संना, इतकं काय मनावर - ’ मी असभ्य वाटेलश्या वेगात खटकन मागे वळून बघते. मराठी? नकळत पाय रेंगाळतात, माझ्या संकुचित प्रादेशिक अस्मितेला माझा नाईलाजच असतो. सलवार-कमीझ, स्पोर्ट्स शूज, घाईघाईत वळलेला अंबाडा, ’अहों’ना गाठायला कशीबशीच मॅनेज केलेली धावरी चाल आणि ’हं हं’ करत आपली आघाडी राखून असलेले अहो. काका-काकू पुढे निघून जातात. <br />मी मात्र रेंगाळते. <br />हवेला विलक्षण ताजा वास. पाचव्या घरातल्या काकू न्हाऊन फाटकासमोर रांगोळी काढत असलेल्या. शोएब अख्तर विकेट मिळवल्यावर ज्या विमान-पोझमधे धावतो, त्याच पोझमधे धावणार्‍या एका काकांचं विमान. कशीबशी झोप आवरून, आंघोळ-पावडर-कुंकू-डिओडरण्ट उरकून, हापिसाला निघालेल्या दोन चश्मिष्ट पोरी. त्यांच्या हातातली ताजी टाईम्सची गुंडाळी. नजरेतला ’आरोग्यवंत लोकां’बद्दलचा आदर अधिक मत्सर अधिक चिडचिड माझ्यापर्यंत थेट पोचते. <br />आपणपण आरोग्यवंत लोकांच्यात जमा? मला एकदम मजाच वाटते.<br /><br />गुरुवार सकाळ सात:<br /><br />चहा - वॉर्म-अप - व्यायाम. इमानदारीत ठरलेल्या फेर्‍या मारून मला फारच घाण्याला जुंपलेल्या अळणी बैलासारखं वाटायला लागतं. मग मी सरळ पलीकडच्या इडलीवाल्याकडे मोर्चा वळवते. वाफाळती इडली आणि लाल मिरच्यांचा तवंग मिरवणारं सांबार. <br />आयुष्य सुंदर आहे...<br /><br />शुक्रवार सकाळ साडेसहा:<br /><br />कंटाळा आलाय, पण घरात बसून राहायचाही कंटाळाच आलाय. तीच ती सकाळची टीव्हीवर गळणारी गाणी, शेजार्‍यानं भक्तिभावानं लावलेली ’ओम्‌ श्री नमो नम: - तत्सवितुर्वरेण्यम्‌’ची एकसुरी उंच भुणभुण आणि तासभर नुसतंच लोळत पडल्यावर अंगात साचणारा जड आळस. मी शहारतेच. <br />बागेपाशी येऊन आरोग्यवंतांच्यात सामील झाल्यावर बरं वाटतं. बरं वाटल्याचा थोडा धक्काही बसतो, पण बरं वाटतंच. विमान काका आज शिक्षा झालेल्या सैनिकासारखे हात वर ठेवून फेर्‍या मारत असतात. मला हसू येतंही आणि नाहीही. मीही मुकाट माझी दौड चालू करते.<br /><br />शनिवार सकाळी पावणेसहा:<br /><br />’हे काय? आजपण जाणार फिरायला? बरी आहे ना तब्ब्येत? वीकेण्डलापण?’ असल्या सरबत्तीकडे दुर्लक्ष करून मी बाहेर पडते. हसणारा मुलगा, विमानकाका आणि पाचव्या घराला एक हसरी नजर-सलामी टाकते. पाय वेग घेतात...<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/5101902922267909808-8243048732441563548?l=meghanabhuskute.blogspot.com' alt='' /></div>Meghana Bhuskutehttp://www.blogger.com/profile/04372215318513246601noreply@blogger.com14tag:blogger.com,1999:blog-5101902922267909808.post-8641145999323910472009-05-21T15:34:00.011+05:302009-05-28T21:14:14.526+05:30<p><span class=""></span></p><p><span class="">संवेदचं <a href="http://samvedg.blogspot.com/2009/05/blog-post.html">हे</a> एकदम विचारप्रवर्तक वगैरे पोस्ट वाचून मी ही कमेण्ट खरडायला घेतली, पण ती इतकी मोठी झाली, की तिच्या आकाराची लाज वाटून शेवटी मी हे पोस्टायचंच ठरवलं. </span></p><p><span class=""><br /><br /> </p></span><p><span class=""><span class=""></span></span></p><p><span class="">खूप वायफळ तात्विक चर्चा करायची झाली, तर ’आपल्या’ धर्मात ’धर्म’ हा शब्द कर्तव्य या अर्थानी कसा वापरलाय आणि त्यामुळे प्रत्येकाचा धर्म निराळा कसा असतो असं कायच्या काय खरडत बसता येईल. पण त्याला काही अर्थ नाही. त्या अर्थानी आपण धर्म हा शब्द वापरायचं केव्हाच सोडून दिलंय. आपण देव आणि धर्म या गोष्टींची सांगड घालतोच घालतो. ’तेव्हा कोठे गेला होता राधासुता तुझा धर्म’ या बिनतोड युक्तिवादात वापरलाय त्याच अर्थानं चांगलं (धर्मानं!), नियमबियम पाळून वागायचं मार्गदर्शन करणारी एक संस्था याच अर्थानं आपण तो वापरतो. आपापल्या अपराधीपणावर उत्तरं शोधायला, पांघरुणं घालायला, नियम सुधारून (वाकवून?) घ्यायला, इतरांना (आणि स्वत:लाही) धाक घालायला लोक तो बर्‍याचदा वापरत असतात. </span></p><p><span class=""><br /><br /> </p></span><p><span class="">त्या अर्थानं मी आहे का धार्मिक? बहुतेक नाही. </span></p><p><span class=""><br /><br /> </p></span><p><span class="">मला पुराणातल्या बर्‍याचश्या गोष्टी माहीत असतात, देव आणि दैवतांचा इतिहास याबद्दल कुतुहल वाटतं. धर्माचा इतिहास संस्कृतीच्या पाऊलखुणा सोबत घेऊन येतो, तो वाचायला मला आवडतं. त्यात लोकांनी आपापल्या फायद्यातोट्यासाठी, कधीकधी नि:स्वार्थीपणे, कधीकधी निव्वळ मूर्खपणानं मारून ठेवलेल्या मेखी (की मेखा?) समजून घ्यायला धमाल येते. </span></p><p><span class=""><br /><br /> </p></span><p><span class=""><span class=""></span></span></p><p><span class="">पण देवापुढे - अगदी तिन्हीसांजेलासुद्धा - आपसूक वगैरे माझे हात नाही जोडले जात. खूप उदास असताना, खूप काळजीत असताना, खूप हैराण झालेलं असतानाही, ’आता देवच काय ते बघून घेईल’ असं चुकूनही माझ्या मनाशी येत नाही. देवाची प्रार्थना करावी असं सकाळी - रात्री कधीच वाटत नाही. अंधाराची किती भीती वाटली, तरी रामाबिमाचं नाव माझ्या तोंडात कधीच येत नाही. असली काहीतरी एण्टिटी असेल, इथपासूनच मला टोटल अविश्वास आहे, तर मग ती आपल्याला मदत करेल, असं कसं वाटणार? <br /></span></p><p><span class=""><br /><br /> </p></span><p><span class="">म्हणजे मी धार्मिक नसणारच. असं का असेल? </span></p><p><span class=""><br /><br /> </p></span><p><span class="">आमचं घर काही तितकं अतिरेकी आधुनिक नव्हे. म्हणजे आमच्या घरी नाही, पण बाबांच्या घरी - गावाला, आणि आजोळीही, गणपती बसतो. आम्ही त्याकरता शक्य असेल तेव्हा गावाला जातो. घरात लहानसा का होईना देव्हारा आहे. नेहमी बाबा, आणि बाबा नसले तर आई देवाची पूजा करते. तिन्हीसांजेला देवापाशी दिवा लावते. फार गडबडीत नसेल, तर कधीमधी रामरक्षा पुटपुटते. शनिवारी बाबांचा उपास असतो. चतुर्थीला घरात खिचडी होते. पाळी चालू असताना आई बाजूला बसत नाही, पण मुद्दामहून देवाला शिवायलाही जात नाही. घरी कधी हळदीकुंकू वगैरे झाल्याचं आठवत नाही. पण हळदीकुंकू घ्यायला आईची ना नसते. आजी घरात असेल, तेव्हा ती हातात एखादी बांगडी चढवून ठेवते. कुठे फिरायला वगैरे गेलो, तर आम्ही तिथली देवळंही बघतो. हात जोडतो, तीर्थप्रसाद घेतो. माझी आणि माझ्या बहिणीची पत्रिका बनवलेली आहे. </span></p><p><span class=""><br /><br /> </p></span><p><span class=""><span class=""></span></span></p><p><span class="">असं सगळं असताना देव किंवा त्याला लागून येणारा धर्म मी इतका बेदखल का केला असेल? याचं कारण शोधताना मला नेहमी एक गंमत आठवते. </span></p><p><span class=""><br /><br /> </p></span><p><span class="">आपल्याला मतं फुटायला लागतात त्या काळात कधीतरी, म्हणजे दहावी-अकरावीत असताना असणार, माझा मावसभाऊ घरी आला होता. आडव्या-तिडव्या वाचनामुळे, आणि अंगातल्या उद्धटपणामुळे, माझे ज्वलंत - जहाल - स्त्रीवादी - निधर्मी वगैरे विचार तेव्हा जोरात होते. ते मोठ्यामोठ्यानं मांडायची खुमखुमीही होती. सगळ्यांना त्यांचा मूर्खपणा - अन्यायीपणा दाखवून वगैरे द्यायला पाहिजे, असलं काहीतरी अचाट तेव्हा वाटायचं. असल्याच कसल्यातरी वादात मी मोठ्यामोठ्यानं ’देव नसतोच’च्या बाजूनं आणि माझा भाऊ ’देव असतोच’च्या बाजूनं तारस्वरात भांडत होतो. कुठल्यातरी एका पॉईंटला त्याच्या बाजूनं आर्ग्युमेंट्स संपली. ’तुला इतकं वाटतंय ना, देव नाही असं? मग होऊन जाऊ दे. देव्हार्‍यातला देव घे आणि त्याला पाय लावून दाखव. पाहू तुला जमतं का?’ असं आव्हान त्यानं दिलं. मीही ’हात्तेरेकी, त्यात काय, घे!’ असं म्हणत शिस्तीत जाऊन देव्हार्‍यातली देवीची लहानशी पितळी मूर्ती घेऊन जमिनीवर ठेवली, त्यावर पाय दिला आणि त्याच्याकडे विजयी मुद्रेनं पाहिलं. तो अर्थातच निरुत्तर झाला. ’तू आचरट आहेस बाबा खरंच. जरापण भीती नाही...’ असलं कायतरी तो बडबडला आणि तो वाद माझ्यापुरता जिंकून संपला. परत पत्ते सुरू झाले. संपलं. </span></p><p><span class=""><br /><br /></p></span><p><span class="">आई घरातच होती. कशातच मधे न पडता फारसं लक्ष न दिल्यासारखं करत पडल्यापडल्या शांतपणे ऐकत होती. तिनं सगळ्या वादात माझी बाजू घेतली नाही आणि त्याचीही नाही. मला थांबवलंही नाही. नंतर काही प्रतिक्रियाही व्यक्त केली नाही. कदाचित प्रतिक्रियेच्या या अभावामुळेच, तिला जणू कळलंच नाहीये, मी काय पराक्रम केला ते, अशा थाटात मी तिला मारे सगळी गोष्ट सांगायला गेले. तर ऐकून म्हणाली, पाय ठेवलास म्हणजे काय थोर साहस केलंस? पितळेची वस्तू ती. ती काय खाणारे तुला? तुझा नसेल विश्वास. तुझ्यापुरता. लोकांचा आहे ना. लोक त्या मूर्तीसमोर हात जोडतात. त्यांच्या विश्वासावर पाय ठेवलास. तूच कर विचार, चूक की बरोबर त्याचा. </span></p><p><span class=""><br /><br /></p></span><p><span class="">विषय संपला. तिला काहीच फरक पडला नाही. नेहमीसारखा संध्याकाळचा दिवा लावणं, हात जोडणं यात काही फरक नाही. माझ्यावरही अजिबात राग दर्शवला नाही. तिच्यापुरता खरंच विषय संपला. तिनं मूर्ती साधी धुतलीही नाही लगेच. काय जनरल आठवड्या-पंधरवड्यानं देव्हार्‍याच्या साफसफाईची वेळ आली, तेव्हाच दिव्यासकट सगळ्या मूर्ती स्वच्छ झाल्या, हे मी मुद्दाम लक्ष ठेवून पाहिलं. </span></p><p><span class=""><br /><br /></p></span><p><span class="">परत मी कधी देव आहे की नाही, या गोष्टीवरून तावातावानं वाद घातल्याचं आठवत नाही. पाळी चालू असताना उद्मेखून देवापाशी दिवा लावायला जाणं आणि ’मुद्दामहून अगोचरपणा नकोय’ वगैरे क्षीण विरोध करणार्‍या आईशी वाद घालणं वगैरे आचरट प्रकारही परत करावेसे वाटले नाहीत. मग ’माझा विश्वास नाही, मी देवापुढे हात जोडणार नाही’ असल्या घोषणाही कधी केल्या नाहीत. हात न जोडून जसा फरक पडत नाही, तसा जोडल्यानंही फरक पडत नाही इतपत तर्क आणि सहिष्णू वृत्ती माझ्यात शिरली असावी. सगळं आपापल्या समाधानाशी आणि विश्वासाशी येऊन थांबतं, हे कुठेतरी जाणवलं असावं. </span></p><p><span class=""><br /><br /> </p></span><p><span class=""><span class=""></span></span></p><p><span class="">म्हणूनच अंनिसच्या कामाबद्दल कधी भारावलेपणा वाटल्याचं आठवत नाही. फारशी खोली नसलेलं, लोकांची पिळवणूक बंद करण्याचा प्रयत्न करणारं एक काम, इतपतच महत्त्व त्याला द्यावंसं वाटलं. कायद्यापलीकडे शोषण होत नाही ना, इतकं पाहून लोकांना आपापले विश्वास-श्रद्धा जपायचा हक्क आहे, त्यांना आवश्यक असेल त्या - झेपेल त्या निष्कर्षावर त्यांनी स्वत:च आलं पाहिजे, अशी एक धारणा होऊन बसली. कितीतरी वेळा तर देवावर विश्वास नसलेले लोकही आपला अविश्वास असाच वारसाहक्कानं, विचार न करता कंटिन्यू करत असल्याचं दिसलं. तेव्हा ’आईनं सांगितलं म्हणून मी करते मनोभावे’ या साच्यातला गुरुवारचा उपास आणि असला देवावरचा अविश्वास यांत काय फरक, असं वाटून गंमत वाटली. मग कधीतरी ’धर्मशास्त्राचा इतिहास’, ’विवाहसंस्थेचा इतिहास’ वगैरे वाचलं, तेव्हा तर करमणूकच झाली. आणि या सगळ्या व्यवस्थेतलं शोषण - संधिसाधूपणा असं पुराव्यासह समोर ठेवलं तरीही ज्याला यातल्या कर्मकांडावर विश्वासायचं आहे, ज्यांना त्यातून अनामिक दिलासा मिळतो, ते सगळ्या पुराव्यांकडे डोळेझाक करूनही विश्वास ठेवणारच, याची खात्रीही पटली. </span></p><p><span class=""><br /><br /> </p></span><p><span class="">हिंदू असल्याचा अभिमान वगैरे तर मला कधी नव्हताच. हिंदू आहोत म्हणजे काय आहोत, हेच बोंबलायला माहीत नाही, तर अभिमान कसला कपाळाचा? त्यातल्या विशेषत: बायकांकरता खास बनवलेल्या चालींची मात्र शरम वाटायची. पण तसल्या मखलाश्या जगातल्या कुठल्याच धर्मानं करायच्या ठेवलेल्या नाहीत, हे कळलं, त्या कुठल्यातरी टप्प्यावर मी निधर्मी आहे असं स्वत:ला सांगणं मी सोडून दिलं. आकाशातला बाप, प्रेषित किंवा विहीरीत प्रेत टाकून देणं या गोष्टी नाहीतरी मला परक्या वाटतात. तितक्या हिंदू धर्मातल्या संकल्पना मला परक्या वाटत नाहीत म्हणजे हा माझा धर्म. कुठल्याही भोंगळ तत्त्वज्ञानापासून कठोर कर्मकांडापर्यंत आणि चार्वाकापासून ते बुद्धापर्यंत सगळ्यांनाच आपलं म्हणणारा आणि टिकून राहणारा हा लबाड धर्म आता मला कधी क्रूर, कधी मजेशीर, आणि नेहमीच सर्वायवलचं रहस्य जाणणारा वाटतो. त्यात अभिमान कसला नि लाज कसली? गंमत आहे. </span></p><p><span class=""><br /><br /> </p></span><p><span class="">पण म्हणजे मी धार्मिक आहे की काय? काय माहीत.<br /></span></p><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/5101902922267909808-864114599932391047?l=meghanabhuskute.blogspot.com' alt='' /></div>Meghana Bhuskutehttp://www.blogger.com/profile/04372215318513246601noreply@blogger.com11tag:blogger.com,1999:blog-5101902922267909808.post-66970648037343400562009-05-19T21:55:00.000+05:302009-05-19T21:56:16.053+05:30लिहिण्याची सवयच गेलीय. <br /><br />विश्राम बेडेकरांनी म्हटलं आहे, त्या चालीवर आपण लिहिल्याशिवाय जगू शकतो म्हणजे आपण लेखक नाही. मग हा अट्टाहास कशासाठी? <br /><br />उगाच खुजली म्हणून. <br />पांढर्‍यावर आपल्या नावानं काळं झालेलं दिसलं की गारगार, एकदम सत्ताधीश वाटतं म्हणून. <br />कुणी कुणी 'वा, छान' म्हणतं म्हणून. <br />कुणी 'कशाला लिहिता ही नष्ट घाण' असं खरोखरीचं चिडून विचारल्यावर अजूनच उचकायला होतं म्हणून. <br />एरवी काही अंगाला लावून न घेता अल्लाद पार होणार्‍या आपल्या वॉटरप्रूफ कातडीला लिहिता लिहिता कुठेतरी जोडलं गेल्यासारखं वाटतं म्हणून. <br />कुठल्यातरी आठवणीतल्या किंवा स्वप्नातल्या क्षणाच्या अर्धुकात, लिहिल्यावर एकदम रितं-मोकळं-ओझंहीन वाटल्याचा भास अजून शिल्लक आहे म्हणून.<br /><br />सगळीच उत्तरं. किंवा कुठलीच नाहीत. <br /><br />पोटाचा खड्डा भरून बराच रिकामटेकडा वेळ आणि खुमखुमणारी ताकद उरते हेच कदाचित उत्तर.<br /><br />तरीही लिहिण्याची सवय गेलीय. म्हणजे आपण लिहिण्यावाचण्याला एक निरुपयोगी छंद मानणार्‍या लोकांइतके माजलो की काय? कदाचित तसंच. <br /><br />हा माज उतरवण्याकरता तरी लिहीत राह्यलं पाहिजे. <br />लिहिण्याची सवयच गेलीय, तरीही.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/5101902922267909808-6697064803734340056?l=meghanabhuskute.blogspot.com' alt='' /></div>Meghana Bhuskutehttp://www.blogger.com/profile/04372215318513246601noreply@blogger.com7tag:blogger.com,1999:blog-5101902922267909808.post-50023781327372482009-03-08T13:08:00.001+05:302009-03-08T13:09:39.399+05:30कलावंताला लिंग नसतं असं म्हणतात. पण आज जिवाजवळच्या, सोबत करणार्‍या लेखकांची नावं आठवत गेले, त्यात आश्चर्यकारक प्रमाणात बाया निघाल्या. अपवाद होतेच. चांगले सणसणीत अपवाद होते. पण ते अपवादच. नियम अधोरेखित करणारे.<br /><br />बाई असणं इतकं निराळं करतं माणसाला? लेखकाला? कलावंतालाही? की आस्वाद घेण्यातली ही आपली मर्यादा? की सवयीचं-सरावाचं तेच आपलं मानण्यातला बथ्थड आळस? की खरंच जैविक-सांस्कृतिक बंध? कुणास ठाऊक.<br /><br />आजच्या महिलादिनाच्या निमित्तानं या काही कविता. सोबत करणार्‍या.<br /><br />रंगीबेरंगी इच्छांच्या रथात बसून<br />दूर निघालेल्या एका उत्कट मुलीची गोष्ट<br />सांगते आहे मी तुम्हांला.<br />मुलगी, जिला ऐकू येतो प्रेमाचा ओला आवाज<br />कृष्णमेघात ओथंबलेल्या पावसासारखा<br />आणि जिचं आख्खं हृदयच सळसळून हिरवं होतं.<br />जी सहज विश्वास ठेवते मग अनोळखी तरुणावर<br />अदृष्टातून येणार्‌या त्याच्या पौरुषाच्या गंधावर<br />आणि दूर सारून स्वत:चं माहेरघर,<br />झोकून देते स्वत:ला सरळ त्याच्यावर.<br />ना वाजंत्री, ना तोरणं, ना विरोध, ना रडणं<br />अडवू शकत नाही तिला काहीच,<br />एकदा मन मंतरल्यावर.<br />स्वप्नांचं सार्थक त्याच्या डोळ्यांत<br />आणि युगांचे संभव त्याच्या स्पर्शांत.<br /><br />त्याच्या स्मरणानंही करता येतं तिला साहस<br />प्रियजनांपासून प्रेमाला लपवण्याचं.<br />परिचिताचा हात सोडण्याचं,<br />अज्ञाताला मिठी घालण्याचं.<br />तिला माहीत नसतात दुखरे तपशील<br />तिच्या पुरुषाच्या भूतकाळातून सरसरत येणारे -<br />कालियासारखे हिरव्या हृदयाला विळखे घालत दंश करणारे<br />जगणं मरणापेक्षाही अवघड करणारे.<br />त्याच्या फूत्कारांनी भरून जाणारं आयुष्य ठाऊक नाही तिला.<br />आता तुम्ही थांबवू शकाल?<br />परतवू शकाल?<br />दुखवू शकाल?<br />त्या रंगीबेरंगी इच्छांच्या रथातून जाणार्‌या कुंवार मुलीला?<br /><br />अरुणा ढेरे (बहुधा मौजेच्या दिवाळी अंकातून)<br />---<br /><br />नव्या वाताहतीला सामोरं जाताना<br />मी पुन्हा धरलं कवितेचं बोट<br />की, बाई... माझ्या धांदोट्या ठेवायला<br />असून दे थोडी जागा तुझ्या ओळींमधून<br />तर ती हसली खळखळून मैत्रिणीसारखी.<br />तिच्या हसण्यानं फडफडली वहीची पानं<br />आणि जुन्या वाताहती पुन्हा<br />सहज उघड्या पडल्या.<br /><br />वाताहतीला वाताहत म्हणतात हे ठाऊक नव्हतं<br />तेव्हापासूनचा सगळा इतिहास,<br />नजीकच्या भूतकाळापर्यंतचा...<br />काही शिकता येत नाही या इतिहासातून,<br />टाळता येत नाही कुठलीही वाताहत<br />किंवा रोखताही येत नाही;<br />नष्ट करणं ही तर खूप दूरची आणि<br />दुरापास्त गोष्ट.<br />आता अनुभवामुळे फार तर<br />तिच्या रूपाबद्दल अंदाज बांधता येतात<br />आणि निमूट स्वीकारता येते<br />होत जाणारी पडझड;<br />मिसळून जा म्हणता येतं तिला<br />जुन्या वाताहतींच्या घोळक्यात.<br /><br />खरं तर सगळी कृती मला पाठ झाली आहे:<br />सगळ्याच संकटांना संधी मानायचं;<br />पहाटे तुळशीला पाणी घालायचं:<br />फळ्यावर रोज नवा सुविचार लिहायचा;<br />हिंसेचे फुटवे खुडून टाकायचे;<br />आलेला ऋतू आल्हाददायक म्हणायचा;<br />तू सोबतच आहेस असं समजायचं;<br />न्हाऊन वाळवायचे ओले केस;<br />आरश्यात चेहरा पाहायचा ओळख राहावी म्हणून;<br />अंगभर बचाव गुंडाळायचा<br />आणि उतरायचं पुन्हा रस्त्यावर<br />नव्या वाताहतीला सामोरं जाण्यासाठी.<br /><br />दर वेळेसारखंच असणार मग सगळं...<br />कोसळायचं, पुन्हा उभं राहायचं, धडपडायचं;<br />जे शाबूत राहिलंय ते सारं गोळा करायचं;<br />मातीत तूस मिसळलं की घट्टपणा येतो घड्याला<br />तसं सार्‌या वाताहती स्वत:त कालवत<br />मिसळत मळत घडवत न्यायचा नवा आकार<br />आणि ओलेपणीच नक्षी कोरावी<br />तशी लिहून ठेवायची पुन्हा एखादी कविता<br />नव्या वाताहतीला सामोरं जाण्यासाठी.<br /><br />कविता महाजन (महाराष्ट्र टाईम्सच्या दिवाळी अंकातून)<br />---<br /><br />माझ्या पणजीच्या आजीचे नावसुद्धा मला माहीत नाही.<br />परकराचे ओचे बांधून गाणी गात<br />ज्याच्या पारंबीला लोंबकाळून ती झुलली<br />तो वडसुद्धा मला ठाउक नाही.<br />ज्या दगडांवर धुतले तिने ऋतुस्नात बोळे,<br />ज्या नदीचे पाणी झाले लाल, जांभळे, काळे<br />तो दगड, ती नदीसुद्धा मला माहीत नाही.<br />जेव्हा पहिल्यांदा कण्हली ती संभोगाच्या कभिन्न रात्री<br />तो स्वर सुखाचा, की सूर दु:खाचा होता<br />तेसुद्धा मला ज्ञात नाही.<br />जन्म देतांना तिनं फ़ोडलेला हंबरडा मी ऐकलेला नाही.<br />तिला वारंवार फ़ुटलेला पान्हासुध्हा मी चाखलेला नाही.<br />तिनं शेंदलेल्या घागरीही मी वाहिलेल्या नाहीत.<br />तिला दिसलेल्या खुणादेखील मी पाहिलेल्या नाहीत.<br />कसा गेला तिचा जीव जाताना, कशात अडकला ठाउक नाही.<br />कोण रडले तिच्यासाठी, कोण कुढले उरलेल्यांतले माहीत नाही.<br />कोणी वेचली तिची विरासत, कोणी उष्टावून फ़ेकून दिली याद नाही.<br />कोणी कुठले वसे घेतले, कोण उतले, कोण मातले, ज्ञात नाही.<br /><br />मात्र तिच्या तपशीलांची राख उधळणारा वारा अजूनही वाहातो.<br />भला मोठा श्वास होऊन माझ्या छातीत अडकतो.<br />पृथ्वी, आप, तेज, वायू, आकाश....<br />त्याच असतात पारंब्या कालातीत अश्वत्थांना<br />अजूनही लोंबकळून झुलतात मुली ज्यांना...<br />पणजीची आजी नाही म्हणावी तर तसे नाही.<br />पण तिचे नाव मात्र आता कुणाला ठाउक नाही!<br /><br />मेघना पेठे [ऑर्कुटवरून (<a href="http://www.orkut.co.in/Main#CommMsgs.aspx?cmm=12387259&amp;tid=5305406129799140274&amp;start=1">http://www.orkut.co.in/Main#CommMsgs.aspx?cmm=12387259&amp;tid=5305406129799140274&amp;start=1</a>) साभार]<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/5101902922267909808-5002378132737248?l=meghanabhuskute.blogspot.com' alt='' /></div>Meghana Bhuskutehttp://www.blogger.com/profile/04372215318513246601noreply@blogger.com9tag:blogger.com,1999:blog-5101902922267909808.post-39172152925339192442009-01-18T01:45:00.006+05:302009-05-28T20:28:01.960+05:30<p>ही जी चिडचिड होते, ती कशामुळे होते? <br /><br /></p><p>एक मिनिट. या सगळ्या प्रकारात आत्मसमर्थन का काय ते होणार. पण शक्यतोवर ते टाळून थोडं लांब जाऊन पाहायचा प्रयत्न आहे. शक्य तितका प्रामाणिक. <br /><br /></p><p>तर, ही जी चिडचिड होते, ती कशामुळे होते? आपल्याला हव्या तशा गोष्टी आजूबाजूला नसल्या की चिडचिड होते. हव्या तशा म्हणजे? हव्या तशा गोष्टी म्हणजे स्पेस. म्हणजे काय? आपल्याला एकट्याला निवांत जागा? <br /><br /></p><p>नाही, फक्त तितकंच नव्हे. आपल्याला हवं ते, हवं त्याला, हव्या त्या पद्धतीत, हवं तेव्हा बोलण्याचं - जास्त नेमकेपणानं सांगायचं तर, व्यक्त करण्याचं स्वातंत्र्य. म्हणजे स्पेस. तर ही स्पेस आपल्याला कुणालाच मिळत नाही आहे. आणि हा फक्त जागा - कमी किंवा अधिक जागा - हा प्रश्न नाही. त्याच्यापलीकडचं काहीतरी आहे. <br /><br /></p><p>वर्तुळाच्या परीघामधेच दुसर्‍या वर्तुळाचा केंद्रबिंदू घेतला आणि ते दुसरं वर्तुळ पुरं केलं तर काय होतं? परीघ एकमेकांमधे शिरतात. असं एकदा केलं तर ओव्हरलॅपिंग प्लेन तयार होतं. <br /><br /></p><p>पण असंच वारंवार अनेकवार परत परत परत केलं तर? तर केऑस तयार होतो. <br /><br /></p><p>सध्या आपण केऑसमधे राहतो आहोत. गोंधळ होणं साहजिक आहे.<br /><br /></p><p>कुठलं वर्तुळ आधी काढलेलं, कुठलं नंतर काढलेलं, कुठलं ठळक, कुठलं पुसट, कुठलं मोठं, कुठलं लहान - हे सगळे प्रश्न इथे गैरलागू आहेत. जिवंत गरगरती वर्तुळं आहेत. ओव्हरलॅपिंग आहेत. केऑस आहे. चिडचिड आहे.<br /><br /></p><p>या सगळ्याला पर्याय नाही. <br /><br /></p><p>तर आपण हे मुकाट स्वीकारू या.<br /><br /></p><p>आता हे स्वीकारूया बीकारूया प्रकरण कागदावर ठीक आहे.पण ते जेव्हा प्रत्यक्ष आयुष्यात नाकापाशी होत असतं, चार-दोन धक्के लागत असतात, पाणी अंगावर उडत असतं - तेव्हा काही झक मारायला स्वीकारूया वगैरे आठवत नाही. देधडक बेधडक पद्धतीनं आपण - म्हणजे मी - तोंड सोडून मोकळे होत असतो. मी तरी असंच डील करत आलेली आहे. कधी मी कुणाच्या अंगावर वसकन ओरडते, कधी समोरचा घुम्म बसून राहतो. चालायचंच. कभी बाजी इधर कभी बाजी उधर. एकदा माणूस आपला म्हटला, की असल्या दोन दिल्या-घेतल्याची चिंता करून भागत नाही. त्याच्या - आणि माझ्याही - इमोशनल आउटबर्स्ट्समधे आमची दोघांचीही एनर्जी भरपूर खर्च होत असते. त्यातून डोक्यावर डोकी आपटतात. त्यातून कधीकधी नाही त्या गुंतागुंती होतात, नाही असं नाही. पण एकदम आत्म्याचे दोस्त का काय म्हणतात ते - किंवा दुश्मनही - असल्याच एन्काउण्टर्समधून मिळण्याच्या शक्यतेची शक्यता असते.<br /></p><p>ही संधी असते. धोकाही. माणूस कायमचा आपला/परका होत जाण्याची/चा. व्हाइस व्हर्सा. <br /><br /></p><p>तर माणसं कितीही बदलली, नवीन असली, तरी या प्रोसेसला काही शॉर्टकट नाही. त्याची काही ग्यारण्टीही नाही. हे असं असं खेळूनच पाहावं लागतं. पाहावंच लागतं. पाहावं लागतंच. <br /><br /></p><p>नाहीतर मग बसा मुकाट रिंगणाबाहेर. तर आपण हेही - मुकाट जरी नाही, तरी - स्वीकारू या.<br /><br /></p><p>स्वीकारलं की नीट मनापासून खेळता येईल. एकदा खेळच म्हटला, की शांतता कोर्ट चालू आहे स्टाईलमधे आपलं आयुष्य वेगळं आणि खेळ वेगळा या पद्धतीत नीट एन्जॉय करता येईल. स्पेस मिळेल - न मिळेल - पण तिचा आभास तरी निर्माण होईल. कुठलं तरी वर्तुळ पुसता येईल. कुठलं तरी विस्तारता येईल. आपापल्या सिस्टीममधला केऑस नीट मनासारखा एकमेकांच्या अंगावर सोडता येईल. परिणाम काय व्हायचे ते होवोत. काही बंध घट्ट होतील. काही कापले जातील. <br /><br /></p><p>आतून दाटलेले आपण रिते - मुक्त होऊ. कदाचित थोडे थोडे एकमेकांना भरूनही देऊ.<br /><br /></p><p>तर निकाल काय असायचा तो असो. खेळणं आवश्यक आहे. हे तरी आपण स्वीकारू या. स्वीकारू या?<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/5101902922267909808-3917215292533919244?l=meghanabhuskute.blogspot.com' alt='' /></div>Meghana Bhuskutehttp://www.blogger.com/profile/04372215318513246601noreply@blogger.com10tag:blogger.com,1999:blog-5101902922267909808.post-44525531875647852552009-01-13T02:33:00.000+05:302009-01-13T02:34:58.155+05:30<p>एखादा देणेकरी सतत आसपास दिसत राहावा तसंच हे. गप्प, घुमा, निर्विकार चेहर्‍याचा, चिवट देणेकरी. त्याला नजरेसमोरून वारता वारता आपण थकत जातो, पण तो थकत नाही. कुठल्याही जिवंत अनुभवाच्या परीघात हक्कानं येत राहतो तो. निर्लज्जपणाचा आव आणत आपण अधिकाधिक अस्वस्थ. </p><p>चंदन-आंघोळीच्या ताज्या गंधापासून ते प्रचंड मानसिक दमणुकीच्या कडेलोट क्षणीही - हे शब्दांत पकडता येईल? वापरता येईल कुठे? - असा धंदेवाईक प्रश्न डोकं वर काढत राहतो आणि आपण आपल्यावरच्याच संतापानं होत राहतो बेभान. </p><p>धड भोगता येत नाही, धड मांडता येत नाही अशातली अवस्था. शरम तर वाटतेच आहे. तरीही - एकदाच कोलाजाची एक धेडगुजरी गोधडी विणून नामानिराळं व्हावं का- असा गेंडाकातडी प्रश्न पडतोच. आपण लोचट की हा प्रश्न लोचट - अशी कोडीही नकळत सोडवत बसलेले आपण. </p><p>अशाच कितव्यातरी क्षणी हातात येतो एखाद्या अनुभवाचा निसटता तुकडा. आपण धंदेवाईक तानाजी होऊन घोरपडीच्या वरताण नख्या रोवतो. आता शेंडी तुटो वा पारंबी तुटो, वरती पोचायचं आहे बस्स, असं डोळ्यांत उतरलेलं रक्त. तरीही हातात मातीच येते. येऊ शकते. </p><p>सर्जनाचे रंग असेही. विटके. मळके. रंगहीन.</p><p> </p><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/5101902922267909808-4452553187564785255?l=meghanabhuskute.blogspot.com' alt='' /></div>Meghana Bhuskutehttp://www.blogger.com/profile/04372215318513246601noreply@blogger.com7tag:blogger.com,1999:blog-5101902922267909808.post-37393068595055246052008-10-28T14:49:00.002+05:302008-10-28T14:51:14.438+05:30संदर्भहीन आनंदाच्या तहानेत<br />निष्फळ अंतहीन वणवण<br />परिचित प्रदेशांच्या चकव्यात<br />तेच सुतक पुन्हापुन्हा,<br />पुन्हापुन्हा तेच सण<br /><br />आपण सध्या जगतोय, ते विकत की फुकट? एक्झॅक्टली कुठल्या गोष्टीसाठी सहन करतात माणसं आपला चिडचिडाट आणि व्हायसा व्हर्सा? रोज उठून थोबाडावर प्लॅस्टिकचं स्मायली ताणून बसवतो आपण, ते नक्की कुठल्या अन्ब्रेकेबल रबरबॅण्डनी? असले आचरट प्रश्न पाडून कपाळावर किमान साडेचार आठ्या बसवलेल्या तिच्याकडे, निदान दिवसाच्या अखेरीला तरी कुणी शहाणा माणूस दोन गोड शब्दांच्या अपेक्षेनं यायचा नाही, इतपत व्यवस्था दिवसभरानं करून ठेवलेली. ती नखभर कारटी गात टीव्हीवर जीव तोडून, त्यावरही जळजळीत ऍसिडिक प्रतिक्रियांची आतषबाजी चालू असे तिची. चेहरा अर्थात हसराच. पण ’आयुष्यावर हसणे थुंकून देतो...’मधलं कडूजहर हसणं. काय बिशाद कुणी जवळ येऊ धजेल. अशात त्या दिवशी टीव्हीसमोर लोळून समोर गळणार्‍या कशावर तरी काहीतरी फूत्कारताना, तिच्या रूममेटनं तिच्या कपाळावर तळवा ठेवला फक्त. त्यावर काहीतरी धारदार बोलण्याआधी तिचे डोळे आपसूक मिटले आणि तिसर्‍या सेकंदाच्या आत तिचं विमान उडालं. निळी स्वप्नील झोप.<br /><br />जिवंत माणसाचा स्पर्श, माणसाला माणूस लागतं, तुसडेपणा जन्माला पुरत नाही... हे क्लिशेड गुळगुळीत सिद्धान्त तर होतेच. पण पाठोपाठ माणसांच्या गुंतागुंतीत जे जे होऊ शकतं, ते ते सगळं कोपर्‍यावर दबा धरून बसलं असणार, याचीही कडवट जाणीव होती. ’नाहीतरी माणूस नको म्हणून निभत नाही, मग होऊन जाऊ द्या सगळंच रामायण’ला मान तुकवत तिनं इतके दिवस गोठवून ठेवलेलं आपलेपण स्वैर उधळून दिलं, ते त्या रात्री स्वप्नातच कधीतरी असणार. मग अनेक वाटांनी उधळत गेला दोस्ताना. शॉपोहोलिक होऊन केलेल्या खरेद्या, कविता, सिनेमे, भक्त प्रल्हाद सिनेमे, खादाडी, रात्र रात्र जागून मारलेल्या गप्पा, एकमेकींची आजारपणं, पार्ट्या, ओल्या पार्ट्या, शेअर केलेल्या दुखर्‍या जागा, बोचरी भांडणं, अबोले, करकरीत शिव्या, रडारड, गप्पा गप्पा गप्पा. तिचा कडवट अनुभवी उपरोध आणि रूममेटचा नवथर कोवळा उत्साह जगण्यातला. दोहोंची धार बोथटत गेली आणि त्यांच्या घराला जरा जरा माणूसपण येत गेलं. परिघात पाऊल न ठेवताही शेजार निभावणं शिकत गेलं घर. पहिल्या पावसाच्या जळजळीत ससंदर्भ गारव्यामधेही त्याची ऊब टिकत गेली.<br /><br />पहिला पाऊस एकवार,<br />मग मात्र साठवण-आठवण<br />परत एकदा पहिल्यासारखे,<br />होणे नाही, होणे नाही<br /><br />घरातल्या बोर्डावर कुठलीशी नवी कविता डकवताना आणि त्यावर उत्साहानं उतू जात रसरसून बडबडताना लक्षात आला तिच्या एकाएकी - काहीतरी वेगळं घडतंय घरात. रूममेटचं लक्ष होतं आणि नव्हतंही. रूममेटची नव्यानं राहायला आलेली जुनी मैत्रीण हातातल्या नेलपेण्टच्या नव्या शेडमधे गुंतलेली. तिचा चेहरा काहीच संबंध नसल्यासारखा कोरा करकरीत. रूममेट काहीशी भांबावून दोन टोकांना यथाशक्ती यथोचित प्रतिक्रिया देण्याच्या केविलवाण्या प्रयत्नात. म्हटलं तर तिघींच्याही लक्षात आलं आणि म्हटलं तर कुणाच्याच नाही. तिथून पुढे कविता बोर्डावर टाचणं हे नुसतंच हट्टी कर्मकांड होत गेलं घरासाठी. वाढलेल्या मैत्रिणीला सामावून घेत माणसं घड्या बदलत गेली. दिनक्रम ठरीव आणि परीटघडीचे होत गेले. उबेचे परीघ बदलत गेले. आपापल्या किल्ल्या, ठरलेल्या वेळी ठरावीक स्मितहास्य, एकमेकींकरता रांधून ठेवलेलं जेवण, वीकेण्डच्या शॉपिंगला सोबत.<br /><br />वरवर शांत असल्याचं दाखवणारी ती आतून चवताळत गेली. रूममेटच्या मैत्रिणीचं लहान असणं नोंदलं तिनं. पण लहानपणाच्या हातात हात घालून येणारी असुरक्षितता नोंदूनही तिनं हट्टानं स्वीकारली नाही. तिला दिसला तो फक्त तिनं कमावलेल्या तिच्या स्नेहशील वर्तुळाचा संकोच. अभावितपणे कुणाचातरी पायावर पाय पडावा आणि मागचा-पुढचा विचार करण्याआधी तोंडातून कचकचीत शिवी उमटावी, तसा धुमसत गेला तिचा स्वाभाविक संताप. रात्र रात्र गाणी ऐकत राहणं, नेटवरचं वर्तुळ आणि वेळही अमर्याद आणि अनारोग्यकारकपणे विस्तारत जाणं, घरातली संभाषणं जाणीवपूर्वक अधिकाधिक अनावश्यक आणि त्रोटक करत नेणं, पुन्हा एकदा सूडावून आतल्याआत मिटत जाणं. मोठं होण्याचं नाकारत जाणं. सार्‍याचा परिणाम झाला नाही असं नाही. रूममेटची दोन टोकांमधली फरफट वाढत गेली. दिवसेंदिवस. तिच्या एकलकोंड्या धुमसत्या वावराला उत्तरादाखल म्हणून रूममेटचं मुक्यानं रडणं दृष्टीला पडलं चुकून, तेव्हा भानावर आली ती चरचरून. निखळ मैत्रीच्या प्रदेशातही हे स्वामित्वाचे दावे असे वेठीला धरू शकतात माणसांना? आपल्यालाही? आपला नितळपणा इतका गमावला आहे आपण? कळेना. कळेना तिला. आपलेच डंख पुसण्याचा प्रामाणिक प्रयत्न तिनं करूनही काही पीळ सुटण्यातले नव्हतेच. घरातली हवा कुंदच होत गेलेली.<br /><br />पाऊस हवा, ऊन हवं<br />इंद्रधनुष्य कोरं हवं<br />पायांखालच्या मातीनंही<br />रोज नवं जन्मून यावं<br />आम्ही मात्र तेच जुने<br />आठवण-पेशी मरत नाही<br />कोवळेपण जळत जातं,<br />तरी जगणं सरत नाही<br /><br />रूममेटच्या मैत्रिणीचं रूममेटवर अनेकार्थांनी अवलंबून असणं दिसत गेलं, तसतसा तिचा समजूतदारपणा काहीसा जून होऊन परतत गेला. रूममेट आणि मैत्रिणीचं नातं, नातं न उरलेलं. दोन वाढती माणसं खूप खूप जवळ येतात आणि त्यांचे विस्ताराचे वेग मात्र स्वाभाविकपणे आपापल्या निरनिराळ्या गती सांभाळून असतात, तेव्हा होते तीच कोंडी. एकाचं विस्तारत जाणं, दुसर्‍याचं आकातांनं तिथंच राहायला पाहणं. पायात पाय रेशीमधागे. ते तुटायला मात्र हवेतच अपरिहार्यपणे. हे लक्षात आलं, तेव्हा ती मुळापासून हादरली. मीच सापडले होते का ऑपरेशन करायला, असा हताश प्रश्न पडला तिला. पण इलाज नव्हताच. मी खलनायिका तर मी खलनायिका, असा कोडगा स्वीकार करत तिनं दोघींच्यात निर्ममपणे पाय घालायला सुरुवात केली.<br /><br />त्याच काळात कधीतरी पाहिलेली ’सखाराम बाईंडर’ची डीव्हीडी. रविवारची दुपार उलटून गेल्यावर कधीतरी पाहायला सुरुवात केलेली. सुरुवातीला रूममेटची मैत्रीण लक्ष नसल्याचं नाटक करण्यात गुंग. पण तेंडुलकरांनी तिला हाताला धरून मधोमध कधी आणलं, ते तिचं तिलाही कळलं नसणार. सगळा मिळून दीड खोलीचा कारभार आणि घरदार व्यापून उरलेली जगण्याची गरज. लैंगिक इच्छांचे आसूड, संस्कृतीबिंस्कृतीचे कुचकामी लगाम - त्यातून कराकरा दात खात निर्लज्जपणे जगायला उभी ठाकलेली माणसातली पाशवी असुरक्षितता. चंपाला पुरायला मदत करणार्‍या भेसूर लक्ष्मीचं ’रात्र देवाची असते...’ ऐकलं, तेव्हा करकरीत तिन्हीसांजा झालेल्या. घरात काळोख, बाहेर पेटलेली कातरवेळ. ’आपण सगळेच असतो थोडी थोडी लक्ष्मी...’ हे तिच्या तोंडून सुटलेलं वाक्य ऐकून बधिर होऊन बसलेली रूममेटची मैत्रीण आणि कुणाच्या तरी अंत्ययात्रेवरून परतावं, तशी रूममेट घाईघाईनं आंघोळ करायला गेलेली. घर मुकाट.<br /><br />तिचा परजलेला निर्दय निर्धार. रूममेटची चिंध्या करणारी तडफड. रूममेटच्या मैत्रिणीचा नुसताच जहरी वेडापिसा संताप. सगळंच कडेलोटाच्या टोकावरचं. त्या दिवशी रूममेट मित्रासोबत निघून गेली सिनेमाला, म्हणून भडकलेल्या मैत्रिणीला समजावता समजावता सार्‍याचा कडेलोट झाला. ’मला समजावते आहेस इतक्या मानभावीपणे, का? तू एकटी आहेस म्हणून?’ हा रूममेटच्या मैत्रिणीचा प्रश्न. कोंडीत पकडलेल्या रानमांजरीच्या आवेशातला. तो ऐकला आणि तिचं उरलंसुरलं भान संपलं. उरला तो निव्वळ लालभडक विखार. रूममेटच्या मैत्रिणीनं भानावर येऊन कळवळून अनेकदा मागितलेली माफी, रडणं, पश्चात्ताप, समजावणुकी... काहीच पाझर फोडू शकलं नाही तिला. पाहता पाहता दगड होत गेली ती मैत्रिणीच्या बाबतीत. आपल्या मैत्रिणीच्या लग्नाला येण्याचं आमंत्रणही दिलं तिनं, ते फक्त रूममेटला. ’आजारी आहे ग ती. इतका काटेरी राग धरू नकोस...’ची विनवणी तिच्यापर्यंत पोचलीच नाही. तिचा स्वत:चाच इलाज नव्हता जणू.<br /><br />जिवाच्या तळापासून समजून घेता येतं कुणाला, ते आयुष्यात एकदाच काय? पुढच्या सगळ्या सगळ्या वेळांना माणूस समजूतदार होत जातो की निबर? भोगलेली माणसं हळवी-ओलसर होत जातात की सूडावून अधिकाधिक कठोर? संदर्भ पुसले जातात कधीतरी? पुसता येतात? प्रश्नांना अंत नाहीच.<br /><br />शब्द पालवत, दु:ख मालवत<br />रोज रोज तेच मरण<br />परिचित प्रदेशांच्या चकव्यात<br />तेच सुतक पुन्हापुन्हा,<br />रोज रोज तेच सण...<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/5101902922267909808-3739306859505524605?l=meghanabhuskute.blogspot.com' alt='' /></div>Meghana Bhuskutehttp://www.blogger.com/profile/04372215318513246601noreply@blogger.com10tag:blogger.com,1999:blog-5101902922267909808.post-14861550224431496882008-10-22T12:26:00.004+05:302008-10-22T12:31:41.663+05:30<p><strong><span style="color:#000000;">रेषेवरची अक्षरे २००८</span></strong></p><p><br />हा दुवा: </p><p><a href="http://sites.google.com/site/reshewarachiakshare2008/?pli=1">http://sites.google.com/site/reshewarachiakshare2008/?pli=1</a></p><p><br />वाचा नि तुमचं मत जरूर कळवा.</p><p>शुभ दीपावली! </p><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/5101902922267909808-1486155022443149688?l=meghanabhuskute.blogspot.com' alt='' /></div>Meghana Bhuskutehttp://www.blogger.com/profile/04372215318513246601noreply@blogger.com2tag:blogger.com,1999:blog-5101902922267909808.post-17464004471620157902008-08-20T23:06:00.004+05:302009-05-30T20:01:26.009+05:30<p>संवेदचा खो घेऊन या कविता पोस्ट करतेय -</p><p>हरिलाल</p><p>खूप उशिरा ओळख पटत जावी एखाद्याची<br />तसे जाता जाता<br />एकमेकांना आवडू लागलेले आपण<br />तूच सांग<br />मी तुला निरोप कसा देऊ?</p><p>एखादा पाहुणा नको-नको म्हणत असताना<br />कोडग्यासारखा राहायला यावा आपल्या घरात<br />तसा तू माझ्या वस्तीला आलास<br />आणि खूप मनस्ताप दिलास<br />तुझ्या आईबाबांसारखाच मलाही.<br />माझ्यातल्या सगळ्या सवयी,<br />सगळ्या व्याधी, सगळ्या वेदना पाहून<br />तुला ओळखीचं वाटलं असेल<br />कदाचित माझं शरीर,<br />कदाचित...<br />तुला श्रीमंत करायचं असेल मला<br />मला आणखी दु:ख देऊन.<br />पण तू येण्याच्या खूप आधीपासून<br />तुझ्यासारखाच खूप वणवणलोय मी<br />दु:खाच्या शोधात,<br />इतका...<br />की तू जेव्हा शिरलास माझ्यात<br />तेव्हा तुझं दु:ख आणि माझं दु:ख<br />मला फरकच करता येईना त्यांच्यात.<br />म्हणूनच लोक<br />मला तू समजू लागले<br />आणि तुझा लौकिक इतका<br />की हळूहळू लोक मलाही ओळखू लागले.<br />आणि आता<br />माझ्या भोवताली ही माणसांची गर्दी<br />'तू' जमवलेली<br />उद्या ही मला विचारील<br />'कसा आहेस तू?'<br />तेव्हा मी तिला काय उत्तर देऊ?<br />मला माणसामाणसांनी समृद्ध करून जाणारा तू...<br />तूच सांग<br />मी तुला निरोप कसा देऊ?<br />मी तुला माझ्यातून जायला सांगत नाही<br />आणि अजून थोडा थांब म्हणून<br />राह्यलाही सांगत नाही<br />इतकी मला आता तुझी सवय झालीय...<br />आता तुझं असणं-नसणं<br />माझ्यासाठी एकाच प्रकारचा मनस्ताप!<br />पण तरी<br />तू का आवरू लागलायस<br />माझ्यातलं तुझं एकेक सामान?<br />का गुंडाळू लागलायस<br />प्रवेशच्या प्रवेश पानांसकट?<br />का करू लागलायस बांधाबांध<br />तासागणिक वर्षांची?<br /><br />उद्या-परवा<br />तू अखेरचा पडदा पाडशील आपल्या दोघांत<br />आणि चालू लागशील दूरची पायवाट<br />तेव्हा<br />बाहेर जाताना लहान मूल जसं मागे लागतं...<br />तसा मी तुझ्या मागे लागू?<br />मी तुझ्याकडे काही मागू?<br />प्रयोगागणिक मला लहानाचा मोठा करत जाणारा तू...<br />तूच सांग<br />मी तुला निरोप कसा देऊ?<br /><br />उन्हात वणवण फिरताना<br />मला तुझी आठवण येईलच<br />आईच्या डोळ्यांत बघताना<br />माझ्या काळजात धस्स होईलच<br />तुझा चेहरा विरला तरी<br />तुझी चाहूल राहीलच...<br />पण मित्रा, एक सांग...<br />कुठे जाशील?<br />काय करशील?<br />कसा राहशील?<br />तसा आहेच भणंग मीही<br />पण जाता-जाता<br />मला आणखी भणंग करून जाणारा तू...<br />तूच सांग<br />मी तुला निरोप कसा देऊ?<br /><br />('गांधी विरुद्ध गांधी'चे शेवटचे तीन प्रयोग चाल्ले असताना)</p><p>सौमित्र</p><p>***</p><p>कुठून करावी सुरुवात</p><p>रोज एक चुटपूट ठेवून देते मी<br />जिभेखाली विरघळवत तास न् तास.<br /><br />दिवसभर उन्हातान्हात फिरून शिणलेले शब्द,<br />थंडीवार्‍यात काकडलेल्या ओळी, पाऊसपाण्यात<br />चिंब परिच्छेद... एकवटून येतात रात्री<br />एका पत्रासाठी, जे तुला पाठवण्याची<br />शक्यता आजमावतेय मी दररोज.<br /><br />कळत नाही, कुठून करावी सुरुवात<br />पुन्हा स्वतःला रचायला.<br />की, काही तरी सलग अर्थाचा शब्द<br />तुझ्या हातावर ठेवायला हवा...!</p><p>कविता महाजन</p><p>माझा खो नंदन आणि ए सेन मॅनला.<br /></p><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/5101902922267909808-1746400447162015790?l=meghanabhuskute.blogspot.com' alt='' /></div>Meghana Bhuskutehttp://www.blogger.com/profile/04372215318513246601noreply@blogger.com9tag:blogger.com,1999:blog-5101902922267909808.post-90487014041827979242008-08-01T19:39:00.004+05:302009-05-30T20:07:08.308+05:30<p>फाटक्या कानातून वाहणारं उष्ण रक्त.<br />त्यातून उद्दाम प्रदीर्घ विस्तारत गेलेली सूर्यफुलांची शेतं.<br />इतकंच फक्त.</p><p> </p><p>***</p><p><br />हॅरीचा हातात आलेला सातवा भाग. सात हॉरक्रक्सेस.<br />एक-दोन-तीन-चार-पाच-सहा-सात.<br />हॅरीच्या डोक्यात अनाहत घुमणारं चक्र. मरायचं किंवा मारायचं या निवडीतली अपरिहार्यता कळल्यावर होणारी तगमग.<br />ऑफीसमधलं प्र-चं-ड काम. जवळ येणारी डेडलाईन. डोक्यातला कासावीस गदारोळ.<br />गोष्टीचा शेवट कळला पाहिजे, शेवट कळलाच पाहिजे -<br />वाचायला सगळी पहाट आणि सकाळ मिळते. गाडीतही वाचता येतंच. पण ऑफीसमधे? तिथे कसं वाचणार? गोष्टीचा शेवट तर लवकरात लवकर कळला पाहिजे.<br />हॅरीला पूर्ण तयारीनिशी लढायला उतरायचं आहे. लढणं अपरिहार्य आहे, या हतबलतेतून नव्हे. पूर्ण निर्धारानं. सगळे सगळे संदेह - संशय - गंड बाजूला सारून. आपल्या ताकदीवर पुरा विश्वास ठेवून.<br />मग मरणं की मारणं यांतले हिशेब आपोआप बाजूला राहतील. फक्त निर्णय घेता आला पाहिजे.<br />हॉलोज की हॉरक्रक्सेस? अमरत्वाचा शाप की मरणाचं वरदान?<br />अहं, कुठेतरी काहीतरी चुकतं आहे...<br />काय चुकतं आहे?<br />हॅरीची ऍन्क्झायटी आणि माझं ऍड्रेनॅलिन एकत्रच वाढत असलेलं. दोन टास्क्सच्या मधे मी स्क्रीनवर चक्क हॅरीची सॉफ्टकॉपी उघडते.<br />निर्लज्ज? मेबी. हू दी हेल केअर्स?<br />त्याच्या-माझ्या विश्वांनी परस्परांचा परीघ छेदला आहे.<br />भासमय विश्व? मेबी. अगेन, हू दी हेल...<br />जिवानिशी सुटायचं असेल, तर आता आम्हांला आपापली वर्तुळं चालून पुरी करण्यावाचून गत्यंतर नाही.<br />आता शेवटापर्यंत पोचायचं आहे फक्त.</p><p> </p><p>*** </p><p><br />बस्स. बस्स झालं आहे त्याला आता.<br />ही नाटकी माणसं. त्यांच्या आचरट अपेक्षा. मूर्ख-विकृत साले.<br />एक त्याची लहानगी बहीण भेटायला हवी आहे आत्ता त्याला...<br />तिचा मनासारखा निरोप घेतला, की तो पश्चिमेकडे निघून जायला मोकळा.<br />मग बसा झक मारत. त्याला देणंघेणं नाही. खरंच.<br />हॉल्डन वेदरफिल्ड त्याचं नाव.<br />वय? उणंपुरं सोळा वर्षांचं. शरीरातलं गरजांचं उधाण. डोक्यातलं आडव्यातिडव्या विचारांचं. आजूबाजूला पसरलेली तडजोड.<br />अनाकलनीय आहे हे सगळं त्याला. खोल खोल बुडत चालला आहे तो...<br />हॉल्डन वेदरफिल्ड मला भेटला, तेव्हा माझं वय त्याच्यापेक्षा बरंच जास्त असलेलं. पण 'तळ्यातली बदकं हिवाळ्यात कुठे जातात?' या त्याच्या प्रश्नानं मला तितक्या सहजासहजी पुढे जाऊन दिलं नाही.<br />एखाद्या गोडगुलाबी-देवदूती परीकथेतल्या नायकानं झोपण्यापूर्वी निरागसपणे विचारलेला प्रश्न नाही हा. डोण्ट लेट युअरसेल्फ एस्केप फ्रॉम इट.<br />आत न मावणारा संताप आणि आर्तता त्याच्या प्रश्नात. एक इमर्जन्सी. तिनं मी खिळल्यासारखी झाले.<br />मी सोईस्कररीत्या विसरून गेले होते, त्या प्रश्नांना त्यानं बिनदिक्कत हात घातलेला.<br />मला त्याचा इतका भयानक राग का येतो आहे? तो शिवराळ, तो खोटारडा, तो माजोरडा म्हणून?<br />की थोडा तो माझ्यात आहे, आणि थोडी मी त्याच्यात म्हणून?<br />आय स्वेअर, असलं काहीतरी बांधलं जातं, तेव्हा सोबत वाट काटण्यावाचून गत्यंतर नसतंच.<br />होय, मिसरूडही न फुटलेलं कोवळं पोर.<br />कदाचित खरं - कदाचित खोटं. पण हू दी हेल केअर्स?<br />शेवटापर्यंत पोचायचं आहे फक्त.</p><p> </p><p>*** </p><p><br />बदामच्या राणीला वेड्यात काढणारी ऍलिस.<br />आपल्या गुलाबकळीला जिवापलीकडे जपणारा लिटिल प्रिन्स.<br />'थोडासा रुमानी हो जाए'मधला बारिशकर.<br />वादळात बिनदिक्कत जहाज घालणारा कॅप्टन रॉस.<br />आवेगानं चक्रधरला बिलगत जगून घेणारी हॅर्टा.<br />'मी लहान मुलासारखा तुझ्या मागे लागू?' असं काकुळून हरिलालला विचारणारा सौमित्र.<br /><span class="">काय खरं? काय खोटं?<br />प्रेयसीला कान कापून देणारा व्हिन्सेण्ट.<br />त्याच्या फाटक्या कानातून वाहणारं उष्ण रक्त.<br />त्यातून माझ्याही आयुष्यात उद्दाम प्रदीर्घ बहरत गेलेली सूर्यफुलांची शेतं.</span></p><p>इतकंच खरं फक्त.</p><p> </p><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/5101902922267909808-9048701404182797924?l=meghanabhuskute.blogspot.com' alt='' /></div>Meghana Bhuskutehttp://www.blogger.com/profile/04372215318513246601noreply@blogger.com11tag:blogger.com,1999:blog-5101902922267909808.post-63988911393406157792008-07-08T17:52:00.005+05:302008-07-10T12:05:16.314+05:30<p>आतड्याची माणसं आपलं मरण स्वीकारत नाहीत तोवर म्हणे आपण मेलेले नसतोच. </p><p>शरीर संपून त्याची राख वा माती होतही असेल कदाचित. पण अस्तित्व मात्र उरतं. </p><p>अस्तित्व उरतं म्हणजे काय? आपण उरतो?</p><p>आपण म्हणजे जर हे शरीर, हाडकं, रक्त-मांस नसूच - तर आपण काय असतो? आपल्या माणसांच्या ऊष्ण आठवणी? आपण म्हणजे आपल्या कृतींचे कुणीतरी लावलेले अन्वयार्थ केवळ? किती भीषण आहे हे?</p><p>'एक दिन अचानक’ म्हणून एक सिनेमा पाहिला होता मृणाल सेनांचा. एक दिवस घरातला कर्ता पुरुष संध्याकाळी घरी परततच नाही. संध्याकाळ उलटते. रात्र होते. काळजीनं कुळकुळत रात्रही संपते. शिळी दमलेली सकाळ. काळजी. पोलिसांकडे नोंदवलेली तक्रार. ठिकठिकाणी केलेली शोधाशोध. कासावीस होऊन केलेली विचारणा. ढुंढाळलेल्या विहिरी. इस्पितळं. स्टेशनं. हाती आलेली रिकामी निराशा. </p><p>अशा अनेक संध्याकाळी. रात्री. सकाळी. उदासवाण्या - आशाळभूत. </p><p>आता घरानं प्राक्तन स्वीकारलं आहे त्याच्या पुरुषानं त्याच्याकडे पाठ फिरवल्याचं. पण तरीही अद्याप आशा पुरती मेलेली नाही. धुगधुगी आहे तिच्यात अजुनी. अजून कातरवेळेला जीव हुरहुरतो. चपलांची विशिष्ट करकर ऐकू आली, तर मन उशी घेतं. वरणाला फोडणी देताना अजुनी लसूण पडत नाही हातून. ’ह्यांना नाही चाल-’</p><p>चितेला अग्नी देताना, शरीराला मूठमाती देताना, अस्थी गंगेत विसर्जित करून पाण्याकडे पाठ फिरवताना हीच हुरहुर विसर्जित होत असेल? असण्याच्या आशांना चूड लागत असेल? अभाव चरचरीतपणे अधोरेखित होत असेल? काय होत असेल नेमकं?</p><p>पार्वतीबाईंचं काय झालं असेल? </p><p>त्यांचा कर्तासवरता नवरा असाच एकाएकी होत्याचा नव्हता झाला की. आत्ता होता - आत्ता नाही. </p><p>चुडा फोडू? भरलं कपाळ पुसू? मंगळसूत्र काढून ठेवू? असं कसं? अजून इकडच्या स्वारीचा देह नाही पाहिला, आणि हे काय भलतंच अभद्र? कुठे असतील ते - मी सधवेची विधवा होऊन त्यांना अपशकुन करू?</p><p>बाई आयुष्यभर अशीच जगली...अहेवपणाची लेणी लेऊन.</p><p>तिच्या मनात कातरवेळेला काय दाटलं असेल? अशुभाचा निर्वाळा देणारं आपलंच मन तिनं कसं घट्ट केलं असेल? रोज वेणीफणी करताना कुंकवाच्या करंड्यात बोटं थबकत असतील तिची? आणि जर तिला खरीच असेल खात्री सदाशिवभाऊंच्या जिवंत असण्याची, तर तिनं मनोमन साधला असेल संवाद त्यांच्याशी? काय बोलली असेल ती? </p><p>तिच्या रक्तामांसाच्या अपेक्षा होत्या जोवर, तोवर भाऊ होतेच. त्यांचं श्राद्ध झालं नव्हतं तोवर...</p><p>श्राद्ध. </p><p>हेसुद्धा आपल्याच आग्रहाला मूठमाती देण्यासाठी केलेलं कर्मकांड काय? जाणारा जीव जातो. त्याची माती होते. पण मागे राहणाऱ्यांचं काय? जाणाऱ्याच्या अभावानं उभी राहिलेली राक्षसी पोकळी कशी स्वीकारायची त्यांनी? कुठल्या ठाम दगडावर टाच रोवून स्थिर करायचे कापणारे पाय? </p><p>म्हणूनच असत असली पाहिजेत कर्मकांडं. दु:खाची कधीही न पुसता येणारी लाखबंद मोहर कपाळी उमटवण्यासाठी. </p><p>ज्यांना ही कर्मकांडं लाभत नाहीत, त्यांना खरंच नसेल येत पुरतं मरण? अशी माणसं भाग्यवान म्हणायची की अभागी?</p><p>सालं कुणाला न कळवता मरूनच पाहिलं पाहिजे एक दिवस.</p><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/5101902922267909808-6398891139340615779?l=meghanabhuskute.blogspot.com' alt='' /></div>Meghana Bhuskutehttp://www.blogger.com/profile/04372215318513246601noreply@blogger.com14tag:blogger.com,1999:blog-5101902922267909808.post-19409837188374402662008-07-03T20:12:00.003+05:302008-07-03T20:18:06.308+05:30<p><br />कंटाळा. जडशीळ. सुस्त. निर्लज्ज बधिर कंटाळा. बघावं- तिकडे पसरलाय. </p><p>व्यायाम?<br />हो, केला की.<br />आरोग्यपूर्ण खाणंपिणं?<br />हो तर. सलाड, पालेभाज्या आणि मोड आलेल्या कडधान्यापर्यंत.<br />फोनवरच्या निरुद्देश गप्पा?<br />एकदम बंद. कामाखेरीज एरवी फोन बंद म्हटलं ना.<br />चांगलं वाचत जावं मग.<br />अर्थात. स्फूर्तिदायक चरित्र, चेतन भगती पुस्तकं, झालंच तर हॅरी पॉटर. चालू आहे रतीब.</p><p>मग येतात कसे उठल्या-सुटल्या कंटाळे तुम्हांला? आम्हांला नाही आला तो कधी कंटाळा? आम्हांला वेळच नसतो ना कंटाळायला.. चोवीस वर्षं नोकरी केली. पण म्हटलं का कधी कंटाळा आला म्हणून? गेलोच की नाही चुपचाप कामावर? तरी बरं आम्हांला जीव रमवायला एवढी साधनं नव्हती. टीव्ही म्हणू नका, डीव्हीडी प्लेयर म्हणू नका, मोबाईल म्हणू नका, लॅपटॉप म्हणू नका. कशाला म्हणून कमी नाही. तरी आपलं उठल्या-सुटल्या आहेच – कंटाळा आला. अरे? काही नाही – भरल्या पोटाची दु:खं आहेत झालं. बाहेर जाऊन पाहा जरा...</p><p>याला आता अंत नाही. अगदी ऐकायचा कंटाळा येईपर्यंत –<br />तरीही कंटाळा उरलाच आहे अजगरासारखा निवांतपणे. थोडंथोडं खाऊन संपवतो आहे जगणं. निर्जीव तरी कसं म्हणावं याला? पोसत चालला आहे साला माझ्या आयुष्यावर. उदासवाणा वांझोटा लठ्ठ कंटाळा. पसरला आहे सगळीभर.</p><p>ऑफीसमधे अजून थोडं काम. भरपूर स्ट्रेचिंग. नवीन निर्बुद्ध कल्पना. चेहऱ्याला पावडर थापलेली अजून काही संभावित राजकारणं. थोडं कौतुक. पगारवाढीचा तुकडा झेललेला. वीकेण्डची अंतहीन झोप. शिळवटलेला सोमवार आणि फसफसलेला शुक्रवार.</p><p>नवीन सिनेमे, तीच प्रेमगीतं, तोच अन्यायाविरुद्ध लढा. तीच सिनेमॅटिक लिबर्टी. तोच विरह. तेच पुनर्मीलन. तेच उदात्तीकरण. तीच स्टाईल. तीच सुरुवात नि तोच शेवट. </p><p>नवीन पुस्तकं. अफगाणी स्त्रियांनी भोगलेला छळ. प्रसिद्ध लेखकांच्या बायकांनी सोसलेली मुस्कटदाबी. कॉलसेंटरमधली स्मार्ट प्रेमप्रकरणं. महाभारताचे नवीन अन्वयार्थ. ब्राह्मणी आणि दलित आणि दलित आणि ब्राह्मणी आत्मचरित्र. अजून कुठल्यातरी प्रसिद्ध देशाचं चटकदार-संस्कृतिपूर्ण ’ललित’ प्रवासवर्णन. </p><p>कवितांमधूनही साला कंटाळाच पसरलेला असावा? </p><p>एखाद्या सराईत बाजारू कवितेसारखा लांबलचक. घामट. वळवळणारा. चराचर व्यापून उरलेला. अश्लील कंटाळा उतरलाय सगळ्यावर. </p><p>कुठल्यातरी नागिणीनं नागाच्या मृत्यूचा सूड घेतल्याची बातमी झळकतेय दिवसभर टीव्हीवर. कुणीतरी महाराष्ट्राची महागायिका झालीय. अमेरिकनं कुणाच्या तरी युद्धखोरीचा निषेधही चालवला आहे सकाळपासून. शनी उद्यापासून मिथुनेत शिरणार म्हणून बोलावलेले एक तज्ज्ञ ज्योतिषी शनीच्या पीडेवर उपाय सांगतायत. कुणीतरी प्रियकराच्या खुनाचा कट करतं आहे. कुणीतरी शिरा ताणताणून करतं आहे कुणावरतरी भ्रष्टाचाराचा आरोप. कुणाचा खून, कुणावर बलात्कार. कुणावर ’बिनबुडाचे’ आरोप.</p><p>टीव्ही साला अथक गळतो आहे. </p><p>पाऊसही. </p><p>शहर बंद पडायला आलं आहे तरीही गळतोच आहे पाऊस निर्दयपणे. पाण्याचा जाड पोलादी पडदा. मातकटलेलं-गटारलेलं काळसर पाणी जिकडे तिकडे. आचके देऊन पडलेल्या लोकल्स. फलाटाच्या अपुऱ्या आसऱ्याला आलेली वळवळणारी आशाळभूत गर्दी. </p><p>तरीही पाऊस गळतो आहे. </p><p>आवाज नसलेला पावसाचा हिंस्र आवाज सगळं मिटवून टाकणारा. कुणाची वाट पाहण्यापुरतीही उसंत न देता भरत चाललेलं पाणी. शहराचे सगळे दोर कापत – गिळत जाणारा लोखंडी पाऊस.</p><p>आणि तरीही कंटाळा. सगळ्यासकट कंटाळा. एखाद्या भयप्रद श्वापदासारखा आसंमत गिळंकृत करून ढेकरही न देणारा... </p><p>कंटाळा.</p><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/5101902922267909808-1940983718837440266?l=meghanabhuskute.blogspot.com' alt='' /></div>Meghana Bhuskutehttp://www.blogger.com/profile/04372215318513246601noreply@blogger.com9tag:blogger.com,1999:blog-5101902922267909808.post-87544632680997355282008-06-14T11:45:00.003+05:302008-06-14T11:50:14.642+05:30सगळं काही शेवटी आलबेल होतं. सगळ्या अडचणी सुटतात. सगळ्या अनाकलनीय कोड्यांची नीट संगतवार उत्तरं मिळतात. सगळ्या दुष्ट लोकांचं वाट्टोळं होतं. सगळ्या सज्जन लोकांचं अखेर यथासांग भलं होतं. नायकाला नायिका मिळते. ते एकमेकांवर संपूर्ण आणि सखोल प्रेम करू लागतात. आणि दोघे सुखाने नांदू लागतात.<br /><br />असले शेवट असणारी पुस्तकं लिमिट डोक्यात जातात. काहीतरी उंचावरून खाली फेकून द्यावं, काहीतरी तोडून-मोडून-जाळून टाकावं, कुणाच्यातरी उगाचच कानफटात हाणावी, अश्या अनेक अनावर हिंसक इच्छा असल्या पुस्तकांचं शेवटचं पान संपवल्यावर जाग्या होतात. सगळं जग बेतशीर सुबकपणे आपल्या दीडवितीच्या शब्दकोड्यात चपखल बसवणार्‍या लेखकाची आणि वाचणार्‍या आपली दया-दया येते.<br /><br />बाकी सगळ्याचं ठीक आहे. पण हॅरी पॉटरचं हे असं नेमकं कधी झालं?<br /><br />नेमका पान क्रमांक वगैरे आता आठवत नाही.<br /><br />उलट त्यातलं समांतर अद्भुत विश्व पाहिलं, तेव्हा भारावून जायला झालं होतं.<br /><br />'मिरर ऑफ डिझायर'मधे साध्यासुध्या आरशासारखं आपलं प्रतिबिंब दिसत नाही, तर आपल्या अंतर्मनातल्या तीव्र इच्छा मूर्त झालेल्या दिसतात, हे कळलं तेव्हा त्यातल्या अर्थपूर्ण कल्पनेची भन्नाट मजा वाटली होती.<br /><br />'विझार्ड नेव्हर चूजेस वॉण्ड, इट्स दी वॉण्ड हू चूजेस दी विझार्ड' हे अजब वाक्य वाचलं, तेव्हा चक्रावून जायला झालं होतं. पण मग त्यातून छडीसारख्या निर्जीव गोष्टीला बहाल केलेला जिवंतपणा आणि स्वतंत्र व्यक्तिमत्त्व दिसलं आणि बाईंबद्दल आदर वाटला.<br /><br />'सॉर्टिंग हॅट'ची कल्पनाही अशीच अफलातून. आपल्याला जे व्हायचं असतं, ते आपल्याला होता येतंच. फक्त तितकी तीव्र इच्छा आणि निर्णयाचा ठामपणा असायला हवा, असं श्रीमंत तर्कशास्त्र सांगत होती बाई.<br /><br />प्रत्येकाचा पॅट्रोनस फॉर्म (च् च्! पॅट्रोनस म्हणजे तुमच्या मनातल्या होकारात्मक भावनांनी तुमच्या वॉण्डमधून समूर्त होणं.) निरनिराळी रूपं घेतो इथवर ठीक आहे. पण लिलीवर नितांत प्रेम करणार्‍या स्नेपच्या पॅट्रोनसनं लिलीच्या पॅट्रोनसचा आकार घ्यावा? हे अद्भुत होतं.<br /><br />राक्षसाचा प्राण कुठल्यातरी पोपटात असण्याची कल्पना आपल्याला कुठे नवीन होती? त्याच धर्तीवर व्होल्डरमॉटनं आपल्या जिवाचे सात तुकडे केले आणि अमर होण्याकरता ते कुठेकुठे दडवून ठेवले. पण त्याच्या जिवाचा एक अंश असावा चक्क हॅरीमधे. आणि त्यातून त्या दोघांमधे एक जिवंत दुवा निर्माण व्हावा? बालवाङ्मयाची काळी-पांढरी सरहद्द संपते आणि त्यांची अनाकलनीय सरमिसळ असलेला राखाडी प्रदेश सुरू होतो, तिकडे चाललं होतं सारं.<br /><br />प्राणिसृष्टी म्हणू नका, भाषा म्हणू नका, मंत्र म्हणू नका, खेळ आणि विज्ञान म्हणू नका... एक संपूर्ण नवीन विश्व.<br /><br />सर्वसाधारण कल्पना जर एकरेषीय असतील, तर हे कल्पनेचं विश्व म्हणजे एखाद्या प्रसरणशील ताकदवान विस्फोटासारखं होतं. दाही दिशांना विस्फारणारं. विस्फारत राहणारं.<br /><br />दुर्दैवानं ते तसं राहिलं नाही. दर गोष्टीचा एक साचा ठरत गेला. नियम बनत गेले. दर वर्षी काहीतरी संकट यावं. हॅरीनं त्यावर मात करावी. सरतेशेवटी प्रोफेसर डंबलडोरनी सगळ्या अनुत्तरित प्रश्नांची संगतवार उत्तरं द्यावीत... सगळं कसं संतापजनक प्रेडिक्टेबल होत गेलं. शेवटच्या वर्षी हॅरीनं व्होल्डरमॉटवर मात केल्यावर त्याचं गिनीशी लग्न व्हावं, त्याला तीन मुलं व्हावीत (दोन मुलगे आणि एक मुलगी!) आणि त्यातल्या एकाचं नाव 'अल्बस सिव्हेरस' असावं हा तर गलिच्छपणाचा कळस होता.<br /><br />अखेरशेवट हॅरीला पूर्ण भाग गेलाच.<br /><br />फक्त हॅरीच नाही. अशी अपेक्षाभंग करणारी अनेक पुस्तकं असतात. माणसंही असतात - ज्यांचा थांग लागतो आपल्याला सहज. आणि सगळं इतकं सहज-प्राप्य-खुजं-नीटनेटकं असल्याबद्दल एक रानवट संताप येतो.<br /><br />एरवी खरंतर एखाद्या संख्येला पूर्ण भाग गेलेला मला आवडतो. सगळं आलबेल चालू असल्याचा, सगळ्यावर आपला ताबा असल्याचा, सगळं नीट आवरून ठेवल्याचा एक फील येतो...<br /><br />पण पुस्तकं, सिनेमे आणि माणसं? त्यांना पूर्ण भाग न जाण्यातच गंमत आहे.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/5101902922267909808-8754463268099735528?l=meghanabhuskute.blogspot.com' alt='' /></div>Meghana Bhuskutehttp://www.blogger.com/profile/04372215318513246601noreply@blogger.com14tag:blogger.com,1999:blog-5101902922267909808.post-33030316028277057162008-05-19T13:33:00.003+05:302008-05-19T18:39:13.419+05:30<span class="">१. 'साले माजलेत...' या उक्तीखेरीज ज्यांचं वर्णन अपुरं ठरतं असे रिक्षावाले. </span><br /><span class="">२. जुनी, पिवळी पडलेली पुस्तकं मेहेरबानी केल्याच्या थाटात पुरवणारं सरकारी वाचनालय आणि तिथले कर्मचारी.</span><br /><span class="">३. सदैव कशासाठी तरी उकरून ठेवलेले आणि ट्रॅफिकनं बुजबुजलेले रस्ते, झाकणं चोरीला गेलेली गटारांची असहाय्य तोंडं, उखडलेल्या लाद्या, भाजीवाल्यांनी आणि पायरेटेड सीडीवाल्यांनी हक्कानं व्यापलेले फुटपाथ.</span><br /><span class="">४. रात्री अडीच वाजताही आश्चर्यकारक गर्दीनं ओसंडणारं रेल्वे स्टेशन.</span><br /><span class="">५. एखादी सीडी सापडेनाशी झाल्यावरच ज्याची नाईलाजानं साफसफाई होते आणि ती करताना त्या सीडीखेरीज आवळ्याच्या बिया, अमृतांजनची बाटली, दोन महिन्यापूर्वीच्या 'लोकरंग'चं मागचं पान, खंडीभर जळमटं-धूळ-गुंतवळ एवढा सगळा ऐवज बक्षिसासारखा मिळतो, तो आपला थकेला दमेकरी पीसी.</span><br /><span class="">६. दर आठ दिवसांनी थपडा मारल्यावर एकदम मख्खनके माफिक चालणारा, भांडताना निमित्त आणि मारामारी करताना हत्यार अशी दुहेरी सर्व्हिस देणारा, खिळखिळा झालेला टीव्हीचा रिमोट.</span><br /><span class="">७. खूप वापरल्यामुळे बांधणी सैल झालेली पुस्तकं, त्यांची कोपरे दुमडलेली मुखपृष्ठं आणि कसल्याही संदर्भाखेरीज लख्ख आठवून येणार्‍या अधल्यामधल्या ओळी.</span><br /><span class=""><span class=""></span></span><br /><span class="">माणसांपेक्षाही जास्त तीव्रतेनं या गोष्टी नुसत्याच आठवतात आणि त्यांचा नेहमीइतका राग न येता नुसतीच लख्ख आठवण येतच राहते तेव्हा - </span><br /><span class=""><span class=""></span></span><br /><span class="">मनसे आणि राज ठाकरेबद्दल शरम, राग आणि संभ्रम हे सगळं एकदम वाटतं, तरीही त्याच्यात आणि आपल्यात असलेला मराठी असल्याचा धागा नाकारता येत नाही आणि इतके दिवस घट्ट असलेली आपली भूमिका भौगोलिक जागा बदलल्यामुळे एकाएकी डळमळीत होऊन अस्थिर झाल्यासारखं वाटतं तेव्हा -</span><br /><span class=""></span><br /><span class="">'आयपीलमें किसे सपोर्ट कर रही है? मुंबई या बेंगलोर?' या मुंबईस्थित बिहारी मित्राच्या प्रश्नावर 'अर्थात मुंबई, काय आचरट प्रश्न आहे हा!' हे तोंडावर आलेलं उत्तर मागे परतवून 'हॅट, आय डोण्ट फॉलो आयपील. वोह क्या क्रिकेट है?' हे पायाभूत डिप्लोमॅटिक उत्तर आपसूक दिलं जातं तेव्हा -</span><br /><span class=""><span class=""></span></span><br /><span class="">घाम न येण्यातली प्रचंड सोय जाणवण्याचे दिवस मागे पडून 'छे, अशानं वजन कमी कसं होणार', 'उष्णतेचा त्रास होतो ब्वॉ फार', 'कायच्या काईच हवा ही.. सतत बदलणारी...' अशी कुरबुर आपोआप तोंडून बाहेर पडायला लागते तेव्हा -</span><br /><span class=""></span><br /><span class="">'आयटी हब' असलेल्या शहरातल्या कौतुकाच्या बागा म्हणजे 'फुकट पोसलेले पांढरे हत्ती आहेत..' असं सिरियसली वाटायला लागतं,</span><br /><span class=""><span class=""></span></span><br /><span class="">अनिश्चित-अवाजवी ट्रॅफिक जॅम्सचा वैताग येऊन आपण रविवार घरीच लोळून काढायला लागतो,</span><br /><span class=""></span><br /><span class="">'हे कसली मॉल्सची कौतुकं सांगतात आम्हांला? आमच्याकडे येऊन पाहा एकदा...' हे वाक्य लोकांच्या सनातनी मेण्टॅलिटीपासून ते विमानतळाच्या स्वच्छतेपर्यंत कुठल्याही गोष्टीला चपखल बसायला लागतं,</span><br /><span class=""></span><br /><span class="">'इथे रेल्वे होईल काही वर्षांत. मग मुंबईला मागे टाकतंय बेंगलोर...' या कुणाच्याश्या दाव्यावर तोंड उघडण्याचीही तसदी न घेता मनात फक्त कुत्सित हसणं उमटतं,</span><br /><span class=""><span class=""></span></span><br /><span class="">मीटरप्रमाणे बत्तीस रुपये होणार्‍या ठिकाणी रिक्षावाल्याच्या हातावर ठरल्याप्रमाणे पन्नास रुपये टिकवल्यावर, तो 'और दस रुपया मॅडम. अभी साडेदस बज गया' असं अत्यंत निरागस-निर्विकारपणे म्हणतो. मामाला वचकून असणार्‍या मुंबईतल्या रिक्षावाल्याच्या आठवणीनं गहिवरावं की जिभेवर आलेली पाच अक्षरी कचकचीत शिवी आधी मागे सारावी, हे न कळून आपण हतबुद्ध होतो तेव्हा -</span><br /><span class=""><span class=""></span></span><br /><span class="">तेव्हा समजावं -</span><br /><span class=""><span class=""></span></span><br /><span class="">घरी एक पखालफेरी मारून येण्याची गरज निर्माण झालेली आहे. त्याखेरीज पुरोगामी आधुनिक ग्लोबल नागरिक म्हणून आपलं निभणार नाही...</span><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/5101902922267909808-3303031602827705716?l=meghanabhuskute.blogspot.com' alt='' /></div>Meghana Bhuskutehttp://www.blogger.com/profile/04372215318513246601noreply@blogger.com15tag:blogger.com,1999:blog-5101902922267909808.post-83743299047019378882008-04-23T17:43:00.002+05:302008-04-23T17:52:14.326+05:30सहसा काम करण्यासाठी ही अशी जागा मिळणं दुरापास्त.<br /><br />दोन्ही टोकांना धडधडणार्‍या शहरांच्या मधे वसलेला हा निवांत पट्टा. कसलेच गज नसलेली मोठ्ठीच्या मोठ्ठी सरकखिडकी. समोर खाडी. खाडीला समांतर जाणारे निर्लेप संन्यस्त रूळ. अद्याप माणूसपणा शाबूत असलेला शांत फलाट. खाडीचं वेळीअवेळी चमचमणारं-ओसरणारं पा़णी.<br /><br />त्या पाण्यावर जगलेलं हे मोकाट रान. जिवंत, श्वास असणारं.<br /><br />त्या रानाला चक्क रानाचा असा हिरवा-ओला वासही येई. त्याचा रानगट हिरवेपणा, पावसाळ्यात ओसरून जाणारं त्याचं शहरीपणाचं भान, त्याला अगदी क्वचितच होणारा चुकार माणसाचा स्पर्श आणि तिथले ते काव्यात्म गूढ बगळे. या सार्‍यावर पाऊस कोसळे, तेव्हा तिथल्या जडावलेल्या रानवट शांततेत आपणच उपरे असल्याचं निर्दय-तीक्ष्ण भान देत जात असे ते रान.<br /><br />रान नजरेच्या पातळीला असतं, तरी त्याचा स्पर्श असा हाताच्या अंतरावर भासला असता. आणि मग त्याची कळे न कळेशी दहशतही वाटली असती कदाचित. पण माझ्या खिडकीनं मला निराळीच जागा बहाल केलेली. एरवी आपल्या भासमय अस्तित्वानंही धडकी भरवू शकले असते असे अनेक सळसळते स्पर्श, खसफसणारे आवाज आणि तो ओलाकंच गंध - सगळंच मला माझ्या खिडकीतून एक निराळीच मिती दिल्यासारखं दिसे.<br /><br />जिवंत. पण दूरस्थ.<br /><br />मी पावसाळ्यात गेले तिथे. म्हणूनच बहुधा - त्या खिडकीचं, त्या रुळांचं, त्या रानाचं आणि पावसाचं एक अनाम नातं रुजून राहिलेलं माझ्याआत. आतल्या एसीची पर्वा न करता बिनदिक्कत खिडकी उघडून पाऊस अंगावर घेतला, तेव्हाच जुळत गेली तार कुठेतरी. मग पाऊस ओसरून गवताचा रंग मालवत गेला, तरीही आमची ओळख राहिलीच. मागच्या बाजूच्या अव्याहत धडधडणार्‍या आकर्षक महारस्त्याकडे पाठ फिरवून माझं इमान रानाशीच राहिलं.<br /><br />पण हे जाणवलं मात्र खूप उशिरा.<br /><br />***<br /><br />तेव्हा कुणाशी नीटशी ओळखही नसलेली. समोर तेवणारा कॉम्प्युटर आणि शेजारची खिडकी. इतकंच असत असे जग आठ तासांपुरतं. कितींदा तरी नकळत नजर खिडकीतून बाहेर लागून राही. कोसळत्या पावसाचा जाड धुकट पडदा, आतली बर्फगार यांत्रिक थंडी आणि बर्‍याचदा भिजून ओलेगच्च झालेले निथळणारे कपडे. तरी पावसाआडून गप्प-गंभीर रान खुणावत राही. सगळे अपमान-उपेक्षा-एकटेपणा त्याच्याकडे पाहत असताना मृदावून जात. त्या तिथून पाहताना लोकल ट्रेनही कसली तत्त्वचिंतक स्वभावाची वाटे... मला दिसे ती शहराकडे पाठ फिरवून निघालेली ट्रेन. गर्दीच्या वेळाही नसत. कुणी एखादा वारा पिऊ पाहणारा दारात लटकणारा कलंदर आणि रिकामी धडधडणारी ट्रेन. तिच्याकडे पाहताना अलिप्त शांतसे वाटत जाई. ते गप्प रान आणि तिथून जाणारी ती ट्रेन. त्या रानापाशी आसरा घेण्याची आणि ट्रेनची वाट पाहण्याची सवय कधी लागली कळलंच नाही.<br /><br />आजूबाजूच्या माणसांना तर पुठ्ठ्याचे कट-आउट्सच मानत असे मी त्या काळात.<br /><br />रान तेवढं मनात नकळत मूळ धरून राहिलेलं.<br /><br />***<br /><br />आमच्यात अंतर कधी पडत गेलं ते आता नीटसं आठवत नाही. खरे तर त्या काळातले रानाचे तपशीलच फारसे आठवत नाहीत. तेव्हा माणसं असायला लागली होती आजूबाजूला.<br /><br />माझं लक्ष नसतानाच कधीतरी पाऊस ओसरत गेला... रानाचा रंग बदलत गेला. तिथली गंभीर हिरवाई वितळून उन्हाळत गेलं रान हळूहळू. त्याचा तो ओला-पोपटी वास एक दिवस नसलेलाच. त्याचं माणूसघाणेपण संपल्यासारखं. कुणी कुणी चक्क चार-दोन गुरं चारायला आणलेली रानात. पातळ मखमली पंखांची सोनपिवळी फुलपाखरंही चक्क. टायर पिटाळत त्याच्यामागे धावणारी चार कारटी आणि त्यांना उंडारायला एका पायवाटेपुरती जागा करून देणारं रान. हसर्‍या तोंडावळ्याचं. गुरं-पाखरं-पोरं-फुलपाखरं खेळवणारं. माणसाळलेलं.<br /><br />त्याच्या त्या बदललेल्या चेहर्‍याची दखल जेमतेमच घेण्याइतपत फुरसत होती असावी मला. काम, माणसं आणि मैत्र्याही रुजत गेलेल्या. त्या काळात रानाशी केलेली बेईमानी आणि महारस्त्याकाठचा सज्जाच आठवतो. वाहत्या रस्त्यावरचे फर्र फर्र आवाज - त्या आवाजांना पचवून उरणारी निखालस शांतता - भणाण वारा आणि उडणारी ओढणी - गप्पांच्या साथीनं रिचवलेले असंख्य बेचव चहाचे कप. मोकाट गप्पांचे दिवस.<br /><br />मानवी नेपथ्यानं जिवंत नटासाठी काही काळ निर्जीव होऊन उरावं तसं उरलं होतं तेव्हा रान. समंजस मित्रासारखं. काही न मागता अबोल साथ पुरवणारं. पण बिनबोलता नकळत बदलत जाणारं.<br /><br />***<br /><br />त्याच्या बदलण्याची खरी चरा उमटवणारी दखल घेतली ती तिथल्या मोकाट गवताला एके दिवशी आग लागल्यावर. रान चुपचाप बिनविरोध माघार घेत गेलेलं. आणि मोकळं होत जाणारं माळरान.<br /><br />धस्स झालं होतं. आणि आपणच आपल्याशी केलेल्या बेईमानीची कडू जाळती जाणीवही.<br /><br />तोवर वेळ निघून गेली होती पण. हळूहळू रान मागेच सरलं निमूट.<br /><br />मग काही माणसांचे जथ्थे. काही पालं. काही फरफरणारर्‍या चुली. काही झोळ्यांचे पाळणे. अजून काही माणसं. काही ट्रक. काही घमेली आणि फावडी.<br /><br />मग थेट वीटभट्ट्याच.<br /><br />***<br /><br />आता उरल्यासुरल्या रानावर पाऊस कोसळत असेल. रान पुन्हा एकदा असेल गप्प-गंभीर-उदास. इथेही पाऊसच...<br /><br />मला आठवताहेत त्यानं दिलेले काजवे. काही चुकार फुलपाखरं. एक लखलखतं दुहेरी गोफाचं इंद्रधनुष्य.<br />आणि दु:खासारखी सखोल घनगंभीर साथ.<br /><br />एक आवर्तन पुरं झालेलं आता. माझंही...<br /><br />रानाला काय आठवत असेल? आता खिडकीत उभं राहून रानाला साथ कोण पुरवत असेल?<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/5101902922267909808-8374329904701937888?l=meghanabhuskute.blogspot.com' alt='' /></div>Meghana Bhuskutehttp://www.blogger.com/profile/04372215318513246601noreply@blogger.com9tag:blogger.com,1999:blog-5101902922267909808.post-47018498934670423402008-04-16T20:33:00.003+05:302008-04-16T20:38:15.832+05:30आजच्या संध्याकाळीला भेसूर चेहरा नाही.<br /><br />नाही. कसलाच तात्पुरता मुखवटाही नाही.<br />वेळ भरत राहण्याचा, स्वतःपासून पळत राहण्याचा शाप नाही.<br />दिवस पुरता अर्धमेला झाल्यावरच घराकडे परतण्याचा धाक नाही.<br /><br />नाही. ही सवयही नाही.<br /><br />अजुनी संध्याकाळ जिवंत असण्याची संपली नाही माझ्याकरता. म्हणूनच आजच्या संध्याकाळीचं अप्रूप.<br /><span class=""></span><br />सवय? माणसाला कसलीही सवय होते.<br />घेट्टोमध्ये मरण उद्यावर ढकलत राहण्याची.<br />मृत नात्यांमध्ये पेंढा भरत राहण्याची.<br />मरेपर्यंत जगत राहण्याची.<br /><br />ती सवय. ही सवय नव्हे.<br /><br />अजून तरी संध्याकाळ म्हणजे अनामिकानं भयभीत होऊन देवाच्या दगडापाशी शरण जाण्याची वेळ झाली नाही माझ्याकरता. म्हणूनच आजच्या संध्याकाळीच अप्रूप.<br /><br />तश्या संध्याकाळी होत्याच जिवंत माझ्याआत. असल्या-नसल्या सगळ्यासकट अंधारात उडी मारताना. रसरसून पेटून जगताना. वैराण उद्ध्वस्त होत जाताना. गुलाबी फुलांच्या नसतील. धगधगत्या केशरी जाळाच्या असतील. पण जिवंत होत्या. म्हणून तर दर दिवशी त्यांना तोंड देताना थकून जायला होई. वाटे, यातून कधी सुटका होणार की नाही? किती काळ हे असं केसर-जाळाचं आयुष्य? कधीतरी ताकद संपेल. कधीतरी थकून, भिऊन आपण कासवासारखे मिटून घेऊ स्वतःला. एखाद्या संसारी स्त्रीसारखी संध्याकाळीच्या थडग्यावर दिवेलागणीचा दिवा लावून स्वतःची सुटका करून घ्यायला शिकू. कातरवेळ मरून जाईल... निबर होऊ आपण...<br /><br />तशी आजची संध्याकाळही संपूर्ण जिवंत. पण तिचा चेहरा भेसूर नाही.<br /><br />माझ्यातली सगळी दमणूक शोषून घेत,<br />कलत्या उन्हाची जादू पुन्हा बहाल करत,<br />त्या मऊ प्रकाशाला कोवळे उत्कट सूर पुरवत.<br />जिवंत पावलांनी, उष्ण-सुखद श्वासांनी,<br />अंगणात उतरलेली संध्याकाळ.<br /><br />अपुरेपणाचं भय न दाखवता त्यातल्या जिवंतपणाचं आश्वासन देणारी संध्याकाळ.<br /><br />अशा निरामय वेळेसाठी कृतज्ञ तरी कुणाचं असायचं असतं?<br /><br />कदाचित अशा वेळेसाठीच शब्द खोदून गेलेल्या त्या कवीचं.<br /><br />जोवर फुलांच्या बागा फुलताहेत,<br />पहाडामागे वारा अडत नाही,<br />शब्दांपोटी सूर्योदयासारखा अर्थ आहे,<br />फळे नित्यनेमाने पिकत आहेत,<br />एखाद्याची महायात्रा पाहून एखादा सहजच नमस्कार करतो आहे,<br />तोवर आम्हांला एकमेकांशी अबोला धरण्याचा अधिकार नाही...<br /><br />...या आयुष्यात खोल बुडी मारून आलेला एखादा,<br />सर्वांना पोटाशी धरणारा कुणीतरी,<br />आणि ते पोटाशी धरले गेलेले सगळे -<br />दोघांनाही एकमेकांचाच आधार आहे...<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/5101902922267909808-4701849893467042340?l=meghanabhuskute.blogspot.com' alt='' /></div>Meghana Bhuskutehttp://www.blogger.com/profile/04372215318513246601noreply@blogger.com9tag:blogger.com,1999:blog-5101902922267909808.post-84598618285306774462008-04-10T20:30:00.003+05:302008-04-10T20:49:17.917+05:30क्युबिकलमधे हातपाय झाडून त्याला 'एरोबिक्स' म्हणायची सवय लावून घेऊन तसे बरेच दिवस झाले.<br />ते करताना चेहरापण निर्विकार ठेवता येतो आता.<br />भिवया उंचावल्या जात नाहीत आणि फिस्सकन हसायला येणार नाही याचीपण ग्यारण्टी देता येते.<br />जेवायला जाताना अडीच सेंटीमीटरचं स्माइल, 'बाय' म्हणताना दीड सेंटीमीटर पुरे.<br />येताजाता लोकांना 'हाय' न करता 'ब्लिंक' केलं तरी चालतं.<br />आपण बरं, आपलं काम बरं.<br />एन्जॉय माडी...<br /><br />असलं स्वतःचंच कौतुक करत करत परवा 'जेन फोंडा'गिरी पार पाडली.<br /><br />आणि आपलं नाक दीड फूट उंचावर ठेवून अलिप्तपणे माणसांतून वाट काढत चालायला शिकलो आपण, अशी शाबासकी स्वतःला देण्याच्या बेसावध क्षणीच एरोबिक्स-बाईनं चांगलं साडेपाच सेंटीमीटरचं हास्य माझ्या दिशेनं फेकलं.<br /><br />काही कळायच्या आत मी माझ्याच खांद्यावरून मागे पाहिलं.<br /><br />तिथे कुणीसुद्धा नाही, हे कळल्यावर मात्र मी दचकले.<br /><br />म्हणजे... मला?<br />का बाई?<br />मी काय केलंय?<br />माफ कर...<br /><br />असे विचार डोक्यात येतात न येतात तोच तिनं मोर्चा माझ्याकडे वळवला. मी कोण-कुठची, मी कित्ती मनापासून व्यायाम करते (हो? असेल बाई..), माझं स्माईल किती गोड आहे (...) वगैरे वगैरे पायर्‍या यथासांग पार पडल्या आणि मग जवळ जवळ रोज बाईंसोबत कॉफी घेणं आलंच.<br /><br />कॉफी. थोड्या कोरड्या गप्पा. थोडं हसणं. ओळख. मैत्री...?<br /><br />शिट्...<br /><br />नाही नाही म्हणताना किती लोकांशी ओळखी झाल्या अशा.<br /><br />'ठाणे. प्रमोद महाजन का भाई रहता था वहॉं. पता है?' या माझ्या प्रश्नाला 'मुंबई-ठाने. भारत की पहली लोकल ट्रेन. सन अठ्ठारासो तिरपन,' असं उत्तर देऊन माझी विकेट घेणारा एक बिहारी.<br /><br />'भुस्कुटे म्हणजे....' असं विचारत हेतुपूर्वक थांबून, मी काहीच बोलत नाही म्हटल्यावर नाईलाजानं कावरंबावरं हसून, पुढे ओळख करून घेणारी एक मराठी मुलगी. अर्थात - महाराष्ट्राचा कोस्टल एलिमेण्ट!<br /><br />'क्या? अस्सी हजार? तेरे पापा देंगे इतना डिपॉझिट? चल, मैं बात करवाती हूं सस्तेमें...' असं झापणारी एक दिल्लीकर पोरगी.<br /><br />दुसर्‍याच रात्री कॅबमधून परतताना अंमळ जास्तच वेळ खिडकीतून चंद्र पाहिला, तर 'होमसिक झालीयेस?' असं मराठीतून विचारून मला दचकवणारा एक मराठी कलीग.<br /><br />या सगळ्यांना निकरानं टाळता टाळता माझ्या जुन्या ऑफीसमधल्या मित्रांशी किती गप्पा मारल्या मी मनातल्या मनात.<br /><br />माझे सगळे नखरे- सगळी नौटंकी किती सहज चालवून घ्यायचात तुम्ही.<br />इथे जेवता जेवता तेव्हा खास माझ्यासाठी आणलेल्या खरड्याची चव आठवते आणि जेवण कडू होतं.<br />आता इथल्या रिकाम्या संध्याकाळच्या गर्भार वेळी बांग ऐकताना त्या सगळ्या जिवंत संध्याकाळींची तलवार टेकलेली राहते गळ्यापाशी.<br />संध्याकाळ. तिला तरी कशाला बदनाम करावं फक्त?<br />आठवणींना काय प्रहर असतात?<br /><br />दोन क्युबिकल्सच्या मधल्या जागेत मला सूर्यनमस्कार घालून दाखवणारा आणि 'बघू नका फक्त. करा. करा,' हे वर ऐकवणारा माझा बॉस.<br /><br />प्रेझेण्टेशनच्या वेळी माझ्या चेहर्‍यावरचं टेन्शन वाचून एका मित्रानं केलेला मेसेज - 'टेक अ डीप ब्रेथ ऍण्ड से लाउडली - भोसड्यात गेली कंपनी...'<br /><br />एका आत्यंतिक किचकट प्रॉब्लेमवर काम करावं लागू नये म्हणून माझ्याशी लपाछपी कम् पकडापकडी खेळणारे दोन वेडसर मित्र.<br /><br />'का कंटाळलीयेस इतकी? चल, आइसक्रीम खाऊया?' असं विचारून मला ऑलमोस्ट रडायला लावणारा एक मित्र.<br /><br />मला साडी नेसलेली पाहिल्यावर हसून गडबडा लोळण्याची ऍक्टिंग करणारा एक मित्र.<br /><br />शेवटच्या दिवशी मला एकटीला जराही वेळ न देता अखंड बडबड करणारा, जाताना मला घट्ट मिठी मारणारा एक मित्र.<br /><br />माझं क्युबिकल.<br />माझा पीसी.<br />माझी खिडकी.<br />खाडीचा खारा वारा.<br />लांबवरचं जिवंत-निवांत शहर.<br />तिथवर नेणारे ते फिलॉसॉफिकल रूळ...<br /><br />उफ्फ्...<br /><br />आता मात्र नाही.<br />मी मुद्दामहून तुलना करीन दुष्टपणानं यांची त्यांच्याशी.<br />मुद्दामहून कुचकटपणानं वागीन.<br />तुसडेपणा करीन.<br /><br />पण आता नाही. परत नाही.<br /><br />कष्टानं उभी केलीय सगळी तटबंदी. आता कुणाला इतक्या सहज सुरुंग नाही लावू देणार.<br /><br />मग कितीही सेंटीमीटर हसा.<br />पण लांब असा. सुरक्षित अंतर राखून असा...<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/5101902922267909808-8459861828530677446?l=meghanabhuskute.blogspot.com' alt='' /></div>Meghana Bhuskutehttp://www.blogger.com/profile/04372215318513246601noreply@blogger.com14tag:blogger.com,1999:blog-5101902922267909808.post-16912063162176734582008-04-04T20:03:00.003+05:302008-04-04T20:13:15.983+05:30शब्द म्हणजे निव्वळ चिखल असं वाटण्याची वेळ येतेच,<br />आजची वेळ त्यातली.<br /><br />जगातले यच्चयावत हिंदी सिनेमे,<br />सगळीच्या सगळी आयन रॅण्ड,<br />पाऊस, संध्याकाळ, भण्ण दुपार.<br />ही सारी आपल्या रक्तातली निव्वळ बेअक्कल,<br />असंही वाटण्याची वेळ येतेच.<br />शब्द म्हणजे निव्वळ चिखल हे कळण्याची वेळ येतेच.<br /><br />ही विषकन्येसारखी आकर्षक जीवघेणी वेळ.<br />तिला स्पर्श करण्यासाठीही शब्दांचंच शरीर?<br />एखाद्या वखवखलेल्या ब्रह्मचारी बैराग्याचं प्राक्तन...<br />हे देहाला शरण जाण्यातलं वैफल्य?<br />की शरीराच्या सगळ्या सामर्थ्यांचे उत्सव?<br /><br />उत्तरं फेकून मारता येतात,<br />तरी प्रश्न मरत नाहीत.<br />रस्ते चुकवता येतात,<br />देणी मात्र चुकत नाहीत...<br />ही समजूत रक्तात रुजून येण्याची वेळ कधी ना कधी प्रत्येकावर येतेच.<br />आजची वेळ त्यातली.<br /><br />शब्द म्हणजे निव्वळ चिखल हे कळण्याची वेळ येतेच.<br />आजची वेळ त्यातली.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/5101902922267909808-1691206316217673458?l=meghanabhuskute.blogspot.com' alt='' /></div>Meghana Bhuskutehttp://www.blogger.com/profile/04372215318513246601noreply@blogger.com5tag:blogger.com,1999:blog-5101902922267909808.post-15710456247363642352008-03-30T18:22:00.003+05:302008-03-31T19:08:30.837+05:30<span class="">सगळं तसं वाह्यात संतापजनकच.<br /><br />तुपकट लग्नसमारंभी उत्साह. नाटकाच्या वेळाशी अजिबात देणंघेणं नसल्यासारखी निवांत सरबराई. खाणं-पिणं, साड्यांचे लफ्फेदार पदर, गजरे-अत्तरं आणि भेटीगाठी. आता आलोच आहोत तर बघून टाकू नाटकपण, असा एकंदर नूर आणि आव मात्र संस्कृतीच्या जपणुकीची धुरा वाहायची असल्याचा. साधे मोबाइल्स सायलेण्ट मोडवर टाकण्याचं सौजन्य नाही. मग 'नाटकानंतर भोजनाची विनामूल्य व्यवस्था आहे', 'मंडळाचे सदस्य श्री. अमुक अमुक यांचं गेल्या आठवड्यात निधन झालं' आणि 'आपल्यासोबत राहुल द्रविडचे आई-वडीलही नाटकाचा आस्वाद घ्यायला आलेले आहेत...' हे सगळं नाटकाच्या अनाउन्समेण्टसोबत हातासरशी उरकून घेणं आलंच.<br /><br />अशा ठिकाणी हे इतपत चालायचंच, असं हजार वेळा स्वतःशी घोकूनही माझा चरफडाट थांबत नव्हता. त्यात पडदा उघडला, तरी चार-दोन चालूच राहिलेल्या दिव्यांची आणि नि:संकोच उघडमीट करणार्‍या दाराची भर.<br /><br />पडदा उघडल्यावरही ही चिडचिड निवळावी असं काही घडेना. बोट ठेवायला तशी जागा नव्हती. चोख पल्लेदार आवाजातले संवाद. सहज वावर. विषयाला साजेसं नीटनेटकं नेपथ्य. आता प्रेक्षागृहात तशी शांतताही. पण कशात काही जीव म्हणून नव्हता. सगळं लक्ष एकवटून त्यात जीव रमवण्याचा प्रयत्न करूनही काही साधेना. हे सगळं कमी झालं म्हणून मधेच एकदा लाइट गेले. एकदा नटाची मिशी सुटली आणि सरळ माफी मागून तो ती लावायला आत निघून गेला.<br /><br />मी आशा जवळपास सोडून दिलेली.<br /><br />त्या प्रयोगाबद्दल खरं तर पुष्कळ वाचलं-ऐकलं होतं. त्याच्या विषयाचा वेगळेपणा. आशयाची ताकद. सापेक्षतावाद आणि जागतिक शांततेसारखे ऑलमोस्ट किचकट आणि गंभीर विषय असूनही एकाच पात्रानं ते पेलण्यातला करिष्मा.<br /><br />पण सगळं समोर मांडलेलं असूनही कलेवरासारखं निष्प्राण. सोन्यासारखी रविवार सकाळ, ट्रॅफिकमध्ये तपःसाधना करून काढलेला दीड तास, न केलेला नाश्ता आणि काहीही कारणाविना डोळ्यांदेखत खचत गेलेल्या अपेक्षा. पाट मांडून रडावं की कसं, असं वाटायला लागलेलं. इतकी निराशाजनक परिस्थिती बदलू शकते असं मला कुणी म्हणालं असतं, तर मी त्याला सरळ आनंद नाडकर्णींकडे शुभार्थी म्हणून काम करायला रवाना केलं असतं.<br /><br />नेमकं काय बदललं विचाराल, तर ते नाही सांगता येणार. डोक्यात जाणार्‍या मागच्या बाईच्या कुजबुजीपासून पंख्याच्या कुईकुईपर्यंत सगळं तसंच होतं. पण एकदम हवेनं कात टाकली जणू. नटाचा आवाज नेम धरून मारलेल्या एखाद्या भाल्यासारखा आपला वेध घेणारा. त्याची तगमग त्याच्या बोटांच्या अस्वस्थ हालचालींमधून, त्याच्या ओठांच्या सूक्ष्म कंपामधून, त्याच्या डोळ्यांत तरळलेल्या पाण्यातून एखाद्या एक्स्ट्रीम क्लोज् अपसारखी अंगावर येणारी. त्याच्यावर खिळलेले डोळे इकडेतिकडे जाईनात. त्याच्या स्वरातल्या चढ-उतारासोबत श्वास खालीवर व्हायला लागलेला आपलाही.<br /><br />आसमंत जणू कसल्याश्या अनामिक ताकदीनं भारलेला. नटाचं शरीर-त्याचा चेहरा-त्याचा आवाज. बस. इतकंच उरलेलं सगळ्या जिवंत जगात. सगळ्या नजरा त्या बिंदूशी कसल्याश्या गूढ ताकदीनं खेचलेल्या. ताणलेल्या. त्याच्या एका इशार्‍यावर जणू हे बांधलेले-ताणलेले नाजूक बंध तुटतील, अशा आवेगानं विस्फारलेल्या.<br /><br />नट?<br /><br />तो या खेळातलं बाहुलं असेल निव्वळ?<br /><br />एखाद्या मांत्रिकानं प्रचंड ताकदीनं विश्वातलं अनामिक काही एखाद्या वर्तुळात बांधावं आणि त्या ताकदीचा ताण त्याच्या रंध्रारंध्रात जाणवावा - समोरची ताकद कधीही स्वैर उधळेल आणि उद्ध्वस्त होईल सगळं. कधीही काहीही होऊ शकतं आहे - हा ताण त्याच्या नसानसांतला. आणि तरीही त्याचा तिच्यावरचा ताबा सुटत नाही. तिच्यावर जणू स्वार झालेला तो. तिला हवी तशी नाचवतो आहे आपल्या तालावर. आपल्या शरीरातल्या कणान् कणाच्या ताकदीवर.<br /><br />भारलं आहे या झटापटीनं आसमंतातल्या सगळ्या चेतन-अचेतनाला...<br /><br />तो या अनामिक ताकदीला लीलया खेळवतो.<br /><br />हसवतो. रडवतो. जीव मुठीत धरायला लावतो. सुटकेचा नि:श्वास सोडायला लावतो...<br /><br />मंतरलेले आपण जागे होतो, तेव्हा पडदा पडणारा. नि:शब्द शांतता. आणि रक्तातली प्रचंड दमणूक.<br /><br />प्रेक्षागृहातली ही जादू ओसरून लोक भानावर आलेले. 'हे काय घडून गेलं' या आश्चर्यानं बावचळलेले. खुळचट हसणारे. हळूहळू हालचाल करून आपल्याच हातापायांतली ताकद आजमावणारे. पांगणारे.<br /><br />नट?<br /><br />चुपचाप मिशी उतरवत होता. रंग पुसत होता. फुललेला श्वास आवरत होता.<br /><br />म्हटलं नव्हतं? सगळं तसं वाह्यात संतापजनकच. </span><br /></span><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/5101902922267909808-1571045624736364235?l=meghanabhuskute.blogspot.com' alt='' /></div>Meghana Bhuskutehttp://www.blogger.com/profile/04372215318513246601noreply@blogger.com8tag:blogger.com,1999:blog-5101902922267909808.post-56153219625020285242008-03-13T20:04:00.005+05:302008-04-03T17:38:12.029+05:30<strong>डोक्याच्या तळाशी खळबळणारे काही प्रश्न आणि नुकतीच घडलेली काही निमित्तं. म्हणून हे इथं मांडते आहे. ब्लॉग लिहिण्याचा - खरं तर लिहिण्याचाच - खटाटोप करणार्‍या सगळ्यांनाच उद्देशून आहेत हे प्रश्न. काही अंदाज. काही बिचकते निष्कर्ष. काही निरं कुतुहल. </strong><br /><strong><span class=""></span></strong><br /><strong>सहमत व्हा, विरोध नोंदवा, वेगळी मतं मांडा.... हे फक्त विरजणापुरतं -</strong><br /><br />आपल्याला मुळात लिहावंसं का वाटतं हा प्रश्न कधी पडलाय तुम्हांला? लिहिणं आणि आपण यांच्यातले हे विचित्र संबंध नक्की काय आहेत, याचा छडा लावण्याचा फॅसिनेटिंग खेळ कधी खेळावासा वाटलाय?<br /><br />सहसा असं दिसतं, की प्रचंड उंची गाठणार्‍या कलाकारांना निदान सुरुवातीच्या काळात तरी त्यांच्या माध्यमाखेरीज कशातच फारशी गती नसते. म्हणजे, जर कुठे 'अहं' गोंजारला जात असेल, तर तो तिथे. बाकी सगळीकडे नुसतंच हाड्-तुड् करून घेणं. हरणं. माती खाणं. मग आपोआपच माणूस आपल्या माध्यमाचा आसरा घेतो. तिथे अधिकाधिक रमत जातो. अभिव्यक्तीसाठी चॅनेल सापडत नाही, म्हणून ते माध्यमाकडे ओढले जात असतील, की माध्यमावर इतकी पकड आल्यावर काहीतरी ओकून टाकावं असं वाटत असेल? की दोन्हीही? की अजून काहीतरी निराळंच?<br /><br />आणि इतक्या सरावाचं, सवयीचं, जवळ जवळ गुलामाइतकं पाळीव-इमानदार माध्यमही जेव्हा चॅनेल म्हणून अपयशी-अपुरं ठरत असेल तेव्हा?<br /><br />तेव्हा स्वतःवरचा विश्वास उडावा इतकी टोकाची निराशा-चीड-हतबलता येत असेल? की त्याही परिस्थितीत कुठे तगून राहता येईल तर ते तिथेच, असं वाटून माध्यमाच्या कोशात दडी मारून राहावंसं वाटत असेल? अजून निराशा.. अजून चीड... अजून तगमग. आणि तरीही काय होतं आहे स्वतःला ते नाहीच धड गवसत. आत काय तडफडतं आहे, ते नाहीच बाहेर येत.<br /><br />तेव्हा?<br /><span class=""></span><br />माध्यम आणि त्या माध्यमावर इतक्या अपरिहार्यपणे - एखाद्या अपंग मुलासारखे - अवलंबून असणारे आपण या दोघांचाही तीव्र स्फोटक संताप येत असेल? आणि या ठसठसणार्‍या दुखर्‍या ठणक्यातून उसळून येत असेल काही?<br /><br />की दर वेळी हे इतकं इण्टेन्स, इतकं झांजावणारं काही नसतंच?कधी नुसताच इगो सुखावणं? माध्यमावरची स्वतःची हुकूमत अनुभवणं? 'सराईतपणा' एन्जॉय करणं?<br /><br />नक्की काय? की सगळंच?<br /><br />लिहिणं म्हणजे तुमच्यासाठी नक्की काय?<br /><br />माझा खो <span class=""><a href="http://www.samvedg.blogspot.com/">संवेद</a>ला</span>.<br /><br />***<br /><br /><br /><p>हा खेळ खेळायला चढत्या क्रमानं मजा येतच गेली, येते आहे. खरं तर खेळ अजून संपला नाही. पण आता साखळी लांबत चाललीय. अजून बरीच मंडळी लिहितील. तोवर साखळी एका ठिकाणी सापडावी, म्हणून थोडा खटाटोप - </p><p><a href="http://samvedg.blogspot.com/2008/03/blog-post_15.html">"आपल्याला मुळात लिहावंसं का वाटतं?" - संवेद </a></p><p><a href="http://tulipsintwilight.blogspot.com/2008/03/blog-post_17.html">ठिपक्यांची न बनलेली रेषा... - ट्युलिप</a></p><p><a href="http://rbk137.blogspot.com/2008/03/blog-post_19.html">मैंने गीतों को रच कर के भी देख लिया... - राज</a> </p><p><a href="http://asanemanthinks.blogspot.com/2008/03/i-think-therefore.html">I think, therefore... - सेन मॅन</a> </p><p><a href="http://asach-aapla.blogspot.com/2008/03/blog-post_27.html">फिर वही रात है... - मॉन्स्यूर के</a></p><p><a href="http://vidyabhutkar.blogspot.com/2008/03/blog-post_27.html">माझिया मना जरा सांग ना... - विद्या</a> </p><p><a href="http://jaswandi.blogspot.com/2008/03/blog-post_28.html">खो-खो, चिमणी, मंत्रा! - जास्वंदी</a> </p><p><a href="http://samvaadini.blogspot.com/2008/04/blog-post.html">मी आणि पिंपळपान - संवादिनी</a> </p><p><a href="http://sanvaad.blogspot.com/2008/04/blog-post.html">मी का लिहिते? - यशोधरा</a> </p><p><a href="http://circuitesh.blogspot.com/2008/04/ego-id.html">जेव्हां माझ्या ego च्या हातून माझ्या id चं मानगूट सुटतं तेव्हां. - सर्किट</a></p><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/5101902922267909808-5615321962502028524?l=meghanabhuskute.blogspot.com' alt='' /></div>Meghana Bhuskutehttp://www.blogger.com/profile/04372215318513246601noreply@blogger.com9tag:blogger.com,1999:blog-5101902922267909808.post-53475336044420601662008-03-12T18:32:00.003+05:302008-03-12T18:56:26.488+05:30इथे सध्या कुठला ऋतू आहे कुणास ठाऊक. पण हवा अगदी नितळ सुरेख आहे. दुपारी अडीचच्या सुमारास घरी परततानाही त्या स्वच्छ सोनेरी हवेची आभा सगळीभर पसरून असते. रस्त्यावर डेरेदार झाडांची कमतरता नाहीच. पण त्यांच्या हिरवेपणात तजेला तरी किती! उन्हानं नुसती झगमगत असतात. त्यांच्या हिरवेपणात ऊन मिसळतं आणि सगळ्याला एक झळझळता अनोखा रंग येतो. अशा कित्तीतरी रेखीव दुपारी काचबंद करून ठेवून द्याव्यात असं वेड्यासारखं वाटून जातं मग. हातातलं पुस्तक, डोक्यातले विचार, बाजूचे लोक... असं सगळं बयाजवार असूनही ती उष्ण सुखद दुपार चढत जाते मला...<br /><br />दुपारी झाडं मोठी देखणी दिसतात खरी. पण फुलं? ती मात्र उतरत्या दुपारीच भेटावीत. ऐन दुपारी फुलांनी बहरलेल्या एखाद्या वेड्या झाडाला पाहिलं, की त्याच्या सौंदर्याला दाद जाण्याऐवजी त्याची वेड्यासारखी काळजीच वाटते. त्या नाजूक नखर्‍याला सोसवेल का हे लखलखीत धारदार ऊन, असं वाटून डोळे भरून येतात...<br /><br />याउलट कलत्या दुपारी घराजवळच्या वळणावर ही वेडी फुललेली झाडं नेहमी भेटतात. आणि दर वेळी त्यांना बघून तितकंच मनापासून खूश व्हायला होतं. पानं म्हणशील, तर नाहीतच. नुसतेच गुलाबी पाकळयांचे घोसच्या घोस. रंगही जर्रा म्हणून भडकपणाकडे झुकणारा नव्हे. फिका मऊशार राजस गुलाबी. तुझ्या लाडक्या गावठी गुलाबाची आठवण करून देणारा. ते असं फुलांनी मातलेलं झाड पाहताना आपल्यालाही अगदी वेडं व्हायला होतं.<br />मनात आपला खुळा गुलमोहोर उभा राहतोच... पण वाटतं, गुलमोहोर एखाद्या भटक्या कलंदर कवीसारखा. त्याच्या केशरी उधळणीत जे बंडखोर उधाण आहे, त्याची सर कशालाच यायची नाही. त्याचे ते लालबुंद तुरे कसे आपल्या नजरेलाही क्षणमात्र का होईना - बंडखोरीची वेडसर स्वप्नं दाखवून जातात. त्या उधाणाला पाहूनच संदीपनं लिहिलं असेल का, 'अस्वस्थ फुलांचे घोस...' असं वाटून जातं...<br />तसं या गुलाबी नखर्‍याचं नाही. विलक्षण शालीन, शांत-मर्यादशील सौंदर्य नजरही वर न उचलता एखाद्या रेशमी अवगुंठनात उभं असावं तसं याचं रूप. खाली गुलाबी पाकळ्यांचा अक्षरश: सडा. कुणी आपल्याच नादात त्या पाकळ्या तुडवत जातं, तेव्हा त्यातल्या गर्भित श्रीमंतीच्या जाणिवेनं खुळावून जायला होतं...<br /><br />तसेच ते पिवळ्या फुलांचे घोस.<br />तशी सोनमोहोराची झाडं आपल्याकडेही असतातच. त्यांच्या हळदी पिवळ्या फुलांचा दिमाख वेगळाच. आधीच उताटल्यासारखी फुलतात ती, आणि त्यात त्यांचा मंद उत्तेजक गंध... पिवळाच असून कॅशिया त्या मानानं किती शालीन. त्याचा सौम्य पिवळसर रंग आणि वार्‍यावर झुलणारे आत्ममग्न घोस.. किती अनाग्रही स्वभाव त्या रंगाचा.<br />इथल्या पिवळ्या फुलांची जातकुळी या दोघांच्या बरोबर मधली. पातळ नाजूक पाकळ्या आणि तजेलदार सोनपिवळा रंग. अंगातली असेल नसेल तेवढी सगळी ताकद खर्चून मस्ती करणार्‍या वांड पोरासारखी फुललेली फुलंच फुलं. कित्ती बेगुमान स्वभावाची झाली, तरी दिवसभर उन्हाच्या नजरेला बेदरकारपणे नजर देऊन रात्रीला दमत असतील का ही, असं वाटून जातंच.<br /><br />विलायती शिरिषाचं तसं अप्रूप नव्हेच. एरवी रस्ता पंखाखाली घेतो खरा तो. पण संध्याकाळी त्याच्या मिटलेल्या पानांखालून जाताना उगीच रडायला येईलसं वाटत राहतं. कागदीची गुलबाक्षी रंगाची भरजरी फुलंही आपल्याला तशी सवयीचीच.<br /><br />माझ्या मुंबईकर नजरेला राहून राहून कौतुकाची वाटतात ती जांभळी किनखापी फुलं. उंचच उंच झाड. फांद्या अगदी संन्यस्त पर्णहीन. आणि त्यावर नाजूक व्हायोलेट रंगाच्या फुलांची पखरण. खाली पाकळ्यांची जांभुळलेली धूळ... त्या निळ्या-जांभळ्या रंगावर विश्वासच बसत नाही एकेकदा. व्यासांच्या त्या निळ्या कमळांचा रंगही असला तर असाच असेल, असं उगाच वाटून जातं...<br /><br />ऋतू बदलल्यावर काय होईल या सगळ्याचं? बदलत्या ऋतूत निराळी फुलं असतील?<br /><span class=""></span><br />कदाचित फुलं नसतीलही...<br /><br />खरंच, ऋतू पालटतो, तेव्हा काय होतं?<br /><span class=""></span><br />या उत्सुकतेपोटी तरी जीव रुजावा इथे. कोणास ठाऊक, ऋतू परतेलही...<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/5101902922267909808-5347533604442060166?l=meghanabhuskute.blogspot.com' alt='' /></div>Meghana Bhuskutehttp://www.blogger.com/profile/04372215318513246601noreply@blogger.com9tag:blogger.com,1999:blog-5101902922267909808.post-90673847811455403752008-02-24T15:14:00.000+05:302008-02-24T15:16:22.884+05:30गर्भाशयातल्या अंधाराची स्पष्ट आठवण नाही उरली जगता जगता.<br /><br />काही पुसट हृदयखुणा फक्त.<br />काही अनोख्या शांततेचे निरव प्रदेश.<br />सगळी दु:खं विसरून विसावावं अशा काही अंधार्‍या ऊबदार जागा.<br />कसल्याही हक्कांविना पोटाशी घेणारे काही कोवळ्या सावलीचे दगडी पार..<br /><br />अशा प्रदेशांचे पत्ते नसतात कधीच. चालता चालता अवचित सापडून जाणार्‍या या भाग्यखुणा. पावलांना पुन्हा तहान लागलीच, तरी गवसतीलच याची काहीच शाश्वती न देणार्‍या. गूढ. आकर्षक. आश्वासक...<br /><br />थेटराच्या अंधारात क्वचित सापडून जातो त्यांचा माग. काळोख उतरतो हलक्या मांजर-पावलांनी. पाहता पाहता क्षुद्र कुजबुजी विरत जातात. उत्सुक गाढ शांतता जन्म घेते आसमंतात. या शांततेला मरणाचा गर्द-भीषण वास नाही. जन्माच्या आतुरतेचा एक कोवळा गंध केवळ. उण्यापुर्‍या काही सेकंदांचं आयुष्य या शांततेचं. भारून टाकणार्‍या दमदार आवाजानं मेंदूचा कब्जा घेण्याआधीचं. या अल्पायुष्यामुळेच असेल तिचं गूढ सौंदर्य कदाचित.. आणि पोटाशी धरणारी जिवंत ऊबही.<br /><br />कधी गाण्याच्या कोवळ्या सुरात सापडतात अशा प्रदेशांच्या वाटा. गाणी एकेकटी येतात थोडीच? गर्द रानात नेणार्‍या आठवणींच्या गूढ वाटांचं जाळं घेऊन येतात गाणी त्यांच्यासोबत. त्या वाटांवर पाऊल ठेवणं-न ठेवणं हातातलं नव्हेच. केवळ पूर्वसंचिताचं खुणावणारं आव्हान. शब्द, सूर आणि मधले अर्थानं भारलेले मौनाचे तुकडे. एकाच वेळी निवांत आणि कासावीसही करण्याची ताकद असणारे. त्यांच्या आव्हानाला सामोरं जायचं ताठ मानेनं. दोन हात करायचे असेल नसेल ती सगळी ताकद एकवटून आणि मग थकून विसावायचं तिथेच... कुणीच हटकायला नाही येणार तिथं, याचं आश्वासन उशाला घेऊन.<br /><br />तशा कविता जीवघेण्याच. विषारी संवेदनांची शस्त्रं पोटात बाळगणार्‍या. विषकन्यांसारख्याच विश्वासघातकी आणि आकर्षकही. पण त्यांच्यापाशीही कधी कधी मिळून जातो हा मऊ अंधार. एकेका शब्दाचं बोट धरून हलके हलके उतरत जाव्यात एखाद्या खोल अंधार्‍या विहिरीच्या पायर्‍या, तशा अर्थाच्या तळाशी घेऊन जातात कविता कधी कधी. एखाददा पायाखालचा दगड निसटतोही, नाही असं नाही. मग कपाळमोक्ष चुकत नाही. पण हा धोका पत्करून त्या अंधारात पाऊल ठेवावं अशी लालबुंद रसरशीत स्वप्नं असतात कवितांच्या पोटी दडलेली.. क्वचित कधी बोटांना त्याचा निसटता स्पर्श होतो आणि जन्माला पुरेल अशी धगधगती ऊर्जा पाहता पाहता वस्तीला येते आपल्याआत...<br /><br />एखाद्या दुर्मीळ भाग्यक्षणी माणसंही घेऊन येतात हे असे प्रदेश त्यांच्या पावलांसोबत. पुरेश्या अंतरावरून माणसं न्याहाळण्याची सुरक्षित सवय स्वतःला लावून घेतलेले आपण बिचकतो मग. काहीश्या अविश्वासानं मागे सरतो. अंग आक्रसून घेतो. पण एका जादूभरल्या क्षणी सगळी अविश्वासाची वर्तुळं विरून जातात आणि कुशीत शिरावं कुणाच्या, तसे नि:संकोचपणे नात्यात शिरतो आपण.<br /><br />तश्या दुर्मीळच या गोष्टी... पण गर्भाशयाच्या पुसट आठवणी जागवणार्‍या... जगता जगता विसरून गेलेल्या त्या विश्वात परतून नेणार्‍या...<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/5101902922267909808-9067384781145540375?l=meghanabhuskute.blogspot.com' alt='' /></div>Meghana Bhuskutehttp://www.blogger.com/profile/04372215318513246601noreply@blogger.com10tag:blogger.com,1999:blog-5101902922267909808.post-831382933882109562008-02-11T10:20:00.000+05:302008-02-11T10:25:02.523+05:30खरंच...<br />पावलांखालचे प्रदेश बदलत जातात.<br />सवयींचे संगही अलगद निसटून जातात.<br />पाहता पाहता आपल्याच स्वप्नांचे रंग बदलत जातात.<br /><br />खरंच...<br />नात्यांमध्ये बदल होत जातात.<br />पण बदलांना वाढ म्हणावं, सूज म्हणावं,<br />की धीम्या गतीनं मृतावस्थेकडे होणारा अटळ प्रवास,<br />हे ठरवण्याची ताकद तर असतेच आपल्यात.<br /><br />खरंच...<br />तू ही ताकद वापरण्याची हिंमत केली आहेस कधीतरी?<br />अमानुष ताकदीच्या प्रश्नांची ही भीषण लाट पेलली आहेस तू कधीतरी?<br />जगता जगता काय होतं इतक्या उत्कट नात्यांचं,<br />हा जीव शोषून घेणारा प्रश्न पडला आहे तुला एखाद्या बेशरमपणे ठणकणार्‍या संध्याकाळी?<br /><br />खरंच...<br />अजून जाणवतात तुला माझे श्वास त्यांच्या धुंदावणार्‍या लयीसकट?<br />अजून जाणवतो माझा गंध तुझ्या स्वप्नांच्या अगदी निकट?<br />अजून चढतो माझा रसरशीत रंग तुझ्या अंगावर त्यातल्या सगळ्या सगळ्या छटांसकट?<br /><br />नाही.<br />कसल्याच प्रश्नांची उत्तरं होकारार्थी असावीत असा हट्ट नाही आता.<br />इच्छा असतील... पण त्यांच्याही मर्त्यपणाचा स्वीकार आहे आता.<br />सवयींचे प्रदेश आणि स्वप्नांची माती पाहता पाहता बदलत जाते आपल्याच नकळत हे कळतं आहे आता.<br /><br />पण खरंच,<br />सगळ्या विध्वंसासकट<br />बदलणार्‍या रंगांसकट<br />जगताना स्वप्नं अपरिहार्यच -<br /><br />हे शिकलो आहोत का आपण?<br />खरंच...<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/5101902922267909808-83138293388210956?l=meghanabhuskute.blogspot.com' alt='' /></div>Meghana Bhuskutehttp://www.blogger.com/profile/04372215318513246601noreply@blogger.com8tag:blogger.com,1999:blog-5101902922267909808.post-33709128696526640362008-02-09T12:29:00.000+05:302008-02-09T12:34:13.051+05:30आपण कुठे येऊन, कुणाबरोबर आणि नक्की काय करतोय असा प्रश्न पडून हिस्टेरिकली हसायला येणं एकूण अफलातूनच.<br /><br />उदाहरणार्थ ऑफीसमध्ये एका भिकार डॉक्युमेण्टमध्ये लक्ष घालण्याचा प्रयत्न करून मी प्रचंड दमलेली. आत्ता चहासाठी ब्रेक घेतल्यास किंवा निवांतपणे गूगल टॉक उघडल्यास नवा मॅनेजर आपल्यावर कितपत खूश होईल हा विचार चेहर्‍यावर दिसू न देता साळसूदपणे कामात दंग.<br /><br />एवढ्यात एक आंग्लाळलेली बया एक म्युझिक सिस्टिम घेऊन अवतीर्ण होते. 'इट्स टाइम टू एक्झरसाइज्' असं म्हणते आणि गर्दीनं भरलेला, मरगळलेला प्लॅटफॉर्म दूरवरची लोकल पाहून जसा एकदम सळसळतो, तसं अवघ्या ऑफीसमधे एकदम चैतन्य सळसळतं.<br /><br />काही लोक उघडपणे दात काढत बाहेर पडतात.<br />काही लोक 'आपल्याला देणंघेणं नाय' अशा मख्ख आविर्भावात मॉनिटरमधे घुसतात.<br />काही लोक सूर्यफूलसदृश तत्परतेनं तिच्याकडे तोंडं वळवतात.<br />काही लोक शीपिशली हातातली कामं टाकून, खुर्च्या बाजूला सारून जागीच उभे राहतात.<br /><br />आणि भर ऑफीसमधे दोन क्युबिकल्सच्या मधल्या जागेत ती एरोबिक्सचा वॉर्म अप् सुरू करते.<br /><br />जेन फोंडा माझी आई असल्याच्या थाटात निर्विकारपणे आणि सराईतपणे एरोबिक्स करताना मला वाह्यात हसायला यायला लागतं.<br /><br />आपण कुठे येऊन, कुणाबरोबर आणि नक्की काय करतोय असा प्रश्न पडणं एकंदरीत मस्तच.<br /><br />उदाहरणार्थ एकाच सिग्नलला तीन प्रदक्षिणा घालूनही मला घर सापडतच नाही. पत्ता तोंडपाठ. पण जायचं कसं विचाराल तर आपली बोलती बंद. बरं, मला नाही तर नाही, रिक्षेवाल्याला तरी माहीत असावं? नपेक्षा त्यानं ते कुणाला तरी विचारावं? पण एकतर तो अभिजात मंदबुद्धी तरी असावा किंवा स्वतःच्याच शहरात कुणाला पत्ता विचारण्यानं त्याचा इगो दुखावणार असावा.<br /><br />परिणामी आम्ही मारतोय आपल्या गरागर चकरा एकाच सिग्नलला.<br /><br />शेवटी मी बळंच रिक्षा थांबवून त्याला त्याची दक्षिणा देऊन टाकते आणि ट्रॅफिक पोलिसाकडे मोर्चा वळवते. 'कन्नडा बरुन्दिल्ला' हे माझं कन्नडचं ज्ञान, 'व्हेअर गो?' हे पोलिसाचं इंग्लिशचं ज्ञान आणि आजूबाजूच्या तत्पर लोकांचं कामचलाऊ हिंदी यांच्या बळावर माझी वरात स्वगृही पोचते.<br /><br />आणि पगार ठरवताना कोळणीला लाजवेलशी हुज्जत घालणार्‍या आणि दिवसभर होता होईल तेवढी उद्धट अडवणूक करणार्‍या एचआरवाल्या मॅनेजरचा फोन येतो - डिड यू रीच सेफली? आय वॉज वरिड् यू नो...<br /><br />मी नीट सुखरूप पोचलेय. आता कॅबचा पिक अप्-ड्रॉप मिळेपर्यंत मी घरी पोचल्यावर एक मिस्ड् कॉल देत जाईन... हे त्याला पटवून देता देता मला परत अनावर हसायला यायला लागतं.<br /><br />कुठे येऊन कुणासोबत काय चाललंय!<br /><br />अशीच एक भयानक उदास संध्याकाळ. आपण म्हणजे एक गरीब खाणकामगार असून एकटेच जन्माला आलो आहोत व एकटेच मरणार आहोत, अशा प्रकारचे भीषण विचार डोक्यात चालू. वेळ सरकता सरकतच नसलेला. आपण असेच मरून गेलो तरी कुणाला काही कळणार नाही, असं वाटण्याच्या सुमंगल मुहूर्तावर जुन्या मित्राचा फोन येतो.<br /><br />माझे बारा वाजलेले त्याला कळू नयेत म्हणून आटोकाट प्रयत्न करून मी हसरा आवाज काढण्याच्या प्रयत्नात असतानाच साहेब सेण्टी होतात. 'आता गप्पांचा अड्डा बसत नाही. सगळे एकेकटे आपापला जीव रमवत असतात. मला प्रचंड एकटं वाटतं. तिकडे एखादी नोकरी मिळेल काय..' या त्याच्या एकंदर मूडवर मी उत्तरादाखल भली मोठ्ठी उपदेशाची फैर झाडते.<br /><br />एकटं असण्याची सवय करून घेतली पाहिजे..<br />नाही तिथे इमोशनल होऊन कसं चालेल..<br />सेल्फ पिटी बंद करायला कधी शिकणार..<br /><br />या वाक्यावर मला इतकं हसायला का येतंय ते बिचार्‍याला कळतच नाही.<br /><br />काही म्हणा, आपण कुठे येऊन, कुणाबरोबर आणि नक्की काय करतोय असा प्रश्न पडून हिस्टेरिकली हसायला येणं एकूण अफलातूनच.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/5101902922267909808-3370912869652664036?l=meghanabhuskute.blogspot.com' alt='' /></div>Meghana Bhuskutehttp://www.blogger.com/profile/04372215318513246601noreply@blogger.com12tag:blogger.com,1999:blog-5101902922267909808.post-86351979967928973952008-01-11T14:19:00.000+05:302008-01-11T14:29:23.969+05:30तशी पूर्ण कोरी पाटी असूच शकत नाही, हे कबूल. पण तरी दर वेळी ’यांनी आमच्यावर अत्याचार केले, आणि आम्ही षंढासारखे त्यांचं वैभव पाहतो आहोत’ हा चरा वागवायलाच हवा का सोबत?<br /><br />’आमच्यावर’मधल्या धर्माचा संदर्भ देणार्‍या आणि केव्हाच मरून गेलेल्या लोकांशी नातं जोडणार्‍या या धाग्याबद्दल मी पूर्णपणे उदासीन असल्यामुळेही असेल - आवारातली हरणं आणि मोर वाखाणायला मी मोकळी होते. उलटल्या शतकांतल्या हिंदू-बिंदूंवरच्या अत्याचाराचा माफकसुद्धा सूड काढण्याची जबाबदारी माझ्यावर नव्हती. पण मग उलट्या टोकाकडून समाजवादी गळेकाढू कौतुकं होऊ नयेत आपल्याकडून, म्हणून सतर्क राहण्याची, स्वखुशीनं पत्करलेली एक जबाबदारी होतीच.<br />म्हणजे पूर्ण कोरी पाटी नव्हेच.<br /><br />उतरत्या उन्हाचा सोनेरी रंग, गार वारा आणि चक्क हलकासा पाऊस. बाहेरून काहीच अंदाज येऊ नये इतकं विस्तीर्ण प्रांगण आत शिरल्यावर एकदम सामोरं येणारं. पुन्हा तोच घाट. आता काहीसा परिचित झालेला... आत मात्र त्या वास्तूच्या पोटात उतरणारा काळोखा अरुंद लांबलचक रस्ता. मनावर कसलंसं दडपण आणणारा. आणि मग एक संपूर्ण मोकळी मोठ्ठी खोली. मधोमध एक साधीशी कबर आणि तिथे घुमणारी कुजबुज.<br /><br />अकबरानं ही कबर त्याच्या जिवंतपणीच बांधायला घेतली होती हा अनोखा तपशील बाहेर पडताना कळला आणि मग त्या साध्या अनलंकृत कबरीचे नि त्यावरच्या दिमाखदार वास्तूचे सगळे संदर्भ उलटे-पालटे झाले. या वेळी कुणीतरी परत ’थडगं तर आहे’ अशी संभावना केल्यावर अकबराच्या वतीनं मी विनाकारण चिडले आणि ’आळंदीला नाही का थडगं ज्ञानेश्वरांचं? की ती तेवढी हिंदूंची असल्यामुळे पवित्र समाधी?’ असा उद्धट खोचक प्रश्नही विचारला.<br /><br />पण नावं काहीही द्या. समाधी. कबर. किंवा थडगं. व्हॉटेव्हर...<br /><br />आणि ताजमहाल?<br /><br />त्या वास्तूचं सगळं सौंदर्य तिनं साधलेल्या तोलात आहे. दोन्ही बाजूंच्या गुलाबी दगडातल्या चिरेबंदी घुमटांनी तोलून धरलेली ती मधली हिर्‍यासारखी नाजूक, नजर लक्कन कापणारी वास्तू. तिच्या मृदू रूपावर नजर ठरत नाही. तसाच तिच्या आसपासचा आदबशीर शांततेचा पैस. तिन्ही दिशांच्या महाद्वारांतून मुख्य द्वारापाशी आणून सोडलेला गतीचा आवेग तिथे जणू अदबीनं रेंगाळतो. आणि मग चुपचाप, हलक्या पावलांनी काळोखात पाय बुडवून हलकेच महालापुढच्या विस्तीर्ण प्रांगणात येतो. इतका वेळ उजेडाचं रोखून धरलेलं भान अचानक जणू उधळून दिल्यासारखं होतं आणि आपण त्या मर्यादशील काळोख्या घुमटाखालून एकदम प्रकाशात उडी घेतो. तिथे खेळवलेलं पाणी, हिरवीचार झाडं, रंगीत फुलं आणि मधल्या विस्तीर्ण प्रांगणात उधळलेली खूप सारी माणसं. हा सगळा उधळलेला आवेग पुन्हा एकवर एकवटतो - फोकस्ड होतो - तो थेट या वास्तूच्या पायांशी जाऊन थांबल्यावर. अनवाणी पावलांनी तिथले काहीसे अंधारे जिने चढून जाताना परत एक दिमाखी शांतता आपल्यावर राज्य करत जाते. इतका वेळ सैलावलेले-उधळलेले-खिदळणारे आपण त्या चार उंच मिनारांच्या, तिथून निराळ्याच दिसणार्‌या भव्य, जरबदार आणि तरीही आपल्याश्या वाटणार्‌या जादुई रूपाकडे पाहताना गप्पगप्पसे होत जातो. पायांखालची किंचित चरबरीत लाल-पांढरी फरशीही आता मऊ सोनसळी स्पर्शाची, मोतिया रंगाची झालेली. संगमरवरात कोरलेली नाजूक जिवंत कमळं आणि एखाद्या गूढ काव्यमय नक्षीसारख्या उर्दूतून कोरलेले आयते.<br /><br />आत शिरताना आपण निव्वळ शांत-स्तब्ध झालेले. मृदावून गेलेले. कुणाच्याही समाधीपाशी जाताना व्हावी अशी मनाची गंभीर आबदार अवस्था. आणि हे सारं निव्वळ वास्तूच्या परिणामानं साधलेलं. त्या बापड्या मुमताज वा शाहजहानबद्दल काडीचा आपलेपणा वा ओळख नसतानाही.<br /><br />दी ताज. तेजोमहल. थडगं. व्हॉटेव्हर...<br /><br />धर्म, राज्यकर्ते, जुलूम-अत्याचार, कल्याणकारी राजवट, प्रीती, विखार...<br /><br />काय राहतं मागे? कला? स्फूर्तिस्थान? धर्मप्रेमाचं प्रतीक?<br /><br />की निव्वळ वारसा? सगळं सामावून घेणारा? शरणागत प्रवाही स्वागतशील संस्कृतीचा? तोच तेवढा खरा फक्त बहुधा..<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/5101902922267909808-8635197996792897395?l=meghanabhuskute.blogspot.com' alt='' /></div>Meghana Bhuskutehttp://www.blogger.com/profile/04372215318513246601noreply@blogger.com13tag:blogger.com,1999:blog-5101902922267909808.post-6780484269415459522007-12-06T00:52:00.000+05:302007-12-09T09:38:26.303+05:30कविता. युद्ध. शृंगार. लालभडक मत्सर. रक्तपात-दंगली-खून. चळवळी-क्रांत्या आणि पुन्हा पुन्हा जन्म घेणारी कविता. एकाच चिरंतन तत्त्वाचं अव्याहत चक्र जणू...<br /><br />आपल्या सगळ्यांमधलं हे जे स्पिरिट असतं ना, त्याला संस्कारांनी खूप आकार-उकार देतो आपण. वेळोवेळी काबूत ठेवतो स्वत:चेच सगळे अनावर विकार. तो संयम महत्त्वाचा खराच. पण निरोगी जिवाचं हे तडफडणारं स्पिरिट असतं ना, ते असं शांत नाही बसत. 'माझ्यात काय कमी आहे, म्हणून मी जाऊ देईन ही जगण्याची संधी' असं ज्या त्वेषानं म्हणत असेल एखादा निरोगी, चपळ, सुदृढ, नीती-अनीती न जाणणारा एखादा चित्ता भक्ष्यावर तुटून पडताना; त्याच त्वेषानं जागी होते मनातली ईर्ष्या. नीती-अनीती न जाणताच.<br /><br />"मला तू हवा आहेस आणि तुलाही मी, मग का मानायचे हे संयमांचे बांध? हा कसला निसर्गाचा अपमान?"<br /><br />असा रोखठोक प्रश्न यमी यमाला विचारते. ते रक्ताने भाऊ-बहीण असल्यामुळे त्यांना शरीर संबंध शास्त्रानं निषिद्ध सांगितलेला.<br />हाच प्रश्न विचारते निर्भयपणे लोपामुद्रा अगस्तीला. त्याला संयमानं शरीराची वासना जिंकायची आहे, म्हणून तो तिला शरीरसुख देऊ इच्छित नाही, तो तिचा पती असूनही.<br />हाच प्रश्न विचारते इंद्राणी इंद्राला. त्याला आता तिच्यात रस नाही उरलेला. एकेकाळी त्यांनी धुंद प्रणय अनुभवलेला असूनही. त्याचं सारं लक्ष जिंकलेलं जग वसवण्यात लागलेलं.<br />हाच प्रश्न विचारते अंबा भीष्माला. ती स्वत:चं क्रुद्ध तारुण्य घेउन उभी आणि तो मात्र कुरुकुलासाठी सगळ्या कोवळ्या भावना होमून मोकळा झालेला.<br /><br />पुरुष आणि प्रकृती यांच्यातला हा सनातन वाद. पार वेदकाळापासून चालत आलेला.<br /><br />आपल्यातला हा वाट्टेल त्या परिस्थितीत जगू पाहणारा लसलसता, फोफावणारा, संस्कृतीला जणू जन्म देणारा कोंब खरा? की संयमाचा-संस्काराचा, संस्कृतीला घडवणारा-आकार देणारा बांध खरा?<br /><br />कदाचित दोन्हीही. कुणास ठाऊक...<br /><br />तुला फार आवडणारा कर्ण. त्याचंही तसंच नव्हे का?<br />तसा कर्ण कुणालाही आवडतोच. कुठल्याही न्यायी, स्वाभिमानी माणसाला आवडावा असाच आहे तो. वाट्याला आलेलं सगळं मुकाट पचवून नशिबालाच मान खाली घालायला लावणारा. अबोलपणे सगळे सगळे मान-अपमान हसत जगून जाणारा.<br /><br />पण मला कृष्ण जास्त जवळचा वाटत आला आहे नेहमीच.<br />त्याचं ते सगळं उधळून कुठल्याही गोष्टीत स्वत:ला अर्पून घेणं मोहवतं मला. उतू जाणार्‌य़ा दुधासारखं त्याचं व्यक्तिमत्त्व... अस्सल कलावंतासारखं स्वत:ला जगण्याच्या उल्हासात होमू पाहणारं.. उतू जाणार्‍या दुधासारखं... होमून टाकणारं... किती अर्थपूर्ण शब्द वापरले आहेत दुर्गाबाईंनी... तसाच आहे तो. गोकुळात यशोदेचा आणि राधेचा. मग रुक्मिणी-सत्यभामेचा. मग भीमार्जुनांचा. मग यादवांचा. एकातून दुसरं व्यक्तिमत्त्व जणू उमलत जातं त्याचं. बासरी, रथाचे बंध, तत्त्वज्ञान आणि धनुष्यही. सगळंच कसं उत्कट-संपूर्ण-भरभरून केलेलं. संयम विसरून.<br /><br />याउलट कर्ण. परिस्थितीनं त्याला धगधगणारा संयमच शिकवला फक्त. सतत स्वत:मधल्या तेजाला आवर घालत जगण्याची मुलखावेगळी सक्ती. जणू सगळा ज्वालामुखी कोंडून धरलेला असावा छातीत असा कोंडून धरलेला अनावर आवेग.<br /><br />दोन्ही जणू एकाच शक्तीची रूपं. एक उसळणारं. एक बांधलेलं.<br /><br />हाच का तो बेसिक फरक? द्रविड आणि तेंडुलकरमधला? नसीर आणि अमिताभमधला?<br /><br />तुझ्या आणि माझ्यामधला?<br /><br />कोण महत्त्वाचं? कोण बरोबर? कोण खरं?<br /><br />कदाचित दोन्हीही खरेच. कुणास ठाऊक...<br /><br />आपण आपापले हट्ट हट्टानं लावून धरायला हवेत मात्र! शो मस्ट गो ऑन, यू नो!<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/5101902922267909808-678048426941545952?l=meghanabhuskute.blogspot.com' alt='' /></div>Meghana Bhuskutehttp://www.blogger.com/profile/04372215318513246601noreply@blogger.com14tag:blogger.com,1999:blog-5101902922267909808.post-82129383413860917092007-12-03T21:24:00.000+05:302007-12-06T00:05:50.816+05:30अशीही काही युद्धे खेळावी लागतात,<br />ज्यात निर्णायक पावलांनी आणि निर्विकार चेहर्‌यानं<br />पराभव एखाद्या डोंबासारखा उभा असतो<br />पुढच्याच टप्प्यावर.<br />आपण प्रॅक्टिकल शहाणपणा इत्यादी दाखवून<br />साळसूद माघार घ्यायची आहे की<br />पाठ फिरवण्याचा प्रॅक्टिकल निर्णय घेणार्‌या<br />आपल्याच सूर्याजी पिसाळांची मानवी मजबुरी क्षमाशीलपणे स्वीकारत,<br />बेमुर्वतपणे रक्तबंबाळ होत<br />पुढे घुसून ताठ मानेने मरायचे आहे<br />इतकाच वाव उरतो निवडीला.<br />युद्ध जिंकणे वा हरणे अशा वेळी अगदीच बिनमहत्त्वाचे झालेले.<br />डोळ्यांत उतरलेले गरम लालबुंद आवेगी रक्त<br />आणि डोक्यात उरलेले<br />'मागे फिरायचे नाही-' इतकेच तुटक वेडसर शब्द.<br />बाकी सगळे आपल्या जगातले नव्हेच.<br />अशा वेळी रक्तातला वेडसर मुरारबाजी जिंकतो<br />की रक्तातच दबा धरून बसलेल्या डार्विनच्या बिलंदर पेशी जिंकतात...<br />इतकेच पाहायचे खरे तर.<br />अशा वेळी काय करतात<br />ते खरे तर मला अजूनही उमगलेले नाही.<br />जीव वाचवून मुकाट खरीदावेत<br />शहाण्या रसिकासारखे<br />पिंजर्‌यातले लव्हबर्डस् इत्यादी<br />की झाला-न झालेसा<br />स्वप्नांचा राजवर्खी उदास स्पर्श जपावा<br />बोटांवरला?<br />प्रश्न मोठे भाग्याचे...<br />या असल्या प्रश्नांची उत्तरे देता येणे दूरच राहिले,<br />असले प्रश्न पाडून घेणेही आचरट आणि आत्मघातकी मानले जाते तुझ्या जगात.<br />माफ कर मित्रा...<br />I'm just being foolishly absurd!<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/5101902922267909808-8212938341386091709?l=meghanabhuskute.blogspot.com' alt='' /></div>Meghana Bhuskutehttp://www.blogger.com/profile/04372215318513246601noreply@blogger.com7tag:blogger.com,1999:blog-5101902922267909808.post-91281499231393043362007-11-11T04:03:00.000+05:302007-11-12T15:15:55.296+05:30हा कितवा बरं फेस्टिवल तिचा? मारे "आय नीड अ फेस्टिवल. गॉड नोज्‌ आय नीड वन..." असं घोकत होती खरी ती गेला महिनाभर. पण तरी येणारेय का मजा खरोखर, की नुसतीच ’मज्जा येतेय नाही’ची स्वत:शीच केलेली नौटंकी हा बारीकसा किडा तिला बर्‌याचदा चावून गेला होताच. तरी त्याला तस्सं मागे सारत, मारे सुट्टी-बिट्टी घेऊन, घरी फिल्डिंग लावून तिनं आठ दिवस सिनेमे बघायचा घाट घातला होता. "जावं का आजपासून... की आजचा दिवस निवांत झोपावं घरी जाऊन..." हे डोक्यातलं निरुत्साही चक्र बंद करून टाकत ती शुक्रवारी संध्याकाळी परस्पर ऑफिसातूनच थेटरात पोचली, तेव्हा मात्र फेस्टिवलच्या उत्साहाचा वारा नाही म्हणता म्हणता तिला लागलाच.<br /><br />तसं सगळं काही सालाबादप्रमाणेच तर होतं.<br /><br />फुकट पासावर हक्कानं आलेले पत्रकार. स्पॉन्सरर्सच्या पासांतून आलेला हाय-प्रोफाईल्‌ एथनिक लवाजमा. घरातल्या कर्त्या बायांनी सगळ्या धबडग्यातून सवड काढून वर्षाकाठी एकदाच एखाद्या लग्नकार्यात भेटावं आणि वर्षाची बेगमी करून घ्यावी तश्श्या नियमितपणे आणि घरगुतीपणे फेस्टिवलमधे भेटणारे साधेसुधे इंटुक रसिक. कॉलेज बंक करून आलेली उसळत्या उत्साहातली कारटी. कुणाचं लक्ष आपल्याकडे जातंय का याकडे एक डोळा ठेवून असलेली आणि मग कुणी ओळखीचं स्मित केलंच तर जेमतेम हसल्यासारखं करणारी सेलिब्रिटी स्टेटसच्या काठावरची काही व्यक्तिमत्त्वं. अभ्यासूपणे सिनेमे पाहणारे तंत्रज्ञ. तावातावानं चर्चा-बिर्चा करणारे समीक्षक. लगबगीत असणारे छापपाडू आयोजक. आणि आश्चर्यकारक सहनशीलता नि कार्यक्षमता दाखवत या सगळ्या ’अशक्य’ जमावाला हाकणारे कार्यकर्ते.<br /><br />सगळं तसंच.<br /><br />तरी त्यातल्या तोचतोचपणावर तिचा सध्याचा खास ट्रेडमार्क असलेली चिडचिड न करता हवेतल्या उल्हासाला प्रतिसाद देत ती जरा मनाविरुद्धच खुशाललीय, हे तिचं तिला जाणवलं, तोवर ओपनिंग फिल्म सुरूही झाली होती. मग फेस्टिवलनं ताबा घेतला तिचा...<br /><br />***<br />हा फेस्टिवलचा माहौल आणि त्यातली ’ती’. मीच आहे की ही... मला प्रचंड आश्चर्य वाटतं. शिवाय कथेसारखं काहीतरी लिहितेय की काय मी, असंही एक अंगावर पाल पडल्यासारखं पोट-आश्चर्य वाटून जातं. ही बया आली कुठून? आणि माझ्या घरचं थोडं झालेलं असताना, मी हे व्याह्यांचं घोडं का नाचवायचं? घरी जा... मला काहीही पडलेली नाहीय असं तिरसट उत्तर तोंडावर येतं. पण मग एकदम वाटतं, हे जर कथेसारखं काहीतरी असेल, तर ’ती’ माझ्यापेक्षा वेगळी असणार. तिचे प्रश्नही वेगळे आणि कदाचित उत्तरंही. शिवाय तिच्या आयुष्यात काहीतरी घडतंय, हे काय कमी महत्त्वाचं आहे? कथा आहे, तर सुरुवात-मध्य-शेवट असं काहीतरी असेल आणि कदाचित निष्कर्षवजा उत्तरंही असतील. "माझी" नव्हेत, पण माझ्यासारखीच. तिच्या उत्तरांबद्दलची उत्सुकता मला एकाच वेळी एकदम उतावीळ आणि सहनशील करून टाकते...<br /><br />***<br />तशी मजा-बिजा यायला एकदम आदर्श परिस्थिती. सकाळी उठून बाहेर पडायचं तेच मुळी ’आज कुणाचे बरं सिनेमे पाहू या’ असा गोड प्रश्न मनाशी घेऊन. अर्थात सगळेच क्लासिक्स पाहायला मिळतील हा गैरसमज नव्हता उरला तिच्याजवळ इतक्या फेस्टिवल्सच्या अनुभवानंतर. हेही तसं नव्या मैत्र्या सुरू करण्यासारखंच, हे जाणून होती ती. सुरुवात करताना पुरेश्या उत्साहात आणि शक्य तेवढ्या निर्मळ मनानं करायची. मग आपण किती दुखावतो, किती सुखावतो, काय कमावतो आणि काय गमावतो हे सगळं आपण स्वत: सोडून इतर बर्‌याचशा अनकण्ट्रोलेबल घटकांवर अवलंबून. त्यातल्या त्यात तपासून पाहता येण्यासारखं तेवढं पाहायचं - उदाहरणार्थ शक्यतोवर नवा इंडियन सिनेमा नको. तो हमखास क्रॉसओव्हर विषयावरचा तथाकथित विनोदी वगैरे तरी असणार, नाहीतर मग ’विश्वीकरणाच्या झंझावातात भारतीय मूल्यं जपायला हवीत’ असा गळे काढणारा तरी असणार. अपवाद असतातच म्हणा. पण ठोकताळे केव्हाही सुरक्षित.<br /><br />’पडेल ती किंमत मोजून बेहोश निरोगी मजा की धोपटमार्गानं जाऊन सुरक्षितता-स्थैर्य’ या वादात कायम मित्राशी भांडणार्‌या आपणही जगता जगता बदललो की काय, या विचारानं ती कळवळली आणि मग इतके दिवस न दिसलेली नवीच मजबूरी समजून आल्यासारखी झाली तिला. मित्राची असं नव्हे, एकंदरीतच माणसाची. नेहमी मित्र आठवल्यावर स्वत:चाच राग येऊन होणारा तिचा चरफडाट या वेळी झाला नाही, तेव्हा ती चक्क गडबडलीच. आनंदाचा वा सुखाचा आधार होतो माणसाला असं नाही, कधी कधी माणसं स्वत:च्या सतत चरफडण्याच्या-चिडचिडण्याच्या सवयीचाही आधार करून घेतात. तसंच झालंय बहुधा आपल्याला हा एक नवाच साक्षात्कार झाला तिला.<br /><br />त्या आश्चर्या-आनंदात मग ती चक्क एक कानडी सिनेमा पाहायला थेटरात शिरली. अपेक्षेप्रमाणे तो पुरेसा बटबटीत आणि साचेबंद निघत गेलाही! शिवाय त्यातली नर्स अगदी आदर्श अनाथ बाईनं असायला हवं, तश्शी सोज्ज्वळ-सडी-सुसंस्कृत-सेवाभावी-सुस्वरूप आणि शिवाय कलकत्ता साड्या नेसून वर कुंकूही लावणारी होती. तिला आणि तिची सेवा घेऊन तिला मुलीसारखं वगैरे मानणार्‌या त्या बाबाला पाहताना परत एक सूक्ष्म राग साचत गेला तिच्याआत. त्या बाबासाठी स्वार्थत्याग करून, वर त्याच्या पाया-बिया पडून ती क्षितिजाकडे निघून गेली तेव्हा तर उपरोधिक तोंडं करून तिनं मैत्रिणीला पार वैताग आणला.<br /><br />"कुणी कसं वागावं हा ज्याचा त्याचा निर्णय नाही का? तिच्या सोज्ज्वळ चाकोरीबद्ध वागण्याबद्दल तू चिडचिड करून काय होणारेय कुणास ठाऊक..." या मैत्रिणीच्या शेर्‌यावर मात्र परत एकदा थांबून विचार करणं भाग पडलं तिला. आणि मग ’आजच दिवस साक्षात्काराचाच’ हे मनोमन मान्य करत तिनं थेटरासमोरच्या टपरीकडे मोर्चा वळवला...<br /><br />***<br />एवढी चिडचिड का करत असेल ’ती’, मला मनापासून प्रश्न पडतो. आपल्यासारखाच तिचाही सो-कॉल्ड प्रेमभंग वगैरे झाला असेल? पण अशी चिडचिड करून काय होणार? जी आदर्श संभाव्य उत्तरं आहेत ती शोधलीच आहेत की नाही बाई आपण? मग आता किती टाचा घासून रडलं म्हणून काय बरं होणार? नुसतंच स्वत:चं आयुष्य थांबवून धरल्याचं पाप की नाही? असे अनेक प्रश्न एकदम घाईघाईत मला पडून जातात. या कथेत तिला हे प्रश्न स्वत:लाच पडल्याचं दाखवून तिची चांगली पंचाईत करण्याचा एक माफक दुष्ट विचारही येऊन जातो मनात.<br /><br />पण मग एकदम वाटतं, ’ती’ माझ्यासारखीच असं मीच म्हटलं होतं... पण म्हणजे मीही नुसतंच आयुष्य थांबवून धरलंय....? तिला निदान त्याचा साक्षात्कार तरी झालाय... माझं काय?<br /><br />समाधानकारक स्पष्टीकरणं आणि समर्थनं देता येत नाहीत तेव्हा मात्र माझा नाईलाज होतो. माझीच कथा आणि वर मलाच कोंडीत पकडणार? हॅट! कथेसारखं काहीतरी लिहिण्याचं पाप करतेच आहे मी, तर मग मला थोडा तरी फायदा मिळायला नको का?! मग मी सरळ फेस्टिवलमधल्या इतर काही इंटरेस्टिंग गोष्टींकडे लक्ष वेधून घेतल्यासारखं करून पळ काढायचं ठरवते...<br /><br />***<br />काही अर्थपूर्ण-एक्सायटिंग आणि काही कंटाळवाणेही सिनेमे, त्यावरच्या निरर्थक चर्चा आणि क्वचित प्रसंगी होणारे असले साक्षात्कार सोडले तर इतरही बर्‌याच गोष्टी फेस्टिवलमधे असतात. सिनेमा बुडवून बाहेर कट्ट्यावर बसून करायची भंकस ही त्यातली एक प्रमुख आकर्षक गोष्ट. सगळं काही आतल्या आत कोंडून टाकून वर निर्विकार राहण्याच्या तिच्या सध्याच्या प्रयत्नांना तर विशेष सूट होणारी. दिवसाच्या - वा रात्रीच्याही - कुठल्याही प्रहरी कटिंग मागवून, गॉसिप्स करून, क्वचित एखाद्याच समजूतदार वाक्यातून सगळ्या फ्रस्टेशन्सवर फुंकर घालून दोस्ती देऊ करणारी ही भंकस. यंदाच्या फेस्टिवलमधी तिनं ती मनापासून एन्जॉय केली.<br /><br />झालंच तर एकमेकांना टाळू पाहणार्‌या दोन माणसांना एकमेकांवर सोडून, आपण समोर दात काढत उभं राहण्यातली गंमत. आपल्याला फारसं सोईचं नसलेलं कुणी आपल्याला भेटलंच, तर आपण त्या गावचेच नाही असा चेहरा करून वेळ निभावून नेणं... महारटाळ पत्रकार परिषदांमधे काईच्या काईच अचाट आचरट प्रश्न विचारून मग सरळ गायब होणं... ओपनिंग आणि क्लोजिंग सेरिमनीत व्यासपीठावर चालणारा अभूतपूर्व विनोदी गोंधळ...<br /><br />आणि खेरीज काही अंतर्मुख वगैरे करणारे सिनेमेही.<br /><br />नाही म्हणता म्हणता खरंच मजा येत गेली की तिला. इतकी, की निव्वळ स्वत:ची कीव करून एक सिनेमा घळघळा रडत पाहणारी ती, बाहेर पडल्यावर स्वत:लाच चक्रम आणि हट्टी म्हणण्याइतकी निवळली. एका डेन्जरस पकाऊ समीक्षिकेला टाळण्यासाठी चार पत्रकारांनी जिवाच्या आकांतानं केलेली पळापळ पाहून खुदकन हसा-बिसायलाही आलं तिला.<br /><br />जुन्या मित्र-मैत्रिणींच्या कोंडाळ्यात ५-६ दिवस असे खतरनाक वेगात संपले आणि दुसर्‌या दिवशी ऑफिसला जायचंय, हे तिच्या लक्षात आलं तेव्हा ती एकदम गळपटलीच. सगळे साक्षात्कार आणि लाईफ-बिईफबद्दलचे समंजस फण्डे जमेस धरूनही तिला धैर्य काही गोळा करता येईना. परत एकदा तेच सगळं. तेच चेहरे, तीच टाळाटाळ, तोच रोज उठून नव्यानं होणारा मनस्ताप. काय करावं काही सुचेचना. त्याच तिरीमिरीत "मला भूक लागलीय, चल काहीतरी खाऊ या" असा वैताग निर्वाणीचा सूर लावत तिनं मैत्रिणीला कटकट केली, तेव्हा तिला परत एकदा मित्राचे ठाम शब्द आठवले - काही भूक-बिक लागली नाहीय तुला. डोकं फिरलं की भूक लागलीय हे एक सोप्पं उत्तर फेकून मोकळी होतेस तू, हे तुझ्या लक्षात आलंय का?<br /><br />यावर मात्र न भूतो न भविष्यति असा तिळपापड झाला तिच्या अंगाचा आणि ती ऑलमोस्ट हिस्टेरिकली ओरडली मैत्रिणीवर - "दुसरं-तिसरं काही नाही, मला भूकच लागलीय." "पण मी कुठे काय म्हणतेय, जाऊ या ना..." असं डिफेन्सिव्हली पुटपुटणार्‌या मैत्रिणीला कळलंच नाही तिच्या उद्रेकाचं कारण.<br /><br />या टोटल फिल्मी अनावर आठवणी-बिठवणींतून कसं बाहेर पडायचं ते न कळून ती पार हताश झाली...<br /><br />***<br />असं काही आपण तर नाही बुवा केलेलं... मी नीट आठवून म्हणते स्वत:शीच. ’काय तरी एकेक चमत्कारिक माणसं.. नाही जमली एखादी गोष्ट मनासारखी. ठीकाय.. इतका मनस्ताप कशाला करून घ्यावा..’ असली भोचक प्रतिक्रिया माझ्याही डोक्यात सहजच जाते उमटून.<br /><br />पण खरा वाईट भाग हा, की हे सगळं तिथेच थांबत नाही. आपण असं काही केलेलं नाही हे खरंच. पण असं काही करू शकलो असतो नक्कीच, हे विसरता येत नाही. "मनस्तापाच्या आणि समजूतदारपणाच्या गोष्टी कुणाला सांगता? माझ्यातला असला-नसलेला सगळा जीव उधळून केलाय मी हा जिवावरचा उत्कट मूर्खपणा. इतक्या सहज सोडून द्यायला काय लिपस्टिकची शेड आहे ती चार दुकानांत न मिळणारी? व्हाय डोण्ट यू पीपल अंडरस्टॅण्ड, इट्स नॉट अबाउट एनीबडी एल्स बट माय ओन इण्टेन्सिटी...." हा माझाच व्याकुळ संताप परत एकदा जिवंत होऊन उभा राहतो माझ्यासमोर.<br /><br />मग मात्र मी थोबाडात मारल्यागत गप होऊन जाते... ’तिची’ गोष्ट शेवटापर्यंत न्यायला हवी.. त्यातूनच मिळतील कदाचित काही उत्तरं.. काही नवे रस्ते, याही खात्री पटायला लागलेली मला हळूहळू...<br /><br />***<br />हजार समजावणीच्या क्षणांनी आणि निर्धारी, स्वाभिनामी संकल्पांनी न दिलेला तो क्षण प्रत्यक्षात तिच्या आयुष्यात आला तो अगदी अनपेक्षित साधेपणानं.<br /><br />कुठलीही परिपूर्ण कलाकृती एक उदास संपूर्ण आनंद देऊ करते अनुभवणार्‌याला. सगळं काही उमगलेलं, त्यामागची अपरिहार्यता कळून चुकलेली, तरीही ’गमते उदास’ हे आहेच आणि विचारशक्तीला-संवेदनेला मात्र एखाद्या दुधारी शस्त्रासारखी लखलखती धार चढलेली.<br /><br />एका औटघटकेच्या पण उत्कट नात्यावरचा सिनेमा होता तो. जेमतेम काही तासांचं आयुष्य लाभलेल्या, पण त्या दोघांच्या मनात चिरंतन होऊन राहिलेल्या नात्याची ती गोष्ट. ती पाहून कितीतरी वेळ उलटून गेला तरी तिनं दिलेलं ताजेपण तस्सं शिल्लक होतं तिच्याआत. तिचा मित्रही तर तस्सा ताजा शिल्लक होता तिच्याआत. तिच्या संतापालाही न पुसता आलेले त्याचे ठसे तस्से उमटून होते तिच्या मातीत...<br /><br />आता त्या नात्याला जिवंत भविष्य नाही, हे मान्य करता करताच त्या नात्यानं दिलेली श्रीमंतीही लख्ख दिसून आली तिला. ऐन प्रेमाच्या दिवसांत केलेल्या एका रोमॅण्टिक कवितेचे शब्द नव्यानंच आठवले -<br /><br /><p>तुला पत्र लिहिलं होतं,<br />तेव्हाही चंद्र असाच खिडकीबाहेर थांबून राहिलेला.<br />आजही तसाच.<br />चंद्रसाहेब दिसत राहणार,<br />चंद्रसाहेब असत राहणार.</p><p>पण इथल्या दगडी फरसबंदीवर उमटलेले तुझ्या पावलांचे ठसे,<br />अवेळच्या पावसाचं त्यांत साठून राहिलेलं हे पाणी,<br />आणि त्यात सांडलेले हे चंद्राचे काही लखलखते तुकडे.<br />दर पावसात,<br />दर पौर्णिमेला...<br />चंद्रसाहेब दिसत राहणार,<br />चंद्रसाहेब असत राहणार.</p><p>जगातल्या सगळ्या तुटल्या- न तुटलेल्या, अनेकार्थांनी श्रीमंत करून जाणार्‌या नात्यांचे चंद्र असेच असत असणार आहेत... हे मनोमन स्वीकारून टाकलं तिनं. </p><p>तिचा यंदाचा फेस्टिवल ’सुफळ संपूर्ण’ झाला...</p><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/5101902922267909808-9128149923139304336?l=meghanabhuskute.blogspot.com' alt='' /></div>Meghana Bhuskutehttp://www.blogger.com/profile/04372215318513246601noreply@blogger.com7tag:blogger.com,1999:blog-5101902922267909808.post-70506529465323390862007-11-06T09:53:00.000+05:302007-11-06T09:59:33.766+05:30बिनओळींच्या कागदावर लिहिण्यातली गंमत काही औरच.<br /><br />कोरा करकरीत कागद आणि आपण. अधेमधे साधा ओळींचाही आसरा नाही. आपण संपूर्ण निराधार. समोर काहीतरी अफाट सुंदर अंतहीन पसरलेलं असावं अशी मन दडपून टाकणारी, पाऽऽर एकटं वाटायला लावणारी भावना. ’सर्वांगानं भिडावं - काय होईल ते होईल’ अशी उद्धट ओढ आणि ’आपण नेहमीसारखी माती खाणार...’ अशी नर्व्हस करून टाकणारी बर्फगार भीतीही...<br /><br />कोर्‌या कॅनव्हाससमोर उभ्या राहिलेल्या चित्रकाराला किंवा सोत्कंठ प्रेक्षागारासमोर उभ्या ठाकलेल्या एकाकी नटाला नेमकं काय वाटत असेल याचा शतांशानं का होईना, पण अनुभव देऊन जातो हा कोरा कागद.<br /><br />ती गंमत रेखीव कागदात नाही. आई-बापांनी आखून दिलेल्या रस्त्यावर निमूटपणे चालून नीट शहाण्यासारखं यशस्वी-बिशस्वीही व्हावं तसं वाटतं ओळी आखलेल्या कागदावर लिहिताना...<br /><br />कधी कधी एखाद्या भाग्यवान क्षणी मनासारखं पांढर्‌यावर काळं होतंही. अशा वेळी मला हटकून ’रंगीला’मधल्या त्या वल्ली दिग्दर्शकाची आठवण येते. "अपनी कॉम्पिटिशन यहाँके डिरेक्टर्ससे हैंही नही..." असं म्हणणारा, पैसे वाचवण्यासाठी निर्मात्यानं बसच्या ऐवजी रिक्षा देऊ केल्यावर भन्नाट उखडणारा तो दिग्दर्शक खरा तर त्या कथानकात कुठेच महत्त्वाचा नव्हे. पण त्याचं ते मनस्वी आर्टिस्टपण दोन-चार फटकार्‌यातूनही नीट लक्षात राहून जातं. सिनेमातला सिनेमा संपल्यावर प्रेक्षकांनी केलेला पसंतीचा जल्लोष म्हणजे आपल्या हक्काची दाद आहे, अशा थाटात स्वत:वरच खूश झालेली त्याची ती मुद्रा... ’मोहम्मद बिन तुघलक’ हेच एक नाव त्याला शोभेल! वाटेवरल्या धोक्यांची आणि त्यात पणाला लागलेल्या सर्स्वस्वाची लख्ख जाणीव, ते सारं पार करून येताना आलेला आत्मविश्वास आणि कलाकाराच्याच मुद्रेवर उमटू शकेल अशी लोभस धन्यता...<br /><br />एखाद्या दुर्मीळ भाग्यक्षणी तो दिग्दर्शक होऊन जाण्याइतके नशीबवान ठरतोही आपण. नाही असं नाही. पण असे क्षण दुर्मीळच... एरवी <a href="http://samvedg.blogspot.com/2007/10/blog-post_08.html">संवेद</a> म्हणतो तशी - "आणि शब्द सापडलेच नाही तर? अर्थांचे कोलाज परत मागाल मला सारे?" अशी अवस्था.<br /><br />आत्ममग्न समाधानाचे क्षण विलक्षण दुर्लभ आणि तसेच क्षणभंगुरही. तेवढ्या औटघटकेच्या श्रीमंत सोनेरी स्पॉटलाईटमधून बाहेर पडल्यावर सगळेच सामान्य ब्लॅकाउट्स. सगळी आभासी जादू हिरावून घेणारे. "शी:, हे लिहिलं आपण?" असा स्वत:चाच अविश्वासयुक्त राग आणि प्रामाणिक शरम. "बास झाला आचरटपणा" असा घोर, प्रामाणिक निश्चय ही अशा वेळा साधून येणारी नियमित बाब.<br /><br />तरीही बेशरमपणे परत एकदा पांढर्‌य़ावर काळे करण्याची वेळ येतेच. तेव्हा आपल्याच बेशरमपणाचा, लोचटपणाचा, नाईलाजाचा जो बेक्क्कार तिटकारा वाटतो, त्याची तुलना कशाशीच होणार नाही.<br /><br />आतलं सगळं बेगुमानपणे बाहेर उधळून टाकण्याची तीव्र गरज आणि "पुरे झाला फजिता..." असा ठाम कठोर आवाज स्वत:चाच. दोन्ही एकाच वेळी.<br /><br />यालाही ’रायटर्स ब्लॉक’ म्हणतात? कुणास ठाउक...<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/5101902922267909808-7050652946532339086?l=meghanabhuskute.blogspot.com' alt='' /></div>Meghana Bhuskutehttp://www.blogger.com/profile/04372215318513246601noreply@blogger.com6tag:blogger.com,1999:blog-5101902922267909808.post-53525872081188338932007-10-31T01:41:00.000+05:302007-10-31T01:49:13.164+05:30सांस्कृतिक कार्यक्रम तसे गावाला नवे नव्हेतच. गाणं, नाटक, चर्चा-बिर्चा, मुलाखती, व्याख्यानं... सगळ्यात तशी वरघटून गेलेली मी. पण परवाच्या मुलाखतीच्या कार्यक्रमाला जाताना मात्र बर्‌याच दिवसांनी जुन्या घरी परतल्याचा ’फील’ यावा, तसं झालं. प्रत्यक्षात अप्रूप-कौतुक किती होतं मला कार्यक्रमाचं कुणास ठाऊक.. ’फॉर ओल्ड टाईम्स सेक...’ प्रकारच्या हुरहुरत्या-निसटत्या आनंदाचाच भाग जास्त असल्यासारखा...<br /><br />नाटकाच्या जादूनं इतकं भारल्यासारखं व्हायचं, की साधं ग्रीन-रूममधे शिरतानाही बेक्कार धडधडायचं छातीत. त्याला कितीसे दिवस झाले? ए. सी., पर्फ्यूम्स, मेक-अप आणि चहा यांचा तो विलक्षण उत्तेजक गंध. आनंद, एक्साईटमेंट आणि एक विचित्र दडपण यांनी वाढलेले छातीचे ठोके. तिथल्या मंद-सोनेरी प्रकाशातला, धीरगंभीरपणे मेक-अप उतरवणारा वीरेन्द्र प्रधान आणि त्याचा शांत आत्ममग्न चेहरा. इतका लख्ख कोरला गेला आहे तो डोक्यात, की अजुनी ’स्ट्र’ला त्याचाच चेहरा दिला जातो आपसूक...<br /><br />प्रमुख पाहुणे म्हणजे आपल्या बापाची जहागीर असल्याच्या थाटात उत्सुक चाहत्यांवर डाफरणारे मंडळाचे दीडशहाणे कार्यकर्ते आणि त्यांना शहाजोगपणे बाजूला सारून, चुपचाप आत घुसून आशुतोष गोवारीकरला गाठणारी मी. त्याच्या रोखठोक प्रामाणिक मुलाखतीचे रंग डोक्यात पुरते ताजे. त्याच्या किंचित मिश्कील, प्रश्नार्थक मुद्रेला तसंच हसर्‌या नजरेचं उत्तर देत त्याला विचारलं होतं, द्याल का सही? ’हात्तेरेकी!’ असं म्हणून त्यानं झोकात सही करून दिली तेव्हा त्याच्यावरही क्षणभर विश्वासच नव्हता बसला...<br /><br />तसाच मारे जागा धरून ठेवायला म्हणून घाईघाईत गाठलेला सेवासंघातला सानेकरांच्या गज़लांचा कार्यक्रम आणि जेमतेम साडेतीन प्रेक्षकांनी ’भरलेला’ तो भला मोठा हॉल. आयोजक, माझ्यासारखे कुणी तीन-साडेतीन अतिहौशी रसिक आणि चक्क वाती वळायला येऊन बसलेल्या एक ’ए’कारान्त आजीबाई. आयोजकांच्या वतीनं मलाच मनापसून शरमल्यासारखं झालेलं. आणि तरी आश्चर्यकारक चढत्या गतीनं रंगत गेलेला तो कार्यक्रम. त्यातल्या ’तुझ्या डोळ्यांमधे गहिर्‌या, असा मी हिंडतो आहे’नं किती काळ साथ पुरवलीय...<br /><br />शनिवारची रिकामी संध्याकाळ बळेच भरून टाकायला ’मॅजेस्टिक’मधे टाकलेली चक्कर आणि काउंटरपाशी गप्पा मारणारे चक्क आख्खे जिवंत खरे-खुरे सामंत. त्यांच्या हातात त्यांचंच कोरं पुस्तक कोंबत त्यांची सही मागितली, तेव्हा ’अरेच्चा, मला ओळखता की काय’ असं काहीसं पुटपुटत त्यांनी नाव विचारलं. आणि ते सांगितल्यावर ’वा, वा... पेठे व्हा’ असं म्हणाले. त्या सगळ्या अनपेक्षितपणाच्या आनंदात मित्राशी झालेलं एक मोठ्ठं भांडण आपणहून मिटवून टाकलेलं आणि ती उदास रिकामी संध्याकाळ पाहता पाहता रंगीत-झगमगती होऊन गेलेली...<br /><br />’ग्रहणम्‌’ नावाचा एक अप्रतिम सुरेख सिनेमा फेस्टिवलमधे पाहिलेला. बाईच्या आयुष्याचे सगळे चढ-उतार आणि त्याबद्दलची तिची सोशीक सखोल समजूत... हे सगळं टिपलं होतं त्यानं त्या लहानश्या कथानकात. तेही काळ्या-पांधर्‌या रंगांत. त्याचं जाडेभरडेपण अधोरेखित करून दाखवायला म्हणून त्यानं अखेरीस वापरलेल्या काही लख्ख रंगीत, उजळ फ्रेम्स... काय माध्यमावरची पकड म्हणावी ही, अशा कौतुकात थेटराबाहेर पडत असतानाच समोर उभा राहून हसतमुखानं अभिनंदनं स्वीकारणारा दिग्दर्शक. अगदी आपल्या वयाचाच असावा इतका पोरगेलासा ताजा-हसरा चेहरा. परवा-परवापर्यंत त्याचं कार्ड जपून ठेवलं होतं नकळत...<br /><br />आभारप्रदर्शन ऐकून उगाच रसभंग होईल याची प्रामाणिक भीती आणि म्हणून उद्धटपणाचा आरोप पत्करून मेघना पेठेची मुलाखत ऐकून घाईघईत काढलेला पळ. तेव्हा खुद्द तिची सही घ्यायला जायचीही भीतीच वाटली होती, इतका अनाघ्रात ताजा अनुभव रक्तात साठवलेला. मग तो सगळा अनुभव कागदावर ओतेपर्यंत कुणाशी बोलायलाही जमलं नव्हतं धड...<br /><br />आणि तरीही...<br /><br />परवा सौमित्रची मुलाखत ऐकायला जाताना मलाच माझा उत्साह लटका वाटणारा. तिथे जाऊनही मी ’हॅट, मराठी पुस्तकांच्या दुकानाचा वर्धापनदिन आणि जमलेली सगळी टाळकी पेन्शनीत निघालेली, मरणार वाटतं खरंच भाषा माझी..’ असल्या व्यर्थ चिंतेत चूर. सौमित्र आणि प्रभावळकर अशी स्टार दुक्कल समोर असूनही मी मुलाखतकार बाईंच्या शाळा-मास्तरू प्रश्नांवर उखडलेली. सौमित्रनं सादर केलेली कविताही चक्क ’बिलंदर सराईत परफॉर्मन्स’ वाटला मला...<br /><br />घरी परतताना ’वा, मजा आली’ असं म्हणायचं असल्यास, तशी मुभा होतीच. पण का कुणास ठाऊक, असं म्हणायला जीभ रेटेना... एक्साईट होण्याच्या स्वत:च्या संपून गेलेल्या क्षमतांवर, उलटणार्‌या दिवसांसोबत स्वत:त येत गेलेल्या निबरपणावर चरफडावं; की ’आता असे उठल्या-सुटल्या कशानंही भारावून नाही जात आपण... शहाणे-बिहाणे झालो की चक्क’ अशी स्वत:चीच पाठ थोपटावी ते कळेचना...<br /><br />संदीपचे शब्द आठवले परत एकदा (!) - ’शेपटीच्या टोकावरचे हट्ट सरऽऽऽळ होत जातात...’<br /><br />तसंच की काय हे?<br /><br />वाढत्या वयासोबत येत गेलेली ही ’सो कॉल्ड’ मॅच्युरिटी की नुसतंच मद्दड कातडीचं निबरपण...<br /><br />की एकाच नाण्याच्या दोन अपरिहार्य बाजू?<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/5101902922267909808-5352587208118833893?l=meghanabhuskute.blogspot.com' alt='' /></div>Meghana Bhuskutehttp://www.blogger.com/profile/04372215318513246601noreply@blogger.com9tag:blogger.com,1999:blog-5101902922267909808.post-33572556131428999262007-10-29T23:05:00.000+05:302007-10-31T10:56:13.929+05:30'आपला' पुरुष हवा असं म्हणते बाई<br />तेव्हा काय अभिप्रेत असावं तिला -<br />या प्रश्नाची लाख अलवार उत्तरं झिरपत गेली मनात,<br />तुला 'आपलं' म्हटलं तेव्हा.<br /><br />नजरेतली उनाड फुलपा़खरी मिश्किली सहज वाचत जाणारा मित्र<br />शरीराच्या अनवट वाटांनी अज्ञातातले प्रदेश उलगडत नेणारा प्रियकर<br />स्वामित्वाच्या रगेल अधिकाराचं उद्धट-आश्वासक आव्हान पुढ्यात फेकणारा शुद्ध नर<br />आणि भिजल्या नजरेची कोवळीशार जपणूक पावलांखाली अंथरणारा बापही.<br />ही सगळी नाती रुजत गेली तुझ्या-माझ्यामधल्या मातीत,<br />तुला 'आपलं' म्हटलं तेव्हा.<br /><br />तुझ्या स्वप्नील नजरेत बिनदिक्कत हरवून जाताना<br />तु़झ्या मोहासाठी लालभडक मत्सराशीही रुबरु होत जाताना<br />निर्लज्ज होऊन तु़झ्या स्पर्शाला साठवताना - आठवताना<br />तुला कुशीत घेऊन लपवून ठेवावं सगळ्या जगाच्या नजरेपासून<br />असं आईपण माझ्या गर्भात रुजवत जाताना<br />बाई आणि आईही जागत गेली माझ्याआत,<br />तुला 'आपलं' म्हटलं तेव्हा.<br /><br />आणि आता,<br />थेट 'शोले'मधल्या त्या सुप्रसिद्ध सीनची आठवण यावी<br />तशी ही नात्यांची छिन्नविच्छिन्न कलेवरं आपल्या दोघांमध्ये ओळीनं अंथरलेली.<br />भयचकित हुंदका गोठून राहावा ओठांवर<br />आणि सगळ्या बेडर उल्हासावर दु:खाची काळीशार सावली धरलेली.<br />तरीही सगळ्या पडझडीत क्षीणपणे जीव धरून राहावी कोवळी ठकुरायन<br />तशी एकमेकांबद्दलची ओलसर काळजी अजुनी जीव धरून राहिलेली.<br />तिचं कसं होणार हा एक यक्षप्रश्न तेवढा उरलेला<br />आता तुझ्या-माझ्यामधल्या उजाड़ प्रदेशात,<br />या सगळ्या विध्वंसासकट<br />तुला 'आपलं' म्हटलं तेव्हा.<br /><br />प्रदेश उजाड खरेच...<br />पण या आणि अशा अनुभवांना पचवत जाते,<br />तेव्हाच तर बाई ’आपला’ पुरुष मागू पाहते...<br />आपसूक मिळून गेलेलं एक कसदार उत्तर.<br />कसल्याच दु:खांची क्षिती न बाळगता<br />तुला ’आपलं’ म्हटलं तेव्हा.<br /><br />'आपला' पुरुष हवा असं म्हणते बाई<br />तेव्हा काय अभिप्रेत असतं तिला -<br />या प्रश्नाची लाख अलवार उत्तरं झिरपत गेली मनात,<br />तुला 'आपलं' म्हटलं तेव्हा.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/5101902922267909808-3357255613142899926?l=meghanabhuskute.blogspot.com' alt='' /></div>Meghana Bhuskutehttp://www.blogger.com/profile/04372215318513246601noreply@blogger.com13tag:blogger.com,1999:blog-5101902922267909808.post-91424523358288853362007-10-22T22:45:00.000+05:302007-10-22T23:00:17.942+05:30दर वर्षी त्यांच्या दर्जावर चर्चा रंगतात. वाद-विवाद झडतात. ही समृद्धी नसून उधळपट्टी आणि पर्यायानं सूज कशी आहे याचे आलेख हिरिरीनं मांडले जातात. तरी भरपूर नवे-जुने दिवाळी अंक निघतात, खपतात, त्यांच्या भिश्या रंगतात, ते वाचले जातात, निर्यात होतात, दुकानांतून - वाचनालयांतून - घरोघरी - देशी - परदेशी - रद्दीवाल्याकडे - तिथून पुन्हा एखाद्या हौशी वाचकाकडे... रिसायकल होत राहतात. दुसर्‌या कुठल्या भाषेत या अशा वार्षिकांची परंपरा नाही. अनियतकालिकांची चळवळ क्षीण होऊन गेल्यानंतरही हे सो-कॉल्ड स्वस्त साहित्य अजूनही जीव धरून आहे. त्या त्या काळातल्या महत्त्वाच्या साहित्य प्रवाहांचं प्रतिबिंब अजूनही लख्खपणे दाखवतं आहे.<br /><br />’खरं साहित्य कुठे फळतंय ते त्या ’yz’ ना माहीतच नाहीये’ हे संवेदचं वाक्य खरंच. कारण एरवी साहित्यातल्या अनेक प्रवाहांचं प्रतिबिंब दाखवणार्‌या दिवाळी अंकांनीही ब्लॉगविश्वाची दखल घेतलेली नाहीच! आता निव्वळ ’आठवणींचे कढ’ किंवा ’स्वरचित कविता छापण्याची हौस’ या प्राथमिक अवस्थांतून ब्लॉगविश्व काहीसं बाहेर पडत असलं तरीही.<br /><br />तरीही... तरीही त्यांचं मोल कमी होत नाही. वर्षानुवर्षं दर्जा टिकवून असणार्‌या - चाकोरीबाहेरचे दमदार विषय देणार्‌या ’अक्षर’पासून खानदानी बैठक सांभाळून असणार्‌या ’मौजे’पर्यंत... धूमकेतूसारख्या लख्ख चमकून लुप्त झालेल्या ’चार्वाक’पासून संपादिकेचा आगळावेगळा ठसा घेऊन येणार्‌या ’शब्द’पर्यंत... काहीश्या बोजड म्हणता येतील अश्या चर्चांनी विद्वत्त्जड-भारदस्त वाटणारे ’सत्याग्रही’-’युगांतर’ आणि टिपिकल पुणेरी बाजाचा पण, काटेकोरपणे दर्जा आणि वेगळेपण सांभाळून असणारा ’साप्ताहिक सकाळ’...<br /><br />किती नावं घेतली तरी काही ना काही सुटून जाणारच...<br /><br />या निमित्तानं तुम्हीही लिहा दिवाळी अंकांवर. टॅग करणं तसं निमित्तमात्रच. मी या मंडळींना टॅग करतेय.. पण ’खो’ तुमच्यापर्यंत पोचण्याआधीही तुम्ही लिहू शकताच!<br /><br /><a href="http://marathisahitya.blogspot.com/">नंदन<br /></a><br /><a href="http://abhickul.blogspot.com/">अभिजीत कुलकर्णी</a><br /><br /><a href="http://maunraag.blogspot.com/"><span class="">ट्युलिप</span> </a><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/5101902922267909808-9142452335828885336?l=meghanabhuskute.blogspot.com' alt='' /></div>Meghana Bhuskutehttp://www.blogger.com/profile/04372215318513246601noreply@blogger.com11tag:blogger.com,1999:blog-5101902922267909808.post-48964513553141424412007-10-20T21:49:00.000+05:302007-10-20T21:51:15.617+05:30<strong>गणपती आणि इन जनरलच देव-धर्म-संस्कृती-सण-समारंभ-सोहळे यांच्याबद्दल नाराजीचा सूर लावल्यामुळे कुणाच्या भावना दुखावणार वगैरे असतील तर पुढे वाचू नका. हा मजकूर तुमच्यासाठी नाही.</strong><br /><br />मी प्रामाणिकपणे प्रयत्न करून पाहिलाय, की आपल्यालाही चार लोकांसारखं गणपती आल्यानंतर उत्साही वगैरे वाटावं. पण तसं होत नाही. आधीच पावसाची नवलाई संपून ’पुरे आता, टळा’ या प्रकारचा मूड झालेला असतो. रिपरिपणारा पाऊस, खड्डे, चिखल, रस्त्यावरून तुंबलेलं पाणी आणि त्यात तरंगणारा कचरा... आणि मग शिवाय गणपती.<br /><br />गणपती, त्याचा लडिवाळ आकार, त्याचं बुद्धीची देवता वगैरे असणं आणि संस्कृती-बिंस्कृती सगळं ठीक आहे, पण आता मला नाही त्यात फारशी मजा वाटत, तर कुणाची काही हरकत आहे का? पण नाही. एकदा गणपती हा शब्द उच्चारला की तुमच्या भावना कश्या उचंबळून इत्यादी आल्याच पाहिजेत. नाहीतर तुम्ही उद्धट. बरं, तेवढ्यावर भागत नाही. आपण ज्यांना वर्षाकाठी फक्त एकदाच पाहतो अशा नातेवाईक कम परिचितांकडे जा, त्यांच्या थर्माकोलच्या भीषण सजावटी पहा, तळलेल्या पोह्यांचा (किंवा मक्याचा) भयानक गोड चिवडा आणि ते पिठूळ लागणारे, त्रिकोणी खोक्यातून येणारे (यात काय मस्णी गोम आहे कुणास ठाऊक), ’काजू मोदक’ नावाचा अपमान करणारे गोळे खा आणि कोरे कपडे चिखलापासून सांभाळायची कसरत करत दिवसाकाठी साधारण तेरा-साडेतेरा घरं घ्या. काय डोंबलाची गंमत?<br /><br />हां, आता कुणाला बोंबलायची हौस फिटवून घ्यायची असेल, तरी मी समजू शकते. पण मला तीही हौस नाही. मॅडसारखं देवाच्या पुढ्यात उभं राहून ’येई हो विठ्ठले...’ किंवा ’गरुडावर बैसोऽऽऽऽऽऽऽऽनी’ ओरडण्यात नाही बुवा मज्जा वाटत. ते नाही तर नाही, ब्राह्मणी पद्धतीत शांतपणे अथर्वशीर्षाची आवर्तनंही करून पाहिलियेत मी. पण ह्यॅ:! पार मूर्खासारखं वाटतं. एकच एक स्तोत्र आपलं परत परत परत परत म्हणायचं. काय अर्थ?<br /><br />मोदक या कम्पल्सरी लोकप्रिय पक्वान्नाचंही मला प्रेम नाही. एखादा बरा लागतो गरम असेल (उकड लुसलुशीत शिजली असेल, सारण खमंग असेल आणि तूप रवाळ-ताजं असेल) तर. पण तेवढ्यासाठी तो गणपती आणि आरत्या नावाचा तासंतास ताटकळवणारा प्रकार आणि बेक्कार ध्वनिप्रदूषण सोसायचं? एवढे काही छान नाही लागत मोदक.<br /><br />भरीत भर म्हणून तो टिळकांनी माथी मारून ठेवलेला सार्वजनिक गणपती नावाचा प्रकार. कसली जागृती आणि आणि कसलं काय! ’ओ’ येईस्तोवर केलेल्या त्या फिरत्या लाइटिंगमधे सौंदर्य असतं, की त्या निर्बुद्ध हलत्या पुतळ्यांच्यात? की तिथे केलेल्या दारूबंदी इत्यादी देखाव्यात?<br /><br />यात विरुद्ध बाजूनं बोलण्यासारखेही बरेच मुद्दे आहेत. सार्वजनिक उन्मादाला वाट काढून देण्याची गरज, सांस्कृतिक भूक भागवण्याची सोय, विचार न करता माथा झुकवण्यामधली सोईस्कर मानसिक शांती, ’साजरं’ करण्यासाठी निमित्त इत्यादी इत्यादी. थोडीफार फिरवाफिरवी केली तर ते गोकुळाष्टमी, नवरात्र, दिवाळी या सगळ्या सणांनाही लागू पडतात. पण अर्थपूर्णता संपून गेलेली प्रतीकं निव्वळ कर्मकाडातल्या गंमतीसाठी जपणं मला करायचं नसेल, किंवा मुळात मला त्यात फारशी गंमत येत नसेल, तर ती न करण्याचं, तिच्या विरोधात बोलण्याचं स्वातंत्र्य मला असणार आहे की नाही हा मुद्दा आहे. की तिथेही भावना दुखावल्या अशी सोईस्कर बोंब आपण मारणार आहोत?<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/5101902922267909808-4896451355314142441?l=meghanabhuskute.blogspot.com' alt='' /></div>Meghana Bhuskutehttp://www.blogger.com/profile/04372215318513246601noreply@blogger.com12tag:blogger.com,1999:blog-5101902922267909808.post-64039155741772948702007-10-13T12:05:00.000+05:302007-10-13T12:18:34.303+05:30पुन्हा एकदा मी का लिहितेय त्याचं समर्थन करणार होते.. पण नको. डझण्ट मेक एनी सेन्स. :)<br /><br />आत्ता आपण खरोखरच एकमेकांच्या समोर नसतो तर फार बरं झालं असतं. माझा जीव खरोखरच इतका अडकला आहे का तुझ्यात, की हे नुसतेच आकर्षणांचे मोह... हट्टीपणाने घर-दार व्यापून बसलेले... ते पडताळून पाहता आलं असतं. समोर माणूस नसताना, तो तसाच्या तसा जागता राहिला मनात... कुठलंच प्रतीक वा मृत आठवण बनून न राहता.. जिवंत संवाद घडला त्याच्याशी तो समोर नसूनही...<br /><br />तर म्हणावं... की होय, माझा जीव गुंतला आहे तुझ्यात.<br />पण आत्ता?<br /><br />आत्ता तू रोज दिसतोस. एकमेकांच्या अवस्थांचे अंदाज न लावण्यातच सगळी असेल नसेल तेवढी शक्ती खर्च होऊन जाते. रात्रीला आपण पार कंगाल. विखुरलेल्या स्वत:ला कसंबसं गोळा करून निवार्‌याला जाऊन पडणे एवढं एकच माफक ध्येय जपू शकणारे... कसली स्वप्नं आणि कसली ध्येयं...<br /><br />म्हणून जमेल तितक्या लवकर तुझ्या डोळ्यांसमोरून उठून जायचंय. तू खरंच मजेत आहेस का..... हा विकृत प्रश्न नको आणि जीवघेणे अंदाज नकोत. स्वत:ची रोज उठून परीक्षा पाहणं नको आणि तुझी घेऊन तुला नापास होताना पाहणं नको. माझी गोची किती अवर्णनीय सुरेख... तू पास झालास तरी मलाच दुखणार आणि नापास झालास तरी स्वत:वर संतापून मीच कळवळणार! आहे की नाही मजा? भलतीच मजा.....<br /><br />काय अर्थ?<br /><br />कुणास ठाऊक...<br /><br />आत्ता उद्धृत करायला सौमित्रची एक भीषण सुंदर कविता आठवतेय...<br />पण नको.... कविता नकोत.<br /><br />असेच वार्‌यावरचे निरुत्तर करणारे अनेक प्रश्न....<br /><br />आणि आपण नुसते पाहत बसलेले... अगतिकपणे.<br /><br />तो विचारतो मग स्वत:लाच... ’काय अर्थ?’<br /><br />तर अर्थ काहीसुद्धा नाही.<br /><br />जगातल्या सगळ्या कविता साल्या कुठेतरी खोल पुरून टाकल्या पाहिजेत.<br /><br />मग कदाचित मी नीट नॉर्मल वागीन.<br /><br />कुणास ठाऊक.. कदाचित नाहीही.<br /><br />मग कदाचित मी स्वत:च लिहीन एखादी कविता नाईलाजानं.<br /><br />काय अर्थ?<br />तर अर्थ काहीसुद्धा नाही!<br /><br />मरो.......<br /><br />सालं स्वत:चं असं काहीतरी सापडायला पाहिजे. म्हणजे जगदीशचंद्र बोसांना कशी झाडं सापडली, किंवा व्हॅन गॉगला रंग-रेषा किंवा सौमित्रला शब्द.... स्वत:मधली असेल नसेल तेवढी सगळी मस्ती, सगळी ऊर्जा... आत उसळणारं हे सगळं सगळं... तिथे उधळून टाकायचं...<br /><br />कधी सापडेल? शोधत राहायला पाहिजे. स्वत:पासून सुटण्याचा तेवढाच एक मार्ग. शोधला पाहिजे. काय वाट्टेल ते झालं तरी शोधला पाहिजे..... मरायच्या क्षणापर्यंत शोधत राहायला पाहिजे...<br /><br />त्यात हे असे दुखण्या-खुपण्याचे रस्ते अनिवार्यच. त्याची भीती नाही. दुखण्याच्या भीतीनं पाय मागे घेतला असता, तर इथवर आलेच नसते...<br /><br />मला दु:ख हवं, सुख हवं, अपेक्षा हव्यात, अपेक्षापूर्तीच्या अपेक्षा हव्यात आणि अपरिहार्य असतील तर अपेक्षाभंगही... सगळं सगळं हवं. दोन्ही हातांनी भरभरून हवं.. कितीही रक्ताळला जीव तरीही..<br /><br />’जगातलं एकपण सुख नाही सोडणार...’ असं म्हणाला होतास तू, अगदी फिल्मी उत्कटपणे, दूर क्षितिजापार वगैरे नजर रोखून... आठवतंय?<br /><br />किती शर्थीनं निभावलंस ते! आणि मीही.<br /><br />फक्त आपल्या संदर्भबिंदूंची पाऽऽर उलटापालट झालेली. तीच तर गंमत...<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/5101902922267909808-6403915574177294870?l=meghanabhuskute.blogspot.com' alt='' /></div>Meghana Bhuskutehttp://www.blogger.com/profile/04372215318513246601noreply@blogger.com8tag:blogger.com,1999:blog-5101902922267909808.post-86044096021316673972007-10-11T01:02:00.000+05:302007-10-11T01:19:19.287+05:30तसा दुष्काळ नाही<br />आणि वादळ-बिदळही.<br />सूर्य उगवतो, चंद्र मावळतो,<br />दुपारींमागून संध्याकाळी,<br />संध्याकाळींमागून रात्री,<br />एका लयीत उलगडत जातात.<br />पाऊस-बिऊसही पडतो सालाबादप्रमाणे नियमित.<br />सारे तसे आलबेलच.<br /><br />काही झाडे मात्र अबोलपणे सुकत जातात.<br />पानांचा जगण्यातला रस संपून<br />त्यांनी झाडाची बोटे अलगद सोडून द्यावीत,<br />ऊन-पाऊस सोसत मुकाट उभे राहण्याखेरीज<br />खोडालाही काही सुचूच नये,<br />फुला-फळांनीही आतल्या आत घट्ट मिटून घ्यावे स्वत:ला<br />एखाद्या गरिबाघरच्या अपंग वेडसर मुलासारखे<br />निमूट समंजसपणे,<br />तसेच.<br />तसेच घडत जाते सगळे<br />काही झाडांच्या बाबतीत.<br /><br />तसा दुष्काळ नाही आणि वादळ-बिदळही..<br />सूर्य-चंद्र, दिवस-रात्र, उन्हाळे-पावसाळे...<br />पाऊसही पडतो नितिमत्तेचे सारे संकेत पाळत सालाबादप्रमाणे नियमित.<br /><br />काही झाडे मात्र या सगळ्यातून निर्विकारपणे उठून गेलेली.<br />बाकी सारे तसे आलबेलच.<br /><br />***<br /><br />उद्मेखून तुला टाळत कामा-बिमाचे कृत्रिमपणे उभे करत नेलेले ढीग. तुझ्यातून आरपार पाहत लोकांशी मारलेल्या गप्पा. महत्प्रयासानं का होईना, पण चेहरा पुरता कोरा करून निभावलेल्या काही सोशल वेळा. कडेकोट बंद करून घेणं निर्दयपणे.<br /><br />तेव्हा तुला प्रथम इतकं निर्लज्जपणे हताश झालेलं, त्यातून मला खवचटपणे टोमणे मारताना पाहिलं. तेव्हा चुकचुकली होती पहिली शंकेची पाल. वाटलं, मित्रा, तू नसणार आहेस. लेट मी गेट यूज्ड टु इट... का दोन दगडांवर पाय ठेवायला पाहतो आहेस?<br /><br />पण इतकं सोपं थोडंच असतं? अजून बर्‌याच वाटा काटायच्या शिल्लक...<br /><br />***<br /><br />मीटिंग्ज्‌, रिपोर्ट्‌स, टारगेट्स आणि अचीव्हमेंट्स. आयुष्य कसं यथासांग यशस्वीपणे आणि बिनबोभाट चाललंय असं स्वत:लाच समजावत राहण्याचे रस्ते आपल्याला मिळाल्यासारखे. शक्यतोवर एकमेकांना टाळणं, गोष्टी ऐकून न ऐकल्यासारख्या करणं, समोरसमोर यायची वेळ आलीच तर दात काढून ती साजरी करणं या सगळ्या आयुधांचा वापर करण्यात आपण एकदम तरबेजच झाल्यासारखे.<br /><br />अशात कधीतरी एकदा भंकस करत असताना कुणीतरी तुझ्या मनगटावरच्या ओरखड्यावरून तुझी यथेच्छ चेष्टा करायला घेतली. ’मी इथे असणं बरोबर नाही’ असं म्हणून धडाम्‌दिशी तिथून उठून जाण्याचं स्वातंत्र्य घेतल्यास गैरसमज होण्याची शक्यता असल्यामुळे मी चुपचाप पुतळा होऊन जागच्या जागीच गप. ’लाज तर वाटतेय, पण एरवी माझ्या अनुपस्थितीत हसत बेदरकारपणे उडवून लावली असती अशी गोष्ट आता नको इतकी अवघड होऊन बसलीय...’ अशातली तुझी गत. खोटं कशाला बोलू, उठून जाता येत नाही म्हटल्यावर, आय स्टार्टेड एन्जॉइंग इट. शेवटी तुझा गोरामोरा चेहरा न पाहवून, मीपण मस्करीत भाग घेतल्यासारखं केलं आणि हसत हसत उठून चालती झाले.<br /><br />तेव्हा तुला हायसं वाटल्याची नोंद घेतली होती, पण मी हसत उठून गेल्यावर तुझा झालेला, कळे-न कळेसा अपेक्षाभंग? असूयेचा धागाही नाही उरलेला... अशी हताशा? प्रामाणिक खरं-खुरं दु:ख? कुणास ठाऊक. तेव्हा हे सगळं नोंदायचं राहूनच गेलं....<br /><br />***<br /><br />असाच कधीतरी धीर करून माझ्या डेस्काशी गप्पा मारायला आला होतास तू. मीपण निर्ढावून निवांत गप्पा मारल्या काफ्फा आणि मिलेनाच्या पत्रांवर. मराठी नाटकांवर. शाहरुखच्या इण्टेन्सिटीवर. इंग्रजी वृत्तपत्रांवर.<br /><br />बोलता बोलता सहज बोलल्यासारखं करत म्हणालास - आमच्या घरी इंग्रजी पेपर <em>फक्त मीच</em> वाचतो. नाटकं-बिटकं काय <em>आम्हांला</em> आवडत नाहीत. आणि पुस्तक वगैरे तर माफीच....<br /><br />तेव्हा कुणीतरी कानफटीत मारावी तसा माझा चेहरा झाल्याचा माझा मलाच नीट आठवतो. म्हणजे एखादी गोष्ट मोडून बाहेर पडण्याचे गट्स नाहीत आपल्यात, तर त्याचा दोष बरोबरच्या माणसाच्या सो-कॉल्ड सामान्यपणाला देणार तू? आणि अशा तुला मी इतकं माझं म्हणावं? आत्ताच्या आत्ता इथून उठून चालतं व्हावं, वणवणावं उन्हातान्हातून, किंवा निवांतपणे झोपावं घरी जाऊन... कुठेही असावं, पण इथे असू नये असा लालभडक संताप आल्याचा आठवतो स्वत:चाच.<br /><br />मग अशा अनेक वेळा येत गेल्या आणि मी बोलणंही टाळायला लागले नकळत...<br /><br />***<br /><br />तरीही तुझ्या वाढदिवसाला तुला चार जणांसारखं ’हॅपी बर्थडे’ म्हणणं नाहीच जमलं मला. ’काय देऊ’ असं विचारलंच मी. पुरेसे आढेवेढे घेऊन माझ्यावरच उपकार करत असल्यासारखा ’पुस्तक दे, पण नाव नको घालू, म्हणजे मी निवांतपणे वाचीन...’ असं म्हणालास, तेव्हा वाटलं, आता कसं, अगदी शेवटची वीट रचून कुणीतरी पुरं चिणून टाकावं तसं सगळं नीट पुरं झालं!<br /><br />***<br /><br />नीती-अनीतीच्या सर्वमान्य संकेतांमधले आणि असल्या कुंपणावरच्या बेईमानीमधले वाद तर पहिल्या दिवसापासून घालत आलो आपण.<br /><br />आता प्रात्यक्षिकांतून तावून-सुलाखून बाहेर पडण्याचे दिवस.<br /><br />हे सगळं इतकं अवघड असणारेय हेही ठाऊक होतंच. पण तरीही वाटा काटून संपवण्याचे दिवस.<br /><br />तुझा आणि तुझ्यापेक्षाही स्वत:चा इतका कडकडून राग राग करतानाही एक मात्र येतं मनाशी अजूनही. वाटतं, या सगळ्या भ्याड तडजोडींच्या पलीकडे एक दिवस असा येईल, जेव्हा तुला स्वत:ला जाब द्यावा लागेल... तेव्हा काय होईल तुझं? तेव्हाच्या तुझ्या भीषण एकटेपणाच्या जाणिवेनं पोटात अक्षरश: खड्डा पडतो...<br /><br />सालं हे तुझ्या काळजीनं पोटात खड्डा पडणं थांबेल ना, तर बर्‌याच गोष्टी सोप्या होतील...<br /><br />अर्थात बर्‌याच गोष्टी बिनबोभाट मरूनही जातील...<br /><br />चालायचंच. इतक्या सगळ्या पसार्‌यात काही झाडं जगली काय अन्‌ मेली काय...<br /><br />बाकी सगळं आलबेल असल्याशी कारण... ते तसं आहेच की!<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/5101902922267909808-8604409602131667397?l=meghanabhuskute.blogspot.com' alt='' /></div>Meghana Bhuskutehttp://www.blogger.com/profile/04372215318513246601noreply@blogger.com11tag:blogger.com,1999:blog-5101902922267909808.post-51774786989936187942007-10-04T22:33:00.000+05:302007-10-04T22:35:05.412+05:30बेक्कार खूप निष्क्रिय सुस्त उदासवाणा वांझोटा कंटाळा आलाय.<br /><br />तो गेला की मग लिहा-बिहायचं बघू.<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/5101902922267909808-5177478698993618794?l=meghanabhuskute.blogspot.com' alt='' /></div>Meghana Bhuskutehttp://www.blogger.com/profile/04372215318513246601noreply@blogger.com7tag:blogger.com,1999:blog-5101902922267909808.post-44165361318298366552007-10-02T22:58:00.000+05:302007-10-02T23:35:49.690+05:30नंदन, टॅग केल्याबद्दल मनापासून आभार.<br /><br />’जे जे उत्तम...’मागची <a href="http://marathisahitya.blogspot.com/">नंदन</a>ची भूमिका इतकी नेमक्या शब्दांत मांडलेली आहे, की ती तशीच्या तशीच इथे देते:<br /><br /><em>(पुस्तक वाचताना, अनेकदा काही परिच्छेद आवडतात. संपूर्ण पुस्तकाचा विचार केला तर ते कदाचित तितके महत्त्वाचे नसतीलही; पण त्या त्या वेळेला ते आवडून जातात. असेच काही आवडलेले उतारे, कुठल्याही भाष्याशिवाय देण्याचा हा एक उपक्रम. अर्थात मागचा-पुढचा संदर्भ जरी नसला, तरी तो तितका उतारा वाचनीय वाटावा इतपत उद्धृत करण्याचा प्रयत्न करेन. आपल्या प्रतिक्रियांचे स्वागत आहे.)</em><br /><br />***<br /><br />आपण रस्त्याने जाताना कुणी वळून तर पाहिले, पण नुसतेही पाहणार नव्हते, आणि अखेर आपल्या येण्याजाण्याने हवा तरी इकडची तिकडे हलते की नाही असेच वाटायला लागते. कुणाचे काही कारणाने लक्ष जावे असे आपल्यात काही नाही ही शंका जरी मधूनमधून आलेली असली तरी तारुण्यसुलभ आशेने तिच्याकडे दुर्लक्ष करायला पहिलेले असते; पण तो आशावाद किती मूर्ख आहे हे मनापासून आणि उपकार करायच्या हेतूने गळी उतरवण्यात आप्तेष्ट आणि मित्रमैत्रिणींना जेव्हा अपेक्षेबाहेर यश येते, तेव्हा (आपणच शोधून काढलीय जणू, अशी!) एक कल्पना काही काळ आधारभूत होते: आपल्या भल्या-बुर्‌या कसल्याही बाह्य रूपाच्या आत डोकावू शकणार्‌या कुणा विशेष संवेदनाक्षम आणि काकदृष्टीच्या अंतर्ज्ञानी व्यक्तीला आपल्या मनाचे आणि बुद्धीचे गुण दिसतील (जे आपल्यात आहेत असे सगळ्यांना वाटते) आणि ती आपल्याला जवळ करील. अर्थात ’ती’ व्यक्ती म्हणजे एक पुल्लिंगी माणूस, (आणि कल्पनाच करायची तर का नाही?) देखणा, हुशार, श्रीमंत इ. इ. अशी माफक अपेक्षा (मूर्खासारखी)! पण तिच्यातही राम नाही हे (खरे तर मूर्ख नसल्यामुळे) उमजते आणि मग उरते एक नैसर्गिक ऊर्मी: स्त्रीलिंगी मनुष्य म्हणून जी एक मर्दुमकी - म्हणजेच औरतकी - गाजवता येण्यासारखी आहे, ती बिनबोभाट गाजवावी. ह्या ऊर्मीमागेही आशाळभूत विश्वास असतो, की आपण निर्माण केलेल्या त्या माणसाला तरी (काही काळ) आई म्हणजे बिनतोड परिपूर्णता, असे वाटेल! पण त्यासाठी हरतर्‌हेच्या तडजोडी करूनही जेव्हा सगळी वासलात लागते तेव्हा आधीच माफक असलेला आत्मविश्वास संपूर्ण नष्ट होतो. खांदे पाडून, मान कासवासारखी आत घेऊन, शक्य तितक्या निरुपद्रवीपणे आयुष्य काटताना एकच मागणी उरलेली असते: इतका काळ जसा कुणाच्या नजरेस न पडता काढला तसा उरलेलाही काढून कुणाला तोशीस न पडता होत्याचे नव्हते होऊन जावे.<br /><br />आयुष्याच्या अशा आखीव आणि ’सुरक्षित’ टप्प्यावर जेव्हा ध्यानीमनी नसता जाणवते, की ज्यांच्याबद्दल विचार करायचे कैक वर्षांपूर्वी सोडून दिले होते ती ’अंतर्ज्ञानी’ माणसे जगात आहेत, इतकेच नाही तर सरळ पुढ्यात उभी राहून विचारताहेत, की तुमच्या मनाचे आणि बुद्धीचे जे गुण (ते आपल्या ठायी आहेत ही समजूतही तोपर्यंत सोडून दिलेली असते) आम्हांला दिसताहेत त्यांचे तुम्ही काय करताहात? तेव्हा मग चाकोरीत स्तब्ध उभे राहून स्वत:संबंधी पुनर्विचार करायचा येऊन पडतो.<br /><br />हे कठीण, कारण आयुष्याची इतकी वर्षे आपण फुकट घालवली की काय, या प्रश्नाचे होकारार्थी उत्तर द्यायची तयारी करायला लागते. बहुतांश लोकांनी ठरावीक मार्गाने वाटचाल करण्यात ज्यांचे भले असते अशांनी आखून दिलेल्या मार्गाने आपण आजवर का चालत आलो? आणि तेही त्याच्यात आपले फारसे भले दिसत नसताना? कुठलेही प्रश्न न विचारता पुढे जाणार्‌या आळशी अथवा अंध अथवा हतबल अथवा प्रवाहपतित जनांच्या ओघामागून आपण पावलामागे पाऊल का टाकत राहिलो? काही रूढ कौटुंबिक वा सामाजिक संकेतांत ज्यांचे हितसंबंध गुंतले आहेत त्यांची हुकूमशाही का सहन करत आलो? त्या नव्या ’अंतर्ज्ञानी’ मित्रांनी विचारलेल्या प्रश्नाचे प्रतिध्वनीच जणू, असे हे सारे प्रश्नही जेव्हा मनात अखंड आणि कर्कशपणे निनादू लागतात, उत्तरांसाठी हटून बसतात, तेव्हा आजवर मुकाट काटली त्याव्यतिरिक्त दुसरी वाट कुठे आहे का याचा शोध घेणेही भाग पडते.<br /><br />- ’मुक्काम’, गौरी देशपांडे<br /><br />***<br /><br />मी या मंडळींना टॅग करतेय -<br /><br /><a href="http://samvedg.blogspot.com/">संवेद</a><br /><a href="http://asanemanthinks.blogspot.com/">ए सेन मॅन</a><br /><a href="http://muktasunit.blogspot.com/">मुक्त सुनीत</a><br /><a href="http://aapula-samwad.blogspot.com/">सुमेधा</a><br /><a href="http://shabdaroop.blogspot.com/">मॅड्‌झ</a><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/5101902922267909808-4416536131829836655?l=meghanabhuskute.blogspot.com' alt='' /></div>Meghana Bhuskutehttp://www.blogger.com/profile/04372215318513246601noreply@blogger.com7tag:blogger.com,1999:blog-5101902922267909808.post-11130474224826008122007-08-31T22:44:00.000+05:302007-08-31T22:56:27.423+05:30"...आपल्या संवेदना व भावना तीव्र आहेत, आपल्याला अनुभवाच्या अर्थाचा विचार बर्‌यापैकी करता येतो, कल्पनाशक्तीची व भाषेची देणगीही अगदीच वाईट नाही, मूल्यभाव सूक्ष्म आहे, वगैरे गोष्टींचे भान मला फार लवकर आले. पण त्याच वेळी असेही कळले की निसर्गाने आपल्याला या सर्व शक्तींना सामावून घेणारी व त्यांच्यापलीकडचा अज्ञात प्रदेश उजळवून टाकणारी नवनिर्मितिक्षम शक्ती दिलेली नाही. त्या प्रदेशातल्या अंधूक आकृती क्वचित भासमान होतात; क्वचित त्यांच्या निगूढ गीतांचे सूर ऐकू आल्यासारखे वाटतात. पण तितकेच वाटते, त्या सार्वभौम शक्तीपासून असे वंचित राहण्याचा शाप जर द्यायचा होता, तर आधीचे सर्व दान कशाला दिले? मग ध्यानात आले की त्या दानाच्या बळावर आपल्याला दुसर्‌याच्या निर्मितीत सावलीसारखी सोबत करता येईल; कदाचित ’झाडू संतांचे मार्ग’ म्हणतात तशा रीतीने कलावंतांच्या वाटा साफ व स्पष्ट करता येतील. तेच आपले श्रेय असेल आणि ते कमी मोलाचे नाही. आपण जीव ओतू तितके ते वाढेल. संपादन-प्रकाशनाच्या कामात मी ते शोधले आहे, अगदी जिवानिशी शोधले आहे आणि त्यातला आनंद घेतला आहे..."<br /><br />खरे पाहता तुमचे जाणे जाणवावे असा आपला थेट संबंध कधी आलाच नाही. तो येण्याची शक्यताही नव्हती.<br /><br />तुमचे क्षेत्र साहित्याचे. वाचणारी माणसे कुठल्याही युगात वाचतातच आणि न वाचणारी कधीच वाचत नाहीत हे जरी खरे असले तरी, आमचे युग वाचण्या-बिचण्यासारख्या ’निरुपयोगी’ आणि ’अनुत्पादक’ गोष्टीकडे सहजसाध्य तुच्छतेने पाहणारे. औचित्य सांभाळणे हा तुमचा वृत्तिविशेष. आणि गरज पडली तर नेसूंचे सोडून डोक्याला गुंडाळण्यातही काही वावगे नाही असे मानणारी आमची पिढी. केल्या कामाचेही श्रेय घेण्याचे तुमच्या जिवावर येई. आणि ’नो पब्लिसिटी इज बॅड पब्लिसिटी’ हे तर आमचे ब्रीदवाक्य. अशा दिवसांत तुम्ही सार्वजनिक आयुष्यातून जवळ जवळ निवृत्तच झाला होता यातही नवल करण्यासारखे काही नाहीच.<br /><br />तरी तुमचे जाणे इतके जाणवत राहावे, असे आणि इतके तुम्ही माझ्या मनात कसे रुजून राहिलात, असे कोडे पडले आहे.<br /><br />वाचण्याच्या आवडीचे सवयीत आणि पुढे गरजेत रूपांतर होत गेले तसतशी पुस्तके जमा होत गेली माझ्याजवळ. कुण्या वडीलधार्‌या माणसाने माझी पुस्तके पाहताना सहज म्हटले, ’अरे, ’मौजे’ची पुस्तके बरीच दिसतात की.’ तेव्हा त्या अडनिड्या वयात मी ’मौजे’च्या देखणेपणाची प्रथमच जाणतेपणी दखल घेतली आठवते. नीटस देखणी, नजरेला सुखावणारी मांडणी. पानांचा तो विशिष्ट पिवळसर रंग. (कुणीतरी अडाण्यासारखे ’ही पुस्तके पिवळी पडलेली आहेत’ असे म्हटले तेव्हा त्याची कीव तर वाटली होतीच. पण नकळत ’का बरे आवडतो हा रंग’ असा चाळाही सुरू झाला मनाशी. काही पुस्तकांच्या भगभगीत पांढर्‌या पानांच्या तुलनेत त्या लोभस पिवळसर पानांत एक अनाक्रमण, आकर्षक साधेपणा असतो. सेपिया टोनसारखा? कुणास ठाऊक...) राजमुद्रेसारखा ’मौजे’चा तो शिक्का. म्हटले तर प्रथमदर्शनी जुनाट वाटेलसा. पण त्या जुनेपणातच खानदान आणि भारदस्त आकर्षण घेऊन असणारा. अर्थपूर्ण आणि सुरेख मुखपृष्ठे. शुद्धलेखनाचा आणि मुद्रणाचा विलक्षण अचूकपणा. (एकदा कधीतरी एका अक्षराला द्यायचा राहून गेलेला काना सापडला होता, तेव्हा मी आधी आश्चर्यानं शब्दकोश पाहून आपल्याला ठाऊक असलेला शब्दच बरोबर आहे ना, अशी खात्री करून घेतलेली आठवते! हो, ’मौजे’च्या पुस्तकातला शब्द कसा चुकीचा असेल?!) आणि या सर्वांवर ताण म्हणजे एकाहून एक सरस दर्जा असलेल्या, चाकोरीबाहेरच्या वाटांवरच्या साहित्यकृती. मराठीच्या साहित्यविश्वात मैलाचे दगड ठरतील अशा तर कित्येक...<br />तसेच ’मौजे’चे दिवाळी अंक. वर्षानुवर्षे जपावेत असले चिरेबंदी साहित्य असलेले ते अंक. कधी कुणाच्या कविता आवडीनं वाचण्याचा मला कंटाळा. पण ’मौजे’तल्या कविता आवर्जून वाचाव्याशा वाटत गेल्या आणि मग नकळत कविता वाचण्यातला आनंद रुजत गेला मनात...<br /><br />खरं तर तुमचा माझ्याशी आलेला प्रत्यक्ष-अप्रत्यक्ष संबंध काय तो इतकाच. ’सत्यकथा’ ही गोष्ट मला तरी ’स्वातंत्र्यलढा’ किंवा ’आणीबाणी’ या गोष्टींसारखी आणि या गोष्टींइतकीच अपरिचित. फार दंतकथा असणारी, फार दूरची आणि त्यामुळे ’माफक रोमांचक’ या विशेषणापलीकडे न जाणारी.<br /><br />मराठी साहित्यानं कात टाकण्याच्या त्या दिवसांत म्हणे ’सत्यकथे’नं सार्‌या चाकोरीबाहेरच्या लेखकांना हक्काचं व्यासपीठ दिलं. सगळ्या वादांत, विरोधाच्या गदारोळात, टिंगलटवाळीतही खंबीर आणि सक्रिय पाठिंबा दिला. प्रसंगी ’प्रस्थापितांचा संकुचित संप्रदाय’ अशी हेटाळणी ऐकूनही अभिजात प्रयोगशील साहित्याचा आग्रह सोडला नाही, तसाच विरोधी मतप्रवाहांची दखल घेण्याचा सर्वसमावेशक सुसंस्कृतपणाही सोडला नाही. म्हणे...<br /><br />या सार्‌या ऐकल्या-वाचलेल्या, सांगोवांगीच्या गोष्टी. मला प्रत्यक्ष दिसत राहिला तो ’मौजे’बद्दलचा पुस्तक जगातला सकारण आदर आणि दबदबा. मनोहर जोशी-विजय तेंडुलकर वादातही ’घडला तो प्रकार दुर्दैवी होता. पुरस्कार कुणाच्या हस्ते द्यावा हे मी संस्थेला सांगणं उचित नाही’ इतक्याच मोजक्या शब्दांत तुम्ही सुसंस्कृतपणे व्यक्त केलेली प्रतिक्रिया. निरनिरळ्या कुळांच्या, वयांच्या आणि प्रवृत्तीच्या लेखक-कलावंतांनी तुमच्याविषयी वेळोवेळी प्रकट केलेली आदराची आणि आपुलकीची वादातीत भावना. लेखनासारख्या व्यक्तिनिष्ठ सर्जनप्रक्रियेतही तुमचा मोलाचा हातभार लागल्याबद्दल व्यक्त केलेली सुंदर कृतज्ञता. प्रत्यक्ष साहित्यनिर्मिती न करताही तुमच्या अक्षरश: अजोड कामासाठी तुम्हाला साहित्यसंमेलनाचे अध्यक्षपद मिळावे हा कुणीकुणी कृतज्ञभावाने केलेला आग्रह. तुमच्या नावे लिहिल्या गेलेल्या कित्येक अर्पणपत्रिका...<br /><br />या सार्‌याबद्दल आभार मानणेही काहीसे अपुरे, औपचारिक आणि उथळ वाटेल.<br /><br />तुमच्या सर्जनाच्या अभिव्यक्तीसाठी इतका वेगळा, विधायक रस्ता शोधलात तुम्ही. आणि किती देऊन गेलात... तुम्हीच तुमच्या एका पत्रात म्हटले आहे तसे चंद्रबिंबाची कळा वाढवून गेलात... तुमचेच शब्द परत एकदा उद्धृत करून थांबणे औचित्याला धरून होईल...<br /><br />"...काल संध्याकाळी चांदणे सुंदर पडले होते. गच्चीवर त्यात बसावे असे फार मनात आले, पण गेलो नाही. अशा नीरव चांदण्यात एकटेपणा सोसत नाही... वाटते, चांदण्याचे दूध मिसळून मऊ झालेल्या शांततेत सर्वांगी न्हाऊन निघावे व विरघळून जावे, किंवा तळ्यातल्या कुमुदाप्रमाणे शरीर-मनाच्या पाकळी-पाकळीने उमलत जावे आणि त्या चांदण्याला किंवा चंद्रबिंबाला अभिमुख होऊन भरून यावे आणि अंतर्बाह्य निवून गात्रागात्रांत ती सुगंधी चापेगौर शीतलता भिनवून घ्यावी, किंवा दुरून एखाद्या मधुर घंटेचा मंद वलयांकित निनाद ऐकावा, किंवा सनईसारख्या गोड व आर्त स्वराचे कण रंध्रारंध्राचे कान करून ऐकावे... आणि हे जडकठोर शरीर त्या सुखात न कळता विरून जावे... आत्म्याची क्षीण ज्योत चंद्रबिंबात विलीन होऊन त्याची कळा वाढली तर वाढावी... आपण उरूच नये..."<div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/5101902922267909808-1113047422482600812?l=meghanabhuskute.blogspot.com' alt='' /></div>Meghana Bhuskutehttp://www.blogger.com/profile/04372215318513246601noreply@blogger.com9tag:blogger.com,1999:blog-5101902922267909808.post-18129262027734165832007-08-11T14:51:00.000+05:302007-08-11T18:11:08.791+05:30<span class="">तुझ्या इच्छेप्रमाणेच<br />वणवण केल्यानंतर<br />जरा मागे वळून पाहिले तर<br />या क्षुद्र जंतूंच्या हळव्या पायांना<br />यदृच्छया चिकटलेल्या परागकणांतून<br />बरेच काही उगवून आलेले...</span><br /><br />***<br /><br />अगदी सुरुवातीच्या काळातली कधीतरीची ही गोष्ट. ’नऊ तासांपलीकडे मी तुमचं काहीही देणं लागत नाही’ अशा बाणेदार आणि शुगर कोटेड्‌ तुसडेपणातून जमतील तेवढ्याच गप्पा मारणं सोडून मी जरा जरा माणसांत यायला लागले होते तेव्हाची. घरी परत जाताना गाडीत कुठल्याश्या देव-आनंद-कालीन गाण्यावर खूश होऊन मी मारे आवाज वगैरे वाढवला. त्यावर स्पष्ट नाराजी नोंदवणारं तुझं ’च्‌च्‌’ ऐकून, मागे वळून भिवया उंचावल्या असाव्यात मी. तेव्हा म्हणाला होतास, "हे बरंय... नाही आवडत एखादी गोष्ट असं म्हणायचीपण चोरी! थेट माझ्या अभिरुचीवरच उठणार म्हण की..."<br /><br />तुझी मळल्या वाटेबद्दलची बेफिकिरी तेव्हाच नोंदली मी.<br /><br />मग कधीतरी संदीपच्या 'पाडू' कवितांबद्दल त्याला शिव्या घालत होते मी, तेव्हा बोलता बोलता सहज बोलल्यासारखा, "'पाडू' तर 'पाडू', पण आपल्यात आहे का कवितांचा जाहीर कार्यक्रम करण्याची हिंमत? आपण फक्त पगाराचे आकडे फुगवण्यात काय ती खर्डेघाशी दाखवणार. कविता करायला आणि त्यावर जगायला जिगर लागते...बसून शिव्या देणं सोपं असतं," असा शांतपणे टाकलेला बॉम्ब.<br /><br />मी भिवया उंचावायलाही विसरून गेले असणार...<br /><br />***<br /><br />हे नेमकं कधीचं ते मला आठवत नाही. ’बोलायला नको होतं ते बोलून तर बसलो आहोत, आता या टोपीतून कोणकोणते ससे बाहेर येतात ते पाहायचं’ असा हताश मूड सोडून आपण जरा गप्पा-टप्पा करायला परत सुरुवात केली होती त्या काळात असावं. मी ते सगळं ’सिगारेट’ प्रकरण तुझ्या पुढ्यात आणून टाकलं होतं, म्हटलं तर निरागसपणे, म्हटलं तर थोडा अंदाज घेण्याच्या पवित्र्यात. काय तरी प्रेक्षणीय गोची होती खरंच! एकीकडून तू हा सगळ्या आचरट प्रकारातली गंमत समंजस मित्रासारखी समजून पोटात घालावीस ही अपेक्षा आणि दुसरीकडून तुला भडकवण्याच्या माझ्या क्षमतेचा झालेला मनस्वी विकृत आनंद... तुझंही तेच! माझं हे असले आचरट प्रकार करून पाहणं आवडतं आहे, समजतं आहे कुठेतरी आणि तरी पोटातून वाटलेली काळजी दडवता येत नाहीय...<span class=""></span><br /><span class=""></span>खरं तर निघायची वेळ ऑलमोस्ट उलटून गेलेली, पण जाणार कशी मी? मी विचारलेल्या एका बिनतोड सवालाचं उत्तर दिलं नव्हतंस तू! ’लिही ना उत्तर, थांबलेय मी’ असं म्हणून मी तुझ्या मागे उभी राहिले, तेव्हा अजूनच कोंडीत पकडल्यासारखी अवस्था तुझी. ’तू जा इकडून, मी लिहितो’ असं म्हणून मला हाकललंस आणि ते वाक्य उच्चारलंस स्वत:शीच हताश होऊन पुटपुटल्यासारखं -<br /><br />"कधीतरी विचार करावा माणसानं थोडा..."<br /><br />पुढच्या सार्‌या पडझडीची स्वच्छ जाणीव व्हावी अशा सुरात, स्वत:च्या वाहवत जाण्याला आणि त्यातल्या अपरिहार्यतेला उद्देशून उच्चारलेलं ते वाक्य. कुणी पाहू-ऐकून विटाळू नये असं आणि इतकं खाजगी.<br /><br />ते ऐकलं आणि डोक्यातली सगळी अटीतटी, राग, तडफड संपून फक्त एक उदास आनंद तेवढा उरला मनात...<br /><br />***<br /><br />’मन कशात लागत नाही, अदमास कशाचा घ्यावा...’ अशातली गत असतानाही हट्टानं दिवसचे द